I SA/Lu 1266/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący wnioskiem z dnia 16 maja 2016 r. zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W tym zakresie oświadczył, że mieszka razem z żoną w należącym do nich - w części - domu, utrzymując się z otrzymywanych wynagrodzeń za pracę w [...] sp. z o.o. w kwocie po [...] zł netto. W spółce tej skarżący oraz jego małżonka posiadają 600 sztuk udziałów o wartości [...] zł, które obecnie zostały zajęte przez Dyrektora Izby Celnej. Wskazał, że oprócz ww. udziałów w domu jednorodzinnym oraz spółce nie posiada innego majątku ani przedmiotów wartościowych. Jak wynika z akt sprawy skarżący w toku postępowania uiścił wpis od skargi (100 zł) i opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem (100 zł). Referendarz sądowy rozpoznając przedmiotowy wniosek zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizacja uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Podkreślić jednak należy, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, która nie może jednak rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex nr 75481). Innymi słowy przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej: p.p.s.a. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. To w interesie strony skarżącej leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. W przedmiotowej sprawie skarżący zawnioskował o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Jak zaś stanowi art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie możliwe jest w sytuacji gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając wniosek strony skarżącej z punktu widzenia powyższej przesłanki referendarz sądowy doszedł do przekonania, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Przede wszystkim należy wskazać, iż wymagane na obecnym etapie postępowania koszty sądowe ograniczają się wyłącznie do wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Ponadto minimalny koszt ustanowienia radcy prawnego z wyboru w niniejszej sprawie – celem sporządzenia ewentualnej skargi kasacyjnej – wynosi 360 złotych (§ 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych - Dz. U. z 2015 r., poz. 1804). Uwzględniając powyższe oraz przedstawioną przez stronę sytuację dochodową i majątkową uznać należało, że ta nie jest na tyle trudna aby uniemożliwiała poniesienie wskazanych kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz co najważniejsze posiada stałe źródło dochodów w postaci wynagrodzenia za pracę w kwocie [...]zł netto. Taką samą wysokością dochodu dysponuje również jego małżonka. Małżonkowie oprócz siebie nie mają na utrzymaniu innych osób, a co znamienne sami korzystają z pomocy osób trzecich (dotychczasowe koszty sądowe uiścił w ich imieniu syn - I. B.). Małżonkowie nie wykazali przy tym trudności w ponoszeniu niezbędnych kosztów utrzymania, których wysokość jest znaczna w stosunku do posiadanego dochodu (v. faktura za energię elektryczną za 2-miesięczny okres rozliczeniowy - [...] zł, podatek od nieruchomości - [...] zł). Nie bez znaczenia na ocenę sytuacji materialnej strony jest fakt posiadania przez małżonków znacznej część udziałów w [...] sp. z o.o. w której są zatrudnieni. Nie ma przy tym większego znaczenia, że na chwilę obecną udziały te są zajęte w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Fakt ich zajęcie, nie ma bowiem wpływu na możliwość czerpania korzyści z faktu ich posiadania. Na zakończenie podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy zwana "prawem ubogich" ma wyjątkowy charakter, co stanowi, że służyć ma przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżącego zaś do takich osób zaliczyć nie można, co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Ubocznie należy przypomnieć stronie, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd, przysługuje jej od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 p.p.s.a.). Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.