I SA/Lu 122/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem dołączonym do skargi skarżący reprezentowany przez adwokata z wyboru zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na uzasadnienie wniosku podał, że nie ma żadnego majątku, nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej i nie uzyskuje żadnych dochodów (od 1 lipca 2013 r. nie pobiera świadczenia rentowego). W codziennej egzystencji pomaga mu najbliższa rodzina. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący wskazał, że nieruchomość w której zamieszkuje należy do córki N. W., która to w całości ponosi koszty jej utrzymania. Żona skarżącego (z którą nie ma ustroju rozdzielności majątkowej) od 12 lat nieprzerwanie przebywa w USA. Małżonkowie nie utrzymują ze sobą kontaktów. W konsekwencji powyższego skarżący wezwany do złożenia dokumentów wskazujących źródła dochodów oraz stan majątki i wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego córki N. W. wskazał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ani z córką N., ani z pozostałymi dziećmi. Córka N. tak jak pozostałe dzieci wspierają go finansowo w ramach obowiązku alimentacyjnego. Jak wskazał trudno jest określić dokładną wysokość otrzymywanego od dzieci wsparcia. Tym samym, za nie mające uzasadnienia uznał wykazywanie zdolności finansowej dzieci. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych jest natomiast wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale co więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy na powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. W szczególności nie udzielił odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia 19 marca 2014 r., co - jego zdaniem - było niezbędne dla oceny sytuacji finansowej skarżącego. Mianowicie w świetle złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie można zgodzić się z jego twierdzeniem, iż nie prowadzi on wspólnego gospodarstwa domowego wraz z dziećmi, w szczególności córką N., która w całości ponosi koszty utrzymania nieruchomości w której skarżący mieszka. W świetle powyższego zaistniały oczywiste podstawy do żądania od strony zaświadczeń o dochodach córki oraz stanie jej majątku. W takiej bowiem sytuacji oceniający zobowiązany jest zbadać nie tylko sytuację majątkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem całokształt uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, pozwala dopiero ustalić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść przynajmniej częściowo ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Na fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego w szczególności z córką N. nie ma natomiast wpływu podnoszona przez skarżącego okoliczność samodzielnego zamieszkiwania w jej domu. Jak bowiem obrazowo wyjaśnił to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r. (sygn. akt II URN 56/95, LEX 247754) ocena, czy osoba "pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym" zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Sam zaś fakt wspólnego zamieszkiwania nie odgrywa najistotniejszej roli. Za uznaniem, że określone osoby pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym może chociażby przemawiać udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, czy też - jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie - niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu drugiej osoby. Istotnym z tej perspektywy jest również ustalenie, czy tego rodzaju stan ma charakter stały. Innymi słowy do prowadzenia wspólnego gospodarstwa nie jest wymagane wspólne zamieszkiwanie, wystarczające bowiem jest częściowe pozostawanie jednej osoby na utrzymaniu innej, a tak jest w przypadku nieodpłatnego korzystania z użyczonego stronie domu. Osoby wspólnie prowadzące gospodarstwo domowe mają zaś obowiązek wzajemnej pomocy rozciągający się na prowadzone z ich udziałem sprawy przed organami administracji publicznej i sądami. Nie bez znaczenia jest zatem sytuacja majątkowa członków rodziny wnioskodawcy, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Zaprezentowane wyżej stanowisko, w konfrontacji z istniejącym w sprawie stanem faktycznym, w pełni uzasadnia twierdzenie, że skarżący pomimo tego, że nie mieszka z córką, w rzeczywistości prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Jako osoba bezrobotna i bez jakiegokolwiek dochodu pozostaje niewątpliwie na jej częściowym utrzymaniu. Jak wskazano ponosi ona w całości koszty utrzymania nieruchomości w której skarżący zamieszkuje. Ponadto sam skarżący wskazuje, że w całości uzależniony jest od pomocy dzieci, co dodatkowo wskazuje, że pomoc ta ma charakter stały. Dlatego też żądanie przedstawienia przez skarżącego opisanych w wezwaniu dokumentów i oświadczeń było w pełni uzasadnione, a obowiązkiem strony było ich złożenie. Podsumowując, zawartych we wniosku oświadczeń nie sposób uznać za wystarczające. Brak zaś odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej i majątkowej córki na której częściowym utrzymaniu pozostaje, oznacza, że skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi zaś wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.