I SA/Lu 1123/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Fita po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi U. H. i S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w zakresie wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi skarżący zwrócili się o zwolnienie ich od kosztów sądowych wskazując, iż nie są w stanie ich ponieść. W złożonym wniosku nadmienili, że wraz z córką prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawcy posiadają dom jednorodzinny, w którym zamieszkują oraz gospodarstwo rolne o pow. [...] ha wyposażone w niezbędne do produkcji rolnej maszyny. Posiadają również dwa samochody osobowe. Dochód z gospodarstwa wnioskodawcy określili na kwotę [...] zł. Jednocześnie dodali, że mimo posiadanego gospodarstwa znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Posiadają zobowiązania na łączna kwotę [...] zł, które muszą spłacać. Na dzień [...] muszą zapłacić [...] zł rat. Dodali, że sytuacja gospodarstwa rolnego uległa pogorszeniu na skutek suszy, która je dotknęła. Ponadto spadek cen zbóż spowodował obniżenie dochodów o 50%. Skarżący jednocześnie wskazali, że ponoszą koszty utrzymania studiującej w W. córki wynoszące [...] zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Analiza oświadczeń złożonych przez skarżących, w ocenie referendarza prowadzi do wniosku nie dającego podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący wnieśli sprzeciw w uzasadnieniu którego wskazali, że wbrew stanowisku referendarza nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Nadmienili, że uprawy prowadzone w ich gospodarstwie zostały dotknięte klęską suszy, co przełożyło się na uzyskiwane z niego plony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a. w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie ze względu na datę wszczęcia postępowania wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że zaskarżone postanowienie traci moc, a sąd na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżących, będących osobami fizycznymi zawiera żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie skarżący powinni wykazać, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpatrując wniosek skarżących należy w pierwszej kolejności wskazać i podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu. Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek udzielenia prawa pomocy Sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą. Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. W okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w świetle twierdzeń i przedstawionych oświadczeń, skarżący nie wykazali ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu dla oceny sytuacji finansowej skarżących istotne jest, że posiadają stałe źródło dochodu co niewątpliwie wpływa na możliwości finansowe członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy również pamiętać, że skarżący dysponują określonym majątkiem czy to ruchomym czy nieruchomościami chociaż według ich oceny nie pozwala on na poniesienie wymaganych kosztów postępowania. Biorąc chociażby to pod uwagę wątpliwe wydają się być twierdzenia skarżących o niemożliwości poniesienia przez nich wymaganych na tym etapie kosztów sądowych. Ponadto wszczynając spór przed Sądem, skarżący powinni mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Odnosząc się do podnoszonej przez wnioskodawców kwestii związanej z zaciągniętymi kredytami i obowiązku ich regulowania, wyjaśnić trzeba, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć aby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Odnosząc się z kolei do twierdzeń strony skarżącej w zakresie obciążenia nieruchomości ze względu na zabezpieczenie zaciągniętych kredytów zauważyć należy, że ustanowienie na nieruchomości zabezpieczenia np. w postaci hipoteki nie wyklucza możliwości korzystania z niej i uzyskiwania dodatkowych dochodów w postaci pożytków naturalnych lub cywilnych. Nie stanowi również przeszkody w rozporządzaniu nią według własnego uznania. Kwestia hipotek obciążających nieruchomości może mieć znaczenie jedynie przy ustalaniu ceny pomiędzy stronami dokonującymi przeniesienia własności nieruchomości, nie stanowi natomiast zakazu zbycia jej lub oddania do użytkowania innej osobie. Zbycie nieruchomości obciążonej hipoteką jest możliwe, a zmiana właściciela nie stwarza zagrożenia dla wierzyciela hipotecznego, który może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to czyją stała się własnością. W tej sytuacji nie można było uznać, aby spełnione zostały ustawowe przesłanki przyznania skarżącym prawa pomocy. Podsumowując z analizy twierdzeń skarżących wynika, że nie przedstawili oni swojej sytuacji materialnej, poziomu uzyskiwanych środków finansowych w sposób wyczerpujący. Zawarte we wniosku informacje koncentrują się na konieczności ponoszenia wydatków. Należy podkreślić, że rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych dochodów. Dopiero zestawienie przedstawionych we wskazanym zakresie informacji stanowi podstawę do prawidłowej oceny czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów należało orzec jak na wstępie wobec stwierdzenia, że skarżący w rzeczywistości nie wykazali przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.