I SA/Lu 1254/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 6 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 1254/15 odmawiającego stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy tutejszego Sądu postanowieniem z dnia 5 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 1254/15 odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a postanowienie to stało się prawomocne (postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie utrzymał w mocy ww. postanowienie). Skutkiem powyższego skarżąca uiściła wymagany wpis od skargi w kwocie 2.000 zł. Następnie wnioskiem zawartym w skardze kasacyjnej skarżąca zastępowana przez zawodowego pełnomocnika ponownie zwrócił się o zwolnienie jej od kosztów sądowych, gdyż - jak wskazała - nie jest w stanie ich ponieść. Jej sytuacja osobista i finansowa uległa bowiem pogorszeniu od czasu rozpatrzenia jej pierwszego wniosku. W złożonym na tę okoliczność oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymując się z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...]zł brutto (420 netto), ponosząc jednocześnie wysokie koszty leczenia i wizyt lekarskich związanych z ciążą, które wraz z innymi niezbędnymi wydatkami kształtują się na poziomie [...] zł miesięcznie. Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej strony, wezwaniem referendarza sądowego z dnia 27 lipca 2016 r. wydanym na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") zobowiązano ją do złożenia określonych dokumentów i oświadczeń. Przedmiotowe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi strony w dniu 2 sierpnia 2016 r., jednakże do dnia dzisiejszego pozostało bez odpowiedzi. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżąca może zostać przyznane o ile ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przystępując jednak do rozpoznania przedmiotowego wniosku w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że kwestia przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych była już przedmiotem rozpoznania referendarza sądowego tutejszego Sądu, który wniosek ten oddalił postanowieniem z dnia 5 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 1254/15. W wyniku rozpatrzenia sprzeciwu strony tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego co oznacza, że rozstrzygnięcie to jest prawomocne. Zgodnie zaś z treścią art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Powyższe nie wyklucza jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, z tym jednak wyjątkiem, iż rozpatrzenie takiego wniosku następuje w trybie art. 165 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należy rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Innymi słowy odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym prawomocnym postanowieniu może wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Tym samym bez zmiany okoliczności sprawy nie można uchylić ani zmienić prawomocnego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy, należy zaś rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, które legły u podstaw poprzednio wydanego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy należy założyć, że będą to nowe okoliczności świadczące o tym, iż sytuacja materialna wnioskodawcy uległa pogorszeniu w stosunku do stanu istniejącego w dacie wydania tegoż postanowienia, co wnioskodawca musiałby wykazać, zgodnie z regułami, jakimi rządzi się postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Uwzględniając powyższą argumentację oraz treść kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy stanął na stanowisku, że wniosek ten będący w istocie wnioskiem o zmianę prawomocnego postanowienia referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 5 stycznia 2016 r. nie zasługuje na uwzględnienie. Ocena ta jest skutkiem braku współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Z uwagi na fakt, że dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych wezwano ją do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Skierowane wezwanie, nie zostało jednak wykonane, a w konsekwencji nie zostały złożone dokumenty i oświadczenia, od których zależy rozstrzygnięcie rozpatrywanego wniosku. Podkreślić przy tym należy, że wezwanie było w niniejszej sprawie niezbędne, aby wykluczyć powstałe przy ocenie wniosku wątpliwości. Niezłożenie żądanych dokumentów oraz oświadczeń należało uznać za rezultat celowego działania, mającego na celu ukrycie rzeczywistej wysokości dochodów oraz posiadanego majątku. Taka postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i dochodową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej. W tym względzie należy podzielić wnioski, których zwieńczeniem jest paremia fraus latet in generalibus, zgodnie z którą ogólnikowe twierdzenia mają ograniczoną moc dowodową. Dlatego tez decyzja o odmiennej treści - niż ta w sentencji - byłaby wyrazem nieposzanowania dorobku sądów administracyjnych w zakresie badania zdolności strony do uiszczenia kosztów postępowania w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). W konsekwencji brak jest zdaniem referendarza sądowego podstaw do przyjęcia, że w sprawie doszło do zmiany okoliczności w rozumieniu art. 165 p.p.s.a. uzasadniających przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie (w związku z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.