I SA/Lu 1069/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer,, WSA Andrzej Niezgoda, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 marca 2015 r. sprawy ze skargi P. M. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości; III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz P. M. Z. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej (organ), w wyniku rozpatrzenia zażalenia C. K. i A. K. (zobowiązani), uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (organ egzekucyjny) z dnia [...] w przedmiocie zarzutów zobowiązanych w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego i umorzył postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zobowiązani złożyli zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego [...] z dnia 8 maja 2014 r., wystawionego przez Prezydent Miasta - jako wierzyciela - na podstawie art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2014.518 ze zm.). Tytułem tym objęto kwotę [...]zł zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego i wypłaconego zobowiązanym na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Z. z dnia 15 grudnia 1991 r., której nieważność stwierdził Wojewoda L. ostateczną decyzją z dnia 8 grudnia 2006 r. Zobowiązani w złożonych zarzutach powołali się na przesłanki z art. 33 § 1 pkt 1, 6, 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2014.1619 - u.p.e.a.). Ich zdaniem, wygasł już obowiązek objęty opisanym wyżej tytułem wykonawczym dotyczący zwrotu nienależnie otrzymanego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Nadto tytuł wykonawczy, na podstawie którego organ egzekucyjny skierował egzekucję do obojga małżonków, nie został wystawiony na oboje małżonków K. , ale tylko na C. K.. Natomiast A. K. figuruje w nim jako małżonek strony zobowiązanej. W dalszej kolejności organ motywował, że wierzyciel przedstawił swoje stanowisko w sprawie zarzutów zobowiązanych i ocenił, że nie są one uzasadnione. Postanowienie z dnia 21 lipca 2014 r., zawierające powyższe stanowisko wierzyciela, zostało następnie utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014 r. Organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia dotyczącego stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów złożonych przez zobowiązanych, postanowieniem z dnia [...] odmówił ich uwzględnienia. W zażaleniu na to postanowienie organu egzekucyjnego zobowiązani zasadniczo powtórzyli zgłoszone zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego wraz z ich uzasadnieniem. W tych okolicznościach organ stanął na stanowisku, zgodnie z którym trzeba zgodzić się z zarzutem zobowiązanych odnośnie wadliwego wystawienia tytułu wykonawczego. W myśl art. 27 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w tytule wykonawczym należy oznaczyć zobowiązanego. Z kolei z art. 27c rozważanej ustawy egzekucyjnej wynika, że jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. W tym stanie prawnym organ zauważył, że w części A tytułu wykonawczego (który stał się podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanych) wierzyciel miał obowiązek wymienić dane osoby bądź osób zobowiązanych i wymienił w tej części tytuły wykonawczego wyłącznie C. K.. Natomiast A. K. został ujęty w części N tytułu wykonawczego, dotyczącej współmałżonka osoby zobowiązanej. Wobec tego, zdaniem organu, zgodnie z przedstawioną treścią tytułu wykonawczego, status osoby zobowiązanej ma jedynie C. K.. W sytuacji zaś, w której oboje małżonkowie są zobowiązani, wówczas wierzyciel powinien (w rozumieniu obowiązku) wymienić oboje małżonków w części A tytułu wykonawczego, bo to ta jego część dotyczy osób zobowiązanych. Tak się nie stało w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, a jednocześnie poza sporem pozostaje, że tytuł wykonawczy obejmuje należność, za którą solidarnie ponoszą odpowiedzialność oboje małżonkowie. W świetle powyższego, jak to ocenił organ, zarzut niespełnienia przez omawiany tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a. jest uzasadniony i w następstwie postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu. W takiej sytuacji pozostałe zarzuty zgłoszone przez zobowiązanych (nieistnienia obowiązku czy niedopuszczalności egzekucji) nie mają już znaczenia dla rozstrzygnięcia nin. sprawy, skoro postępowanie egzekucyjne z innych powodów należało umorzyć. Na zakończenie swojej argumentacji organ zaznaczył, że w przypadku ponownego skierowania postępowania egzekucyjnego w stosunku do C. i A. małżonków K. , wierzyciel będzie zobowiązany wykorzystać formularz tytułu wykonawczego obowiązujący stosownie do rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz.U.2014.650). Z tych przyczyn organ uwzględnił zażalenie zobowiązanych na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] Prezydent Miasta Z. (wierzyciel, skarżący) złożył skargę na powyższe postanowienie organu. Wniósł o jego uchylenie w całości i o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Argumentacja, jaka została przedstawiona przez wierzyciela w uzasadnieniu skargi, sprowadzała się do stwierdzenia, że tytuł wykonawczy został wystawiony prawidłowo na oboje małżonków K. jako zobowiązanych, przy zastosowaniu się do treści urzędowego formularza tytułu wykonawczego i zawartych w nim pouczeń. Zaznaczony bowiem został stosowny kwadrat dotyczący wspólnego zobowiązania małżonków, a w okolicznościach analizowanej sprawy niewątpliwie oboje małżonkowie z mocy prawa i na zasadach solidarności mają obowiązek zwrócić nienależnie wypłacone im odszkodowanie, o czym stanowi art. 132 ust. 3a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Podkreślił, że jeśli wierzyciel zamierzał wystawić tytuł wykonawczy na wspólne zobowiązanie małżonków, a więc w stosunku do obojga małżonków jako zobowiązanych, to miał obowiązek oboje wymienić w części A tytułu wykonawczego, czego nie uczynił. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Stosownie do treści art. 27c u.p.e.a. jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Unormowanie to nie jest odczytywane w sposób jednolity. Zarysowały się dwa stanowiska prawne. Zgodnie z jednym nurtem zapatrywań, każde prowadzenie egzekucji przeciwko zobowiązanemu z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków. Z kolei według drugiego poglądu, w sytuacji, w której egzekucja skierowana zostanie do składników majątkowych objętych zakresem stosowania art. 29 § 1 o.p., nie jest uzasadnione wystawienie tytułu wykonawczego na podstawie art. 27c u.p.e.a., co jest wywodzone z wykładni gramatycznej art. 27c u.p.e.a. Podkreśla się bowiem, że z gramatycznej wykładni wymienionego przepisu wynika jego szerszy zakres niż określone w ustawie Ordynacja podatkowa zasady odpowiedzialności majątkowej za zobowiązania podatkowe podatnika pozostającego w związku małżeńskim. Zwraca się przy tym uwagę, że art. 27c u.p.e.a. stanowi o majątku odrębnym zobowiązanego, o majątku wspólnym małżonków oraz o majątku odrębnym małżonka zobowiązanego (por. szerzej w tej materii Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, red. R. Hauser, A. Skoczylas, C.H.BECK, wyd. 7., do art. 27c). W analizowanej sprawie zarówno wierzyciel, jak i organ zgodnie stwierdzali, że tytuł wykonawczy obejmuje wspólne zobowiązanie małżonków. Jednak tylko w tym zakresie strony nin. sporu były zgodne, bowiem prezentowały już zasadniczo odmienne stanowiska w kwestii oznaczenia strony zobowiązanej w tytule wykonawczym wystawionym przez wierzyciela (data i numer tytułu wykonawczego zostały przedstawione w relacji z zaskarżonego postanowienia). W świetle powyższego, w ramach sądowej kontroli legalności skarżonego postanowienia, należy więc ocenić czy w okolicznościach analizowanej sprawy tytuł wykonawczy został wystawiony wyłącznie w stosunku do jednego z małżonków jako zobowiązanego - jak to przyjął organ, czy też w świetle treści analizowanego tytułu wykonawczego oboje małżonkowie K. są zobowiązanymi, a więc stroną postępowania egzekucyjnego - za czym z kolei opowiada się skarżący wierzyciel. Przechodząc zatem do treści omawianego tytułu wykonawczego (nr [...] wystawionego przez wierzyciela w dniu 8 maja 2014 r.), który stał się podstawą wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec małżonków K., to przede wszystkim należy zauważyć, że w części A tego tytułu wykonawczego, gdzie podawane są dane personalne zobowiązanego, w poz. 9 - rodzaj zobowiązanego, zaznaczono kwadrat 1 dotyczący małżeństwa. Zgodnie z pouczeniem zawartym w formularzu tytułu wykonawczego w poz. 9 zakreśla się kwadrat nr [...], jeżeli wystawia się tytuł wykonawczy na wspólne zobowiązanie małżonków (por. odnośnik 2 przy poz. 9 kwadrat 1). Z kolei w poz. 10 części A omawianego tytułu wykonawczego wyjaśniono, że jeżeli w poz. 9 zaznaczono kwadrat nr [...], wpisuje się dane dowolnie wybranego współmałżonka. Następnie w części N formularza analizowanego tytułu wykonawczego, w której podaje się dane identyfikujące małżonka, znajdujemy pouczenie, zgodnie z którym w tej części wpisuje się dane współmałżonka osoby wymienionej w poz. 10, jeżeli w poz. 9 zakreślono kwadrat nr [...]. Wobec tego, w ocenie sądu, z treści powyższego tytułu wykonawczego wynika, że został on wystawiony na oboje małżonków K. , jako zobowiązanych z tytułu ich wspólnego zobowiązania. W tym stanie sprawy odmienne stanowisko organu przyjmujące, że tylko C. K. jest stroną zobowiązaną w analizowanym postępowaniu egzekucyjnym, pozostaje w sprzeczności z treścią wystawionego i realizowanego tytułu wykonawczego. Wbrew wywodom organu, z omówionego wyżej tytułu wykonawczego - z jego treści - nie wynika, że A. K. odpowiada tylko jako małżonek strony zobowiązanej. Przeciwnie, z przytoczonej wyżej treści tytułu wykonawczego wystawionego przez wierzyciela wynika, że został on wystawiony w stosunku do obojga małżonków i dotyczy ich wspólnego zobowiązania. Należy zatem dojść do wniosku, że stanowisko organu, przyjęte u podstaw kontrolowanego postanowienia, nie odpowiada treści tytułu wykonawczego, kwestionowanego w zarzutach, w którym oboje małżonkowie K. figurują jako zobowiązani z tytułu ich wspólnego zobowiązania. Dlatego nie można zgodzić się z organem, aby tytuł wykonawczy miał wymieniać wyłącznie jednego z małżonków jako zobowiązanego, a więc aby wierzyciel miał nieprawidłowo określić w tym tytule wykonawczym osoby zobowiązane. Organ bowiem przy tym zapatrywaniu pomija pouczenia zawarte w formularzu tytułu wykonawczego, jakim posłużył się wierzyciel. Jednocześnie trzeba zauważyć, że treść tych pouczeń zawartych w urzędowym formularzu tytułu wykonawczego należy odczytywać jako wskazówkę dla prawidłowej wykładni art. 27c u.p.e.a., prowadzącą do wniosku, że tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków, kiedy oboje mają oni status zobowiązanych, natomiast nie w sytuacjach, kiedy tylko jeden z nich, ściśle rzecz biorąc, jest zobowiązany. W rezultacie nie odpowiada prawu uchylenie przez organ postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] i umorzenie postępowania egzekucyjnego z tych powodów, jakie zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Należy bowiem zgodzić się z wierzycielem, że tytuł wykonawczy został wystawiony w stosunku do C. K. i A. K. jako małżonków zobowiązanych z tytułu ich wspólnego zobowiązania. Dla ścisłości trzeba zaznaczyć, że wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy w dniu 8 maja 2014 r., a więc jeszcze pod rządem rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów u.p.e.a. (Dz.U.2001.137.1541 ze zm.), które stosownie do § 5 ust. 2 określało wzór tytułu wykonawczego dla dochodzenia należności pieniężnych (z dniem 21 maja 2014 r. zostało ono w tym zakresie zastąpione rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej - Dz.U.2014.650). W dalszym postępowaniu organ będzie zobowiązany rozważyć znaczenie pozostałych zarzutów zobowiązanych. Jednocześnie też organ powinien przeanalizować czy wystawienie tytułu wykonawczego na oboje małżonków było prawidłowe. Rzecz wymaga przedstawienia argumentacji faktycznej i prawnej. Z tych względów zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c przy zastosowaniu art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 tej ustawy.