I SA/Lu 109/01

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi "K." Spółka z o.o. w B.-P. na postanowienie Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 29 grudnia 2000 r. (...) w przedmiocie obciążenia strony kosztami postępowania z tytułu wykonania analizy fizykochemicznej węgla kamiennego zgłoszonego do odprawy celnej, - uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego w B.-P. (...) z dnia 9 grudnia 1999 r., (...). Zaskarżonym postanowieniem na podstawie art. 233 par. 1 pkt 1 w związku z art. 239, art. 267 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926/, Prezes GUC utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Urzędu Celnego w B.-P. (...) z dnia 9 grudnia 1999 r. W uzasadnieniu tego postanowienia Prezes Głównego Urzędu Ceł podał, iż Dyrektor Urzędu Celnego w B.-P. obciążył stronę kosztami badania towaru zgłoszonego do procedury dopuszczenia do obrotu na podstawie zgłoszeń celnych (...) z dnia 29 grudnia 1998 r. (...) z dnia 17 listopada 1998 r., (...) z dnia 8 października 1998 r. Na powyższe postanowienie pełnomocnik strony złożył zażalenie, w którym podnosił, że wyniki badań przeprowadzonych w Głównym Instytucie Górnictwa nie mogą mieć znaczenia dowodowego albowiem sposób pobrania próbek nie odpowiadał wymaganiom polskiej normy, co z kolei powoduje, że strona nie może być obciążona kosztami przeprowadzenia nieprzydatnego dowodu. Rozpoznając zażalenie Prezes Głównego Urzędu Ceł podniósł, iż zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu administracyjnym koszty postępowania przed organami administracyjnymi ponosi Skarb Państwa lub gmina /art. 264 ustawy - Ordynacja podatkowa/. Od tej zasady ustawodawca przewidział wyjątki, które zostały uregulowane m.in. w art. 267 par. 1 Ordynacji podatkowej. Przepis ten stanowi, że stronę obciążają m.in. koszty, które zostały poniesione w jej interesie albo na jej żądanie, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie, czy też koszty powstałe z winy strony. Z akt sprawy wynika, że w dniach 8.10.1998 r., 17.11.1998 i 29.12.1998 r. przedstawiciel Spółki z o.o. "K." Agencja Celna "K." zgłosiła według SAD nr jw. w celu objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym węgiel bitumiczny pozostały - luzem, który zadeklarowała jako towar objęty kodem (...) ze stawką celną w wysokości 3 procent wartości celnej towaru. Z uwagi na fakt, iż zgłoszenie celne dot. objęcia towaru procedurą dopuszczenia do obrotu spełniało wymogi określone w art. 64 Kodeksu celnego, organ celny przyjął, ww. zgłoszenie celne. Tym samym, z mocy, art. 65 par. 3 kodeksu celnego nastąpiło objęcie towaru procedurą dopuszczenia do obrotu. Podstawę do zastosowania procedury dopuszczenia do obrotu towaru objętego ww. zgłoszeniami celnymi stanowiły dane zawarte w przedmiotowych zgłoszeniach celnych oraz przedłożone dokumenty, w tym certyfikaty jakościowe eksportera. W toku kontroli postimportowej przeprowadzonej w firmie "K." funkcjonariusze z Regionalnego Inspektoratu Celnego w B. ujawnili wykonane na zlecenie importera badania jakościowe sprowadzonego węgla. Z badań tych wynikało, iż wartość opałowa węgla objętego procedurą dopuszczenia do obrotu na podstawie ww. zgłoszeń celnych była niższa od granicznej /5833 kcal/kg/, określonej dla węgla bitumicznego uwagą nr 2 do podpozycji 2701 12 Taryfy celnej. Powyższe badania świadczyły o tym, iż objęty ww. zgłoszeniami celnymi towar został zaklasyfikowany do nieprawidłowego kodu PCN, co miało wpływ na zastosowaną stawkę celną oraz właściwe ustalenie kwoty długu celnego. W związku z powyższym, postanowieniem z dnia 27.07.1999 r. (...) organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie celne mające na celu ustalenie prawidłowej klasyfikacji taryfowej i stawki celnej importowanego towaru. W odpowiedzi na powyższe postanowienie pełnomocnik strony podniósł, że oznaczona w przedmiotowych badaniach wartość opałowa dotyczy tzw. stanu roboczego, co nie jest tożsame z wartością opałową w przeliczeniu na wilgotną wolną od substancji mineralnych masę. Wobec powyższego Urząd Celny w B.-P. zlecił Głównemu Instytutowi Górnictwa w K. wykonanie badań na próbkach pobranych w dniu objęcia towaru procedurą dopuszczenia do obrotu celem oznaczenia wartości opałowej zgodnie z postanowieniami uwagi nr 2 do podpozycji 2701 12. Z otrzymanego raportu z badań (...) wynikało, że wartość opałowa w przeliczeniu na wilgotną wolną od substancji mineralnych masę sprowadzonego węgla jest niższa od granicznej określonej dla węgla bitumicznego. W związku z powyższym organ I instancji uznał, że przedmiotowy węgiel nie jest węglem bitumicznym i decyzją z dnia 9.12.1999 r. (...) uznał zgłoszenia celne (...) z dnia 8.0.1998 r., (...) z dnia 17.11.1998 r., (...) z dnia 29.12.1998 r. za nieprawidłowe w części dotyczącej klasyfikacji taryfowej, stawki celnej i wymiaru należności a objęty procedurą dopuszczenia do obrotu towar zaklasyfikował według kodu (...) ze stawką celną w wysokości 6 procent wartości celnej towaru i określił kwotę wynikającą z długu celnego. Organ II instancji rozpatrując odwołanie strony od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia 9.12.1999 r. (...) dokonał oceny sprowadzonego węgla m.in. w oparciu o wartość opałową oznaczoną przez Główny Instytutu Górnictwa tzw. metodą przeliczeniową na podstawie Polskiej Normy (...). Do "odtworzenia" pierwotnej wartości opałowej importowanego węgla w stanie wilgotnym wolnym od substancji mineralnej niezbędne były przede wszystkim takie parametry jak zdolność chłonięcia wilgoci i zawartość substancji mineralnych, które oznaczone zostały właśnie podczas badań wykonanych na zlecenie Urzędu Celnego w B.-P. przez Główny Instytut Górnictwa i z dokumentowanych w Raporcie (...). Bez oznaczenia wielkości tych parametrów nie byłoby możliwe "odtworzenie" pierwotnej wartości opałowej. Zatem zarzut braku podstaw do przeprowadzenia badań jest bezpodstawny. Skoro przeprowadzenie badań było konieczne do potwierdzenia prawidłowości dokonanego przez stronę zgłoszenia celnego uznać należy, iż badania zostały przeprowadzone w interesie strony. Tym samym na mocy art. 267 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej koszty powyższych badań obciążają stronę. Skargę na powyższe postanowienie wniosła spółka "K." domagając się uchylenia postanowień obu instancji. Skarżąca spółka zarzucała obrazę art. 121, art. 180, art. 187 i art. 267 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 65 par. 4 pkt 2 i art. 83 par. 3 Kodeksu celnego oraz wymogów polskiej normy dotyczącej metod pobierania i przygotowania próbek węgla kamiennego i brunatnego do badań laboratoryjnych polegającą na bezpodstawnym obciążeniu strony kosztami nieprzydatnych badań analitycznych węgla kamiennego, pomimo, iż wyniki tych badań, z uwagi na nieprawidłowy sposób pobrania próbek pierwotnych węgla przez funkcjonariusza celnego nie podważyły i nie mogły podważyć prawidłowości zgłoszenia celnego, ani nie zostały poniesione w interesie strony. W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że wbrew stanowisku Prezesa Głównego Urzędu Ceł, analityczne bądź, odtworzeniowe wyniki badania nieprawidłowo pobranych próbek nie mogą mieć w sprawie jakiegokolwiek znaczenia dowodowego, a problem sprowadza się raczej do oceny zasadności wszczęcia z urzędu postępowania celnego mającego na celu ustalenie prawidłowej klasyfikacji taryfowej i stawki celnej importowanego węgla. Ujawnione podczas kontroli postimportowej wyniki badań kaloryczności importowanego węgla niższe od granicznych dotyczyły, bowiem węgla w stanie roboczym, a nie wartości opałowej węgla w przeliczeniu na wilgotną wolną od substancji mineralnych masę. Kaloryczność w stanie roboczym nie ma jednak żadnego znaczenia dla prawidłowej klasyfikacji taryfowej importowanego węgla i gdyby nie brak wiedzy funkcjonariuszy celnych nie doszło by do wszczęcia z urzędu postępowania celnego mającego na celu ustalenie prawidłowej klasyfikacji taryfowej i stawki celnej importowanego towaru. Błędna ocena przydatności ujawnionych badań kaloryczności węgla w stanie roboczym dla celów klasyfikacyjnych oraz późniejsze dopuszczenie nieprzydatnego dowodu doprowadziło, więc ostatecznie do poniesienia wysokich kosztów postępowania. Winę za taki tryb postępowania ponoszą tylko i wyłącznie organy administracji celnej, a próba przeniesienia na stronę kosztów nieprofesjonalnych zachowań funkcjonariuszy tych organów stoi w oczywistej sprzeczności z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. W tej sytuacji swoistym żartem wydaje się stwierdzenie Prezesa Głównego Urzędu Ceł, iż nieprzydatny dowód został przeprowadzony w interesie strony, albowiem doprowadził ostatecznie do uznania za prawidłowe zakwestionowanych zgłoszeń celnych w sytuacji, kiedy to właśnie podważaniu przez stronę waloru dowodowego wyników badań Głównego Instytutu Górnictwa w K. przeprowadzonych na zlecenie Dyrektora Urzędu Celnego w B.-P. "zawdzięczać należy" korzystny dla strony wynik tego postępowania. W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Bezspornym w sprawie jest, iż w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 29 grudnia 2000 r. (...), która uchyliła w całości decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w B.-P. (...) z dnia 9 grudnia 1999 r. o uznaniu ww. zgłoszeń celnych za nieprawidłowe w zakresie klasyfikacji taryfowej, zastosowanej stawki celnej oraz wymiaru cła. Jednocześnie ww. decyzją prezes Głównego Urzędu Cel uznał powyższe zgłoszenia celne za prawidłowe w zakresie klasyfikacji taryfowej, zastosowanej stawki celnej oraz wymiaru cła w stosunku do importowanego węgla bitumicznego. W uzasadnieniu tej decyzji Prezes Głównego urzędu Ceł podnosił, iż mając na uwadze art. 85 par. 1 Kodeksu celnego oceny importowanego węgla należało dokonać w oparciu o parametry jakościowe wskazane w certyfikatach eksportera lub oznaczone przez Centralne Laboratorium "Polcargo", bowiem one tylko odzwierciedlały stan towaru w dacie zgłoszenia do procedury dopuszczenia do obrotu. Jednocześnie Prezes Głównego Urzędu Cel w tejże decyzji stwierdził, iż ze względu na sposób przechowywania próbek węgla pobranych do badań przez funkcjonariuszy Regionalnego Inspektoratu Celnego w B. wyniki badań tych próbek przez Główny Instytut Górnictwa nie odzwierciedlają faktycznego stanu towaru w chwili przyjęcia zgłoszenia celnego. Oznacza to, iż faktycznie były one mało przydatne w postępowaniu prowadzonym przez organy celne I instancji w trybie art. 65 par. 4 pkt 2 lit. "a" Kodeksu celnego. Organy celne mają prawo i obowiązek dokonywać czynności kontrolnych po wprowadzeniu towaru na polski obszar celny w różnych przewidzianych prawem sytuacjach. Strona również na własny użytek może przeprowadzać badania towaru dopuszczonego do obrotu w tym również badania parametrów towaru nie objętych polskimi normami i nie zawsze służącymi celom związanym z dokonywaniem czynności celnych. Wyniki tych badań mogą również stanowić w określonych sytuacjach dowód w postępowaniu celnym, który jak każdy inny dowód podlega ocenie. Nie można, więc czynić organom celnym zarzutu, iż krytycznie oceniają taki dowód w postępowaniu i z tego powodu przeprowadzają inny dowód, co nieraz łączyć się może z kosztami. Organ celny ma obowiązek wszcząć postępowanie z urzędu, jeżeli ma wątpliwości, co do prawidłowości zgłoszenia celnego i przeprowadzić w tym zakresie wszechstronne postępowanie wyjaśniające nawet gdyby zachodziła potrzeba poniesienia przez organ określonych kosztów. Tego ostatniego obowiązku organ nie może przerzucić na inny podmiot. Wprawdzie w uzasadnionych przypadkach organ może zażądać od strony złożenia zaliczki w określonej wysokości na pokrycie kosztów postępowania /art. 267 par. 2 Ordynacji podatkowej/ jednak tego rodzaju sytuacja należy do wyjątków i nie dotyczy sprawy niniejszej. Organy obu instancji jako podstawę prawną powołały między innymi art. 267 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Przepis ten pozwala na obciążenie strony kosztami, jeżeli zostały one poniesione w interesie strony albo na jej żądanie. Jednak samoistne spełnienie tych warunków jest niewystarczające. Art. 267 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ pozwala na obciążenie strony kosztami postępowania /art. 265 par. 1 par. 2 tejże ustawy/ jedynie w przypadku kumulatywnego spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie. Organy obu instancji twierdziły, iż faktycznie koszty związane z wydaniem opinii przez Główny Instytut Górnictwa poniesione zostały w interesie strony. Z zaskarżonego postanowienia jak również postanowienia organu I instancji nie wynika, jaki interes prawny czy faktyczny miała strona w tym, aby przeprowadzić dodatkowe badania, którego wyniki z wielu przyczyn miałyby wątpliwe znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu w postanowieniu o obciążeniu strony kosztami na podstawie, ww. art. 267 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej nie wystarczy powołanie się, że określone koszty poniesione zostały w interesie strony, lecz należy ten interes faktycznie wykazać. Takie rozstrzygnięcie organu pozwoli jednocześnie stwierdzić, iż koszty powyższe nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. W sprawie wszczętej na podstawie art. 65 par. 4 Kodeksu celnego organy działały z urzędu i zgodnie z art. 122 Ordynacji podatkowej zobowiązane były do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego. Oznacza to, iż koszty ww. wynikały z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie, a w związku z tym nie spełniona została również ta przesłanka art. 267 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Z tych przyczyn w ocenie Sądu naruszony został art. 267 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego niewłaściwą interpretację, co ma istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, dlatego na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało uchylić postanowienia obu instancji i orzec o kosztach postępowania na podstawie art. 55 ust. 1 ww. ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.