I SA/Lu 1197/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną w przedmiocie podatku od towarów i usług z tytułu importu samochodu osobowego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. D. B. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Na uzasadnienie wniosku podała, że jest osobą bezrobotną i nie pracuje. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z dwoma synami w wieku 10 i 17 lat. Jedyne źródło utrzymania rodziny stanowią otrzymywane przez skarżąca alimenty na syna w wysokości 300 zł miesięcznie. Majątek stanowi zaś tylko dom o pow. 200 m2 w którym mieszka skarżąca. Ponadto strona dodała, że na opłacanie rachunków pożycza lub otrzymuje pieniądze od rodziców. Miesięczne koszty utrzymania domu skarżąca określiła natomiast na 800-1000 zł miesięcznie. Jednocześnie wezwana do złożenia dokumentów wskazujących źródła dochodów rodziców oraz ich stan majątku skarżąca podniosła, iż nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż nie mieszka razem z nimi. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) jest natomiast wykazanie przez nią niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale co więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżąca nie wyjaśniła wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jej sytuacji materialnej. W szczególności nie udzieliła odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia 29 listopada 2013 r., co w jego ocenie było niezbędne dla oceny sytuacji finansowej skarżącej. Mianowicie w świetle złożonych przez skarżącą oświadczeń i dokumentów nie można zgodzić się z jej twierdzeniem, iż nie prowadzi ona wspólnego gospodarstwa domowego wraz z rodzicami. W świetle powyższego zaistniały oczywiste podstawy do żądania od strony zaświadczeń o dochodach jej rodziców oraz stanie ich majątku. W takiej bowiem sytuacji referendarz sądowy zobowiązany jest zbadać nie tylko sytuację majątkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem całokształt uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, pozwala dopiero ustalić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść przynajmniej częściowo ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Na fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego skarżącej z rodzicami nie ma natomiast wpływu podnoszona przez nią okoliczność, iż nie mieszka z rodzicami lecz w osobnym domu. Jak bowiem obrazowo wyjaśnił to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r. (sygn. akt II URN 56/95, LEX 247754) ocena, czy osoba "pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym" zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Sam zaś fakt wspólnego zamieszkiwania nie odgrywa najistotniejszej roli. Za uznaniem, że określone osoby pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym może chociażby przemawiać udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, czy też – jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie - niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi. Istotnym z tej perspektywy jest również ustalenie, czy tego rodzaju stan ma charakter stały. Zaprezentowane wyżej stanowisko, w konfrontacji z istniejącym w sprawie stanem faktycznym, w pełni uzasadnia twierdzenie, iż skarżąca pomimo tego, że nie mieszka z rodzicami, w rzeczywistości prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Jako osoba bezrobotna pozostaje niewątpliwie na ich częściowym utrzymaniu. Jedyny dochód skarżącej w wysokości 300 zł miesięcznie z pewnością nie wystarcza na utrzymanie rodziny w sytuacji gdy wysokość samego rachunku za energię elektryczną znacznie przekracza tę kwotę. Ponadto sama skarżąca wskazuje, że w utrzymaniu domu pomagają jej rodzice, co dodatkowo wskazuje, że pomoc ta ma charakter stały. Dlatego też żądanie przedstawienia przez skarżącą opisanych w wezwaniu dokumentów i oświadczeń było w pełni uzasadnione, a obowiązkiem strony było ich złożenie. Podsumowując, zawartych we wniosku oświadczeń skarżącej nie sposób uznać za wystarczające. Brak zaś odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej i majątkowej jej rodziców na których częściowym utrzymaniu pozostaje, oznacza, że skarżąca nie wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi zaś wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.