I SA/Lu 12/22

WyrokWSA w Lublinie2022-02-25

Skład orzekający: Andrzej Niezgoda, Wiesława Achrymowicz, Monika Kazubińska-Kręcisz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może odmówić zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne wyłącznie na podstawie danych zawartych w CEIDG, KRS lub rejestrze REGON, pomimo istnienia wątpliwości co do ich zgodności ze stanem faktycznym i celu przepisów dotyczących wsparcia w związku z COVID-19?
Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie może ograniczać się jedynie do danych zawartych w rejestrach takich jak CEIDG, KRS czy REGON przy rozpatrywaniu wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek. Obowiązkiem organu jest ustalenie prawdy obiektywnej, przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i uwzględnienie celu przepisów wspierających przedsiębiorców w związku z pandemią COVID-19. Formalne odwołanie się do danych rejestrowych, które mogą nie odzwierciedlać rzeczywistej sytuacji przedsiębiorcy, narusza zasady postępowania administracyjnego i konstytucyjne standardy sprawiedliwości proceduralnej.
Stan faktyczny
Skarżąca wniosła o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za styczeń 2021 r., argumentując znacznym spadkiem dochodów z powodu zamknięcia galerii handlowej, w której prowadzi salon. Organ odmówił zwolnienia, powołując się na Centralną Ewidencję i Informację o Działalności Gospodarczej (CEIDG), według której skarżąca nie prowadziła przeważającej działalności o kodzie PKD wskazanym we wniosku, lecz inny, nieaktualny według organu. Skarżąca podniosła, że błąd wynika jedynie z nieterminowej aktualizacji kodu PKD w rejestrach.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca), WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Bartmińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2022 r. sprawy ze skargi I. S.-G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku opłacania składek uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją Prezes Z. U. S. (organ) odmówił I. S. zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych (składki) za styczeń 2021 r. W motywach tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że według Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) [...] listopada 2020 r. I. S. nie prowadziła przeważającej działalności o kodzie PKD [...], który wymieniła we wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek. W następstwie organ stwierdził, że I. S. nie przysługuje wnioskowane zwolnienie. W podstawie prawnej organ przytoczył § 10 ust. 1 pkt 1, § 11 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz.U.2021.371 ze zm. - rozporządzenie COVID-19). I. S. (skarżąca) złożyła skargę na powyższą decyzję organu. Nie formułowała konkretnych zarzutów. Domagała się zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Argumentowała, że prowadzi salon V. I i W. w galerii handlowej, zamkniętej w związku z COVID-19. W konsekwencji jej dochody spadły o 80% w listopadzie 2020 r., a w styczniu 2021 r. o 100%. Skarżąca zaznaczyła, że prowadzona przez nią działalność jest objęta kodem PKD 4771. Natomiast kod PKD 4751, na który powołuje się organ, nie jest aktualny. W przekonaniu skarżącej, błąd polega wyłącznie na nieterminowej aktualizacji kodu PKD. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja nie jest zgodna z prawem. Spór skarżącej z organem sprowadza się do zagadnienia czy kod PKD przeważającej działalności ujawniony w CEIDG, Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) czy rejestrze REGON jest wystarczający dla prawidłowego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek. W ocenie sądu, błędnie organ chce uzależnić zwolnienie z obowiązku opłacania składek tylko od zapisów zawartych w CEIDG, KRS i rejestrze REGON. Prawidłowa wykładnia prawa nie może ograniczać się tylko do sensu słów użytych w interpretowanym przepisie, ale każdorazowo powinna obejmować sprawdzenie czy jego literalne odczytanie prowadzi do wniosków zgodnych z konstytucyjnymi zasadami obowiązującego porządku prawnego i czy wówczas będzie realizował przypisany mu cel. Jeśli na tym tle powstają istotne rozbieżności albo takiej spójności nie da się odnaleźć, wówczas wnioski narzucone przez wykładnię językową powinny zostać skorelowane z tymi, jakie z kolei wynikają z wykładni systemowej (w tym z kontekstu konstytucyjnego) oraz funkcjonalnej (przede wszystkim z ratio legis interpretowanej regulacji). W takich przypadkach przyjmuje się zaistnienie potrzeby harmonizowania kontekstów (por. szerzej Zasady wykładni prawa, L. [...] Toruń 2010, s. 71 i nast.). Językowe znaczenie tekstu nie jest jedyną i bezwzględną granicą wykładni (por. przykładowo Trybunał Konstytucyjny w sprawie sygn. K 25/99, OTK 2000/5/141). Przepisy w systemie prawa stanowią element całości usystematyzowanej według treści (poziomo), według miejsca w hierarchii aktów normatywnych (pionowo) i służą realizowaniu określonych celów w obrocie prawnym, kształtowaniu określonych następstw w porządku społecznym. Z tej perspektywy równie istotny jest cel przypisany spornemu zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Ponadto ani ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2021.2095 ze zm. - ustawa COVID-19), ani rozporządzenie COVID-19 nie przewidują sankcji za nieterminową aktualizację kodu PKD czy za ujęcie kodu PKD w rejestrach nieadekwatnie do rzeczywistości - w postaci utraty prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Należy przypomnieć w tej mierze stanowisko prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyjaśnił, że w postępowaniach, mających za przedmiot zwolnienie z obowiązku opłacania składek, ZUS nie jest uprawniony do pomijania reguł z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.735 ze zm. - K.p.a.), a więc jego zadaniem jest zgromadzenie kompletnego materiału dowodowego w celu wyjaśnienia prawdy obiektywnej. Tymczasem ograniczenie wyjaśnienia istoty sprawy wyłącznie do lektury CEIDG i REGON tych wymogów nie realizuje. Naczelny Sąd Administracyjny między innymi argumentował, że zasady prowadzenia rejestru REGON określają przepisy ustawy o statystyce publicznej (Dz.U.2021.955 ze zm.), z których wynika, że wpisowi do tego rejestru podlegają także informacje dotyczące wykonywanej działalności, w tym rodzaj przeważającej działalności (art. 42 ust. 3 pkt 4). W ustawie o statystyce publicznej nie ma definicji pojęcia "przeważającej działalności". W myśl § 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie sposobu i metodologii prowadzenia i aktualizacji krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej, wzorów wniosków, ankiet i zaświadczeń (Dz.U.2015.2009 ze zm.) wykonywaną działalność wpisuje się w postaci wykazu rodzajów działalności kodowanych według PKD na poziomie działu, grupy, klasy lub podklasy, a rodzaj przeważającej działalności na poziomie podklasy. Następnie § 9 ust. 2 wymienionego rozporządzenia określa kryteria ustalania przeważającej działalności. Dane w rejestrze REGON, w tym dotyczące kodów PKD przeważającej działalności, wynikają z informacji podawanych przez przedsiębiorcę przy rejestracji w CEIDG, w KRS bądź bezpośrednio w GUS. Podobnie zmiany w zakresie prowadzonej działalności wprowadzane są do rejestru REGON na podstawie informacji podawanych przez przedsiębiorcę. W świetle powyższego w orzecznictwie od dawna wskazuje się, że informacja o rodzaju działalności wynikająca z rejestru REGON nie tworzy żadnego stanu prawnego, a jedynie ma potwierdzać stan faktyczny według oświadczenia wiedzy przedsiębiorcy. Okoliczność czy to oświadczenie odpowiada rzeczywistości jest zatem kwestią dowodową (por. przykładowo wyroki Sądu Najwyższego sygn.: II UK 142/12, II UK 402/15). Ponadto w przypadku przedsiębiorców wpisanych do CEIDG, dane w niej ujęte są objęte wzruszalnym domniemaniem prawdziwości, o czym stanowi art. 16 ust. 1 ustawy CEIDG. Zatem inne dowody mogą doprowadzić do obalenia tego domniemania. Fakt, że kody PKD przeważającej działalności zawarte w rejestrze REGON mogą nie odpowiadać stanowi rzeczywistemu, może wynikać nie tylko z błędnego oświadczenia przedsiębiorcy, ale również z braku aktualizacji wpisu w rejestrze REGON. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na zasadę stabilności przyjętą na potrzeby klasyfikacji działalności, wyrażoną w pkt 25 i 26 załącznika do rozporządzenia PKD (Dz.U.2007.251.1885 ze zm.), zgodnie z którą, aby uniknąć zbyt częstych zmian, nowy rodzaj działalności powinien być działalnością główną przez co najmniej dwa lata. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że rozwiązanie przyjęte w art. 31zo ust. 11 ustawy COVID-19, polegające na odesłaniu do danych zawartych w rejestrze REGON, wskazuje jedynie na środek dowodowy. Jeśli w sprawie nie zachodzą wątpliwości, wówczas nie ma potrzeby sięgać do innych dowodów. Jeśli jednak stan faktyczny objęty wpisem w rejestrze REGON jest wątpliwy bądź sporny, w takiej sytuacji wymagane jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Na gruncie postępowania administracyjnego w orzecznictwie wyrażany jest pogląd, w myśl którego nie jest dopuszczalne stosowanie formalnej (legalnej) teorii dowodów poprzez twierdzenie, że daną okoliczność można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi bądź też przez tworzenie nowych reguł korzystania ze środków dowodowych. Przeciwne stanowisko narusza zasady postępowania administracyjnego poprzez arbitralne ograniczenia zakresu art. 75 K.p.a., co wypełnia dyspozycję art. 156 § 1 pkt 2 in fine tej ustawy. Innymi słowy, nie jest dopuszczalne rozstrzygnięcie istoty sprawy tylko na podstawie jednego środka dowodowego bez zweryfikowania istotnych wątpliwości dotyczących stanu rzeczywistego. Szybkość postępowania nie może dominować nad potrzebą wydania prawidłowej decyzji opartej na dokładnie wyjaśnionym stanie faktycznym. W dalszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny nawiązał do art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.) i zwrócił uwagę na potrzebę zachowania standardów sprawiedliwości proceduralnej. Natomiast na sprawiedliwość proceduralną składa się między innymi obowiązek prowadzenia postępowania administracyjnego zgodnie z art. 7, art. 75 - art. 81 K.p.a. Zatem art. 31zo ust. 11 ustawy COVID-19 nie może być interpretowany wbrew regułom prowadzenia postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się również do dyrektyw wykładni celowościowej. Wywiódł, że zwolnienie przewidziane w art. 31zo ust. 10 ustawy COVID-19 stanowi reakcję na negatywne skutki epidemii i ma wspierać przedsiębiorców tracących możliwość zarobkowania. Wobec tego omawiane zwolnienie powinno objąć tych przedsiębiorców, którzy rzeczywiście prowadzą działalność bezpośrednio narażoną na straty w następstwie COVID-19 (por. wyroki sygn.: I GSK 829/21, I GSK 754/21, I GSK 575/21 - strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl). Przytoczone wyżej argumenty Naczelnego Sądu Administracyjnego są w pełni aktualne na gruncie § 10 rozporządzenia COVID-19. W stanie prawnym obowiązującym do 4 maja 2021 r. § 10 ust. 1 rozporządzenia COVID-19 stanowił, że zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych odpowiednio za okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. albo za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 stycznia 2021 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za te okresy, na zasadach określonych w art. 31zo-31zx ustawy o COVID-19, z uwzględnieniem przepisów niniejszego rozdziału, płatnika składek prowadzącego, na dzień 30 listopada 2020 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami: 1) 47.71.Z, 47.72.Z, 47.81.Z, 47.82.Z, 47.89.Z, 2) 49.32.Z, 49.39.Z, 52.23.Z, 55.10.Z, 55.20.Z, 55.30.Z, 56.10.A, 56.10.B, 56.21.Z, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 74.20.Z, 77.21.Z, 79.11.A, 79.12.Z, 79.90.A, 79.90.C, 82.30.Z, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.53.Z, 85.59.A, 85.59.B, 86.10.Z w zakresie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń w ramach lecznictwa uzdrowiskowego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych, lub realizowanej w trybie stacjonarnym rehabilitacji leczniczej, 86.90.A, 86.90.D, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.04.Z, 91.02.Z, 93.11.Z, 93.13.Z, 93.19.Z, 93.21.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z, 96.01.Z, 96.04.Z - którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub we wrześniu 2020 r, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r. Organ pomija, że jego dotychczasowe stanowisko nie tylko pozbawia prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek płatników, którzy faktycznie funkcjonowali w przeważającym zakresie w obszarach objętych omawianym wsparciem, ale jednocześnie prowadzi do przyznania tej pomocy płatnikom, którzy tylko formalnie, niezgodnie z rzeczywistością ujawnili w rejestrach urzędowych kody PKD. Tok argumentacji przyjęty przez organ nie daje się pogodzić ze standardami określonymi w art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W istocie rzeczy prowadzi do dowolnego zwalniania z obowiązku opłacania składek, bo w sposób pozbawiony związku z rzeczywistością. W następstwie dotychczasowe zapatrywanie organu niweczy społeczny cel spornej instytucji, skoro pomija realia, w jakich znajduje się konkretny wnioskodawca. Organ każdorazowo ma obowiązek rozpatrywać przesłanki omawianego zwolnienia w sposób zgodny z jego celem, nie zaś wbrew temu celowi. Innymi słowy, organ ma obowiązek rozpatrywać i rozstrzygać wnioski o zwolnienie z obowiązku opłacania składek na podstawie prawdy obiektywnej także w odniesieniu do kodu PKD właściwego dla przeważającej działalności wnioskodawcy. Tylko w ten sposób sporna instytucja zwolnienia z obowiązku opłacania składek realizuje swój cel prawny i jednocześnie społeczny. W świetle powyższego nie jest zgodny z prawem jedyny merytoryczny argument organu, który ogranicza się wyłącznie do treści CEIDG z całkowitym pominięciem prawdy obiektywnej. Sąd zauważa, że w motywach kontrolowanej decyzji organ powołał się na § 11 rozporządzenia COVID-19, który w brzmieniu obowiązującym do 4 maja 2021 r. stanowił, że warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w § 10 ust. 1 i 2, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za: 1) styczeń 2021 r. - w przypadku, o którym mowa w § 10 ust. 1 pkt 1, 2) grudzień 2020 r. i styczeń 2021 r. - w przypadku, o którym mowa w § 10 ust. 1 pkt 2, 3) luty 2021 r. - w przypadku, o którym mowa w § 10 ust. 2 - nie później niż do dnia 31 marca 2021 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Jednak poza przytoczeniem treści tej regulacji organ nie przedstawił żadnych ustaleń faktycznych i rozważań prawnych prowadzących do konstatacji, że § 11 rozporządzenia COVID-19 miałby uzasadniać nieuwzględnienie wniosku skarżącej. W szczególności nie omówił konkretnych okoliczności czy i ewentualnie kiedy skarżąca złożyła deklarację rozliczeniową, do której nawiązuje analizowany przepis. W kontekście § 11 pkt 1 rozporządzenia COVID-19 trzeba zauważyć, że skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek 20 marca 2021 r., a kontrolowana decyzja pochodzi z [...] marca 2021 r. Jednocześnie z przedstawionych sądowi akt postępowania administracyjnego nie wynika, aby organ informował skarżącą o tym, jakie dokumenty są potrzebne do pozytywnego załatwienia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie i konsekwentnie wyjaśniał, że prawidłowe, zgodne z obowiązującymi regulacjami uzasadnianie decyzji ma kluczowe znaczenie dla wypełnienia obowiązku przekonywania, wynikającego z art. 11 K.p.a., realizowanego poprzez art. 107 § 1 pkt 6, § 3 tej ustawy. Zatem w obowiązującym stanie prawnym motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać i zrozumieć zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zwracał uwagę na art. 9 K.p.a., zobowiązujący organy administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa; a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Naczelny Sąd Administracyjny tłumaczył przy tym, że obowiązek organu z urzędu udzielania stronie informacji obejmuje cały tok postępowania od jego wszczęcia do zakończenia. Zakres przedmiotowy udzielania informacji stronie obejmuje zarówno informowanie o przepisach prawa materialnego, jak i przepisach prawa procesowego. Natomiast wyłącznie oczekiwanie przez organ na inicjatywę strony narusza art. 9 K.p.a., co należy traktować jako wystarczającą (samodzielną) przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji, nawet gdy jest ona zgodna z prawem materialnym. W następstwie złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek dochodzi do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 K.p.a., organ powinien czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu organ powinien - w rozsądnym terminie - udzielić stronie wnioskującej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia wszelkich okoliczności prawnych istotnych z punktu widzenia przesłanek wnioskowanego zwolnienia i poinformować stronę, jakich konkretnie dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Bierność organu w omawianym zakresie narusza także art. 79a § 1 K.p.a., stanowiący o konieczności informowania strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; o przesłankach, które strona powinna spełnić, aby uzyskać oczekiwane zwolnienie. Jeżeli natomiast organ nie wypełnił swoich ustawowych obowiązków, to w konsekwencji z własnych zaniechań nie może zasadnie wyprowadzać negatywnych skutków dla strony. Stanowią o tym konstytucyjne standardy obowiązującego porządku prawnego przewidziane w art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, w myśl których w demokratycznym państwie prawnym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w stanie prawnym obowiązującym do 16 maja 2020 r. odnotował również znaczenie art. 15zzr ust. 1 ustawy COVID-19, z którego wynika, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem (pkt 1), do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki (pkt 2), przedawnienia (pkt 3), których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie (pkt 4), zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony (pkt 5), do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju (pkt 6) - nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Z kolei w myśl art. 15zzr ust. 5 ustawy COVID-19 czynności dokonane w celu wykonania uprawnienia lub obowiązku w okresie wstrzymania rozpoczęcia albo zawieszenia biegu terminów, o których mowa w ust. 1, są skuteczne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza treści art. 15zzr ust. 1 ustawy COVID-19 prowadzi do stwierdzenia, że zawieszenia te zostały wprowadzone z myślą o zabezpieczeniu interesów stron, a więc na ich korzyść. Zatem celem tych regulacji jest ochrona podmiotów wchodzących w relacje z organami o charakterze publicznoprawnym, w tym relacje materialnoprawne. Skoro ze względu na epidemię ochrona zdrowia obywateli jest priorytetem i w tym celu wprowadzane są różnego rodzaju ograniczenia i obostrzenia, a celem prawodawcy było ustanowienie regulacji zapewniających skuteczną ochronę, to nie można tych przepisów interpretować w sposób zawężający. Natomiast powinny one znaleźć zastosowanie w odniesieniu do terminów prawa materialnego, w tym terminów do składania deklaracji rozliczających należności z tytułu składek (por. przykładowo orzeczenia sygn.: I GSK 545/21, I GSK 471/21, I GSK 496/21, I GSK 502/21, I GSK 500/21, I GSK 495/21, I GSK 627/21 - strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl). Następnie ustawodawca od 16 grudnia 2020 r. wprowadził do ustawy COVID-19 art. 15zzzzzn2 (Dz.U.2020.2255). Przepis ten stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1). W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3). Organ w żaden sposób nie odniósł się do szczególnych rozwiązań wprowadzonych w związku z COVID-19, dotyczących zachowania terminów przewidzianych przepisami prawa administracyjnego, co istotnie narusza art. 7 w związku z art. 107 § 1 pkt 6, § 3 K.p.a. W tych okolicznościach sąd stwierdza, że organ dowolnie pominął ustawowe obowiązki, jakie na nim spoczywają zgodnie z art. 9, art. 11, art. 79a § 1, art. 107 § 1 pkt 6, § 3 K.p.a. W przedstawionych sądowi aktach nie ma dokumentów, świadczących o stosowaniu przez organ art. 9, art. 11, art. 79a § 1 K.p.a. W ocenie sądu, dowolność postępowania organu przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu wniosku skarżącej o zwolnienie z obowiązku opłacania składek jest nie do pogodzenia ze standardami konstytucyjnymi i ustawowymi, określającymi postępowanie organu władzy publicznej wobec strony oraz prowadzi do sytuacji, w której sporne zwolnienie staje się instytucją pozorną, skoro miałoby nie nawiązywać do realiów. W tym stanie sprawy organ dotychczas nie wykazał przesłanek - ani formalnych, ani materialnych - które uzasadniałyby rozstrzygnięcie przyjęte w zaskarżonej decyzji. W dalszym postępowaniu zainicjowanym wnioskiem skarżącej organ uwzględni stanowisko prawne sądu. Wyjaśni istotę sprawy zgodnie ze standardami przewidzianymi dla postępowania administracyjnego i przeanalizuje przesłanki wnioskowanego zwolnienia, biorąc pod uwagę ich treść, systemowe powiązania oraz przypisany im cel. Z tych powodów zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 - P.p.s.a.).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło