I SA/Lu 1267/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu [...] sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. B. i E. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] lipca 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia [...] lutego 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 1267/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę S. B. i E. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Po otrzymaniu powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (żądanie skarżącego) lub doradcy podatkowego (żądanie skarżącej). . Uzasadniając wniosek oświadczyli, że mieszkają razem w należącym do nich - w części - domu, utrzymując się z otrzymywanych wynagrodzeń za pracę w O. sp. z o.o. w kwocie po [...] zł netto. W spółce tej skarżący posiadają 600 sztuk udziałów o wartości [...] zł, które obecnie zostały zajęte przez Dyrektora Izby Celnej. Wskazali, że oprócz ww. udziałów w domu jednorodzinnym oraz spółce nie posiadają innego majątku ani przedmiotów wartościowych. Jak wynika z akt sprawy skarżący w toku postępowania uiścili wpis od skargi (100 zł) i opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem (100 zł). Postanowieniem z dnia [...] lipca 2016 r. referendarz sądowy WSA w Lublinie odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie na powyższe postanowienie strona skarżąca nadmieniła, że wysokość przychodów i posiadanego majątku nie może być jedynym kryterium branym pod uwagę przy ocenie możliwości finansowych strony skarżącej. Ponadto zwrócono uwagę, że uzyskiwane dochody są najniższym wynagrodzeniem krajowym, a posiadane udziały w spółce zostały zajęte. Ponadto wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika z tytułu sporządzenia ewentualnej skargi kasacyjnej jest znacznie wyższe niż minimalne stawki podane przez referendarza. Zdaniem strony brak ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu zablokuje dochodzenie jej praw przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Rozpoznając sprzeciw należy uwzględnić wejście w życie w dniu [...] sierpnia 2015 r. ustawy z dnia [...] kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia [...] maja 2015 r., poz. 658), w skrócie: "ustawa zmieniająca". Zgodnie z art. 2 ustawy zmieniającej przepisy ustawy, o której mowa w art. 1 p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 niniejszej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie. W pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Ponieważ skarga w niniejszej sprawie wniesiona została po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej, oznacza to, że zastosowanie w niej znajdzie przepis art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez jej art. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej, bowiem postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte po dniu [...] sierpnia 2015 r. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania zamiast strony poniesie Skarb Państwa. Z tego powodu zwolnienie, jako odstępstwo od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), należy traktować w sposób wyjątkowy. Może być ono stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty należności sądowych, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogłaby przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, musi polegać na udokumentowaniu zarówno wysokości osiąganych dochodów i środków finansowych pozostających w dyspozycji, jak również ponoszonych kosztów utrzymania własnego i rodziny. Dopiero bowiem porównanie tych wartości może dać rzeczywisty obraz sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Udokumentowanie wysokości środków pozostających w dyspozycji i ponoszonych kosztów utrzymania winno być podstawą ustaleń Sądu. Bez wykazania prawdziwości podnoszonych twierdzeń odpowiednimi dokumentami, Sąd nie może na ich podstawie czynić prawidłowych ustaleń co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności Sąd stwierdza, że sytuacja majątkowa skarżących nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie przez nich kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W przedmiotowej sprawie skarżący zawnioskowali o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (doradcy podatkowego). Jak to już zaznaczono przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie możliwe jest w sytuacji gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, że biorąc pod uwagę sytuację majątkową przedstawioną przez skarżących Sąd doszedł do przekonania, iż ich wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Jak to zauważył referendarz sądowy na obecnym etapie postępowania ewentualne koszty sądowe wynoszą (wpis od skargi kasacyjnej [...] zł, minimalny koszt ustanowienia radcy prawnego z wyboru w niniejszej sprawie – celem sporządzenia ewentualnej skargi kasacyjnej – wynosi [...] złotych, w przypadku doradcy podatkowego [...] złotych). W świetle powyższego mając na uwadze stan majątkowy i uzyskiwane dochody przyjąć należało, że nie uzasadnia on stwierdzenia, iż wnioskodawcy nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Małżonkowie uzyskują wynagrodzenie za pracę w kwocie [...]zł netto. Małżonkowie nie mają ponadto na utrzymaniu innych osób. Ponadto dysponują udziałami w spółce O. w której są zatrudnieni. Nie można zatem twierdzić jak chce tego strona skarżąca, że nie przyznanie prawa pomocy spowoduje uniemożliwienie dochodzenie swoich praw przed sądem. W związku z powyższym Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy. W odniesieniu do kosztów sądowych przypomnieć należy, iż zwalnianie od nich musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości kosztów postępowania i możliwości majątkowych skarżących wynika, że ich uiszczenie prowadziłoby do uszczerbku koniecznego utrzymania wnioskodawców. Z tych względów Sąd orzekł jak na wstępie.