I SA/Lu 119/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer,, Sędzia NSA Anna Kwiatek (sprawozdawca), Protokolant Starszy inspektor Magdalena Futyma, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 marca 2012 r. sprawy ze skargi W. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia W. O., utrzymał mocy postanowienie Naczelnika ... Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia i akt sprawy, decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej określił skarżącemu zobowiązanie w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. od dochodów z kapitałów pieniężnych w kwocie 442.896 zł. Przedmiotowe rozstrzygniecie stanowiło podstawę wystawienia przez Naczelnika ... Urzędu Skarbowego w dniu [...] r. pięciu tytułów wykonawczych, dotyczących poszczególnych miesięcy 2002 r., doręczonych stronie w dniu 26 maja 2004 r. i prowadzenia postępowań egzekucyjnych w tym przedmiocie. Organ uzasadniał, że w trakcie przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego wyegzekwowano w całości należności objęte tymi tytułami wykonawczymi: w dniu 20 lipca 2004 r. wyegzekwowano należności objęte tytułem SM .../04 (zaległość za sierpień 2002 r.), a w dniu 21 sierpnia 2007 r. pozostałymi czterema tytułami, tj. SM .../04, SM .../04, SM .../04 i SM .../04 (zaległość za marzec, czerwiec, lipiec i październik 2002 r.). W dniu 25 października 2011 r. do organu egzekucyjnego wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie prowadzonego, w oparciu powyższe tytuły wykonawcze, postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz.1954 ze zm. - dalej: "upea"). W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że w przedmiotowych tytułach wykonawczych jako podstawę prawną należności wpisano "z mocy prawa", a określając rodzaj należności wpisano "zryczałtowany podatek dochodowy od przychodów ewidencjonowanych", w sytuacji, gdy skarżący w 2002 r. nie prowadził działalności określonej w art. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, co oznacza, że przedmiotowe tytuły wykonawcze dotyczą obowiązku, który nie istniał albowiem nigdy nie powstał. Naczelnik ... Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia [...] r., na podstawie art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: "kpa") w związku z art. 18 upea - odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie, uznając, że skoro na moment złożenia wniosku postępowanie egzekucyjne nie toczyło się (zostało zakończone), to brak podstaw prawnych rozpatrzenia wniosku strony i oceny argumentacji w nim zawartej. W zażaleniu skarżący zarzucił naruszenie art. 6 i 7 kpa w związku z art. 61 a kpa i art. 59 § 1 pkt 2 upea poprzez nieuzasadnioną odmowę wszczęcia postępowania i nie rozpatrzenie wskazanych we wniosku przesłanek umorzeniowych. W ocenie skarżącego, stanowisko organu, że wyegzekwowanie należności przed złożeniem wniosku o umorzenie postępowania uniemożliwia jego rozpatrzenie pozbawione jest podstawy prawnej i stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania organów praworządnego państwa. Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił zarzutów zażalenia i argumentacji w nim zawartej. Odwołując się do przesłanek umorzenia z art. 59 upea i regulacji art. 61a kpa, mającego zastosowanie w sprawie w związku z regulacją art. 18 upea, wyjaśnił, że administracyjne postępowanie egzekucyjne co do zasady kończy się poprzez wykonanie egzekucji, czyli realizację tytułu wykonawczego i w takim przypadku organ egzekucyjny nie wydaje żadnego rozstrzygnięcia. Wyjątkiem od zakończenia postępowania egzekucyjnego w administracji w drodze wyegzekwowania obowiązku poddanego egzekucji jest umorzenie tego postępowania, co może nastąpić jedynie w przypadkach ściśle określonych w art. 59 § 1 i 2 upea. Argumentował, że umorzenie postępowania egzekucyjnego jest możliwe zatem od momentu jego wszczęcia do chwili jego zakończenia, bowiem poza okresem wyznaczonym tymi zdarzeniami nie można mówić o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w konsekwencji o dopuszczalności jego umorzenia. Zatem w sytuacji, gdy zobowiązany wnosi o umorzenie postępowania egzekucyjnego, które zostało już zakończone, brak jest podstaw do prowadzenia postępowania w przedmiocie wniosku zgłoszonego w oparciu o art. 59 upea, co uzasadnia podjęte przez organ I instancji rozstrzygnięcie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W. O. podtrzymał zarzuty zażalenia, co do naruszenia art. art. 6 i 7 kpa w związku z art. 61 a kpa oraz art. 18 i art. 59 § 1 pkt 2 upea poprzez nieuzasadnioną odmowę wszczęcia postępowania i nie rozpatrzenie wskazanych we wniosku przesłanek umorzeniowych, a tym samym ograniczenia praw dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym. W kontekście powyższego zarzucił naruszenie także art. 2 Konstytucji RP W uzasadnieniu zarzutów argumentował, że wbrew stanowisku organu, umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić w każdym jego stadium, zarówno przed wszczęciem egzekucji, jak i po jej zakończeniu, stąd wniosek skarżącego powinien zostać merytorycznie rozpoznany. Uzasadniał, że zarówno art. 59, jak i art. 34 upea nie zawierają żadnych ograniczeń czasowych, co do możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego, co stanowi o racjonalności ustawodawcy i nie może być niweczone w drodze odpowiedniego stosowania art. 18 upea w związku z art. 61a kpa. Zdaniem skarżącego takie działanie organu egzekucyjnego pozbawiło skarżącego środków pieniężnych wskutek wyegzekwowania nieistniejacego zobowiązania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Wbrew zarzutom skargi organ działał na podstawie przepisów prawa, bez naruszenia zasad procedury administracyjnej, a przepisów ustawy zasadniczej nie mógł stosować. Zgodnie z 61a § 1 kpa w związku z art. 18 upea - gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 upea, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Przedmiotowy wniosek skarżący złożył w dniu 25 października 2011 r. Jak wynika z art. 61a kpa uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania nie zostały w ustawie skonkretyzowane, co oznacza, że podlegają ocenie w zależności od okoliczności faktycznych zaistniałych w indywidualnej sprawie. W ocenie Sądu, przez "uzasadnione przyczyny" należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Jak wynika z akt, postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego zostało ostatecznie zakończone w sposób efektywny poprzez wyegzekwowanie należności objętych pięcioma tytułami wykonawczymi w dniu 21 sierpnia 2007 r. (wykreślenia z ewidencji dokonano w dniu 23 sierpnia 2007 r.). Skoro zatem w dacie złożenia wniosku obowiązek został wykonany (postępowanie egzekucyjne nie toczyło się), to nie było przedmiotu postępowania, które by mogło ulec umorzeniu. Zakończenie postępowania egzekucyjnego stanowi zatem, w ocenie Sądu, "inną uzasadnioną przyczynę", o których mowa w art. 61a § kpa. Z tych też względów powołane przez skarżącego wyroki nie mogą znaleźć odniesienia w niniejszej sprawie, gdyż zostały podjęte w odmiennych stanach faktycznych. W sytuacji, gdy na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, to nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania, gdyż instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się rozstrzygnięciem formalnym, a nie merytorycznym, co czyni również zarzut skargi w tym przedmiocie chybionym. Dlatego też, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270. ze zm. ), orzeczono jak w sentencji.