I SA/Lu 1254/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne kwartały 2009 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 stycznia 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wynika, że skarżąca domagała się przyznania zwolnienia od kosztów, albowiem nie była w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym wnioskodawczyni podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.476,50 zł netto. Z zarobionych środków spłaca kredyt hipoteczny (rata 900 zł), dwie pożyczki (raty w kwocie 167 zł i 120 zł ), opłaca czynsz za mieszkanie (320 zł) oraz uiszcza opłaty za media: energia elektryczna (70 zł), woda (60 zł), internet i telefon (140 zł). Posiada również zadłużenia na karcie kredytowej w kwocie 3.800 zł. Z uwagi na brak środków zmuszona jest często korzystać z pomocy rodziców. Skarżąca nie posiada przy tym jakichkolwiek oszczędności. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżąca złożyła: wyciągi z dwóch rachunków bankowych, zeznanie podatkowe za 2014 r. z wykazaną kwotą przychodów 31.333,16 zł oraz wypowiedzenie umowy o pracę z dniem 31 grudnia 2015 r. Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy uznał, że oświadczenie złożone przez skarżącą oraz nadesłane dokumenty nie zawierały dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych skarżącej. W sprzeciwie złożonym od powyższego postanowienia skarżąca nie podzieliła wątpliwości referendarza sądowego w zakresie jej stanu majątkowego. Oświadczyła, że nie dysponuje środkami, które może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Posiłkuje się pożyczkami zaciągniętymi od członków rodziny, dodatkowo nadmieniła, że posiada rachunek bankowy zajęty przez organ egzekucyjny w związku z zaległościami w podatku VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając sprzeciw należy uwzględnić wejście w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z dnia 14 maja 2015 r., poz. 658), w skrócie: "ustawa zmieniająca". Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Ponieważ skarga w niniejszej sprawie wniesiona została po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o co wnosiła skarżąca, jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania zamiast strony poniesie Skarb Państwa. Z tego powodu zwolnienie, jako odstępstwo od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), należy traktować w sposób wyjątkowy. Może być ono stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty należności sądowych, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogłaby przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, musi polegać na udokumentowaniu zarówno wysokości osiąganych dochodów i środków finansowych pozostających w dyspozycji, jak również ponoszonych kosztów utrzymania własnego i rodziny. Dopiero bowiem porównanie tych wartości może dać rzeczywisty obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Udokumentowanie wysokości środków pozostających w dyspozycji i ponoszonych kosztów utrzymania winno być podstawą ustaleń Sądu. Bez wykazania prawdziwości podnoszonych twierdzeń odpowiednimi dokumentami, Sąd nie może na ich podstawie czynić prawidłowych ustaleń co do sytuacji majątkowej wnioskodawczyni. Podkreślić przy tym należy, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawczyni o zasadności jego otrzymania. Bierność wnioskodawczyni w zakresie dokładnego i wiarygodnego wyjaśnienia jej sytuacji majątkowej nie stoi co prawda na przeszkodzie do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednak uniemożliwia dokonanie jednoznacznej oceny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy z budżetu państwa. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności Sąd stwierdza, że sytuacja majątkowa skarżącej nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie przez nią kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącej w taki sposób, że nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Należy mieć na względzie, że prawo pomocy jest instytucją mającą służyć podmiotom bez dochodu lub – pomimo wykorzystania wszystkich swoich możliwości i zasobów osiągającym bardzo niskie dochody, dla których konieczność poniesienia kosztów sądowych stanowiłaby barierę nie do przezwyciężenia, a przez to ograniczenie prawa do sądu. Zdaniem Sądu skoro skarżąca dysponuje określonymi środkami finansowymi (uzyskiwanymi z własnej pracy czy pochodzącymi od osób trzecich) pozwalającymi na regulowanie bieżących zobowiązań to przyznanie prawa pomocy takiemu podmiotowi byłoby nieuprawnione. Sąd ma przy tym na uwadze fakt, że skarżąca wskazała, iż jeden z jej rachunków jest zajęty przez organ egzekucyjny w związku z zaległościami w podatku VAT. Jednak okoliczność ta wbrew stanowisku wnioskodawczyni podobnie jak kwestia związana z regulowaniem rat kredytu nie mogła spowodować uwzględnienia wniosku. Wyjaśnić trzeba, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być uzasadniony obowiązkiem regulowania zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów. Nie można bowiem przyjąć aby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem. Powyższe można odpowiednio odnieść do kosztów związanych z bieżącym funkcjonowaniem podmiotu takich jak np. opłaty za energię. W ocenie Sądu wnioskodawczyni nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego, jak wskazano wyżej, jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości kosztów postępowania i możliwości majątkowych skarżącej wynika, że ich uiszczenie prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawczyni. Z tych względów Sąd orzekł jak na wstępie.