I SA/Lu 135/98

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Alfreda S. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 31 grudnia 1997 r. (...) w przedmiocie wymiaru cła - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w T. z dnia 30 kwietnia 1997 r. (...); (...). Zaskarżoną decyzją na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /t.j. Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26 ze zm./, art. 4, art. 23, art. 24 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w T. z dnia 30 kwietnia 1997 r. (...) w przedmiocie wymiaru cła od Alfreda S. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Głównego Urzędu Cel podał, że Dyrektor Urzędu Celnego w Sz. przekazał do odprawy celnej ostatecznej w Urzędzie Celnym w T., według postanowienia o przekazaniu sprawy (...) części i podzespoły samochodu marki Nissan 100 NX, sprowadzone z zagranicy. Odprawy celnej dokonano w dniu 22 października 1996 r. według DOC seria AK nr 349912. Zgłaszającym do odprawy ww. towar był Pan A. S., który następnie dokonał ich sprzedaży Panu Sebastianowi G. Z treści przedłożonej umowy kupna-sprzedaży wynika, iż części te - silnik o zapłonie iskrowym nr GA 16130505B, skrzynię biegów, zawieszenie przednie i tylne, układ kierowniczy zostały zakupione przez stronę od Pana Zbigniewa K. W dniu 21 października 1996 r. Posterunek Celny w H. dokonał odprawy celnej ostatecznej nadwozia do samochodu marki Nissan 100 NX (...), sprowadzonego z zagranicy przez Pana Sebastiana G. zamieszkałego w H., ul. P. 13/31. Z treści przedłożonej umowy kupna-sprzedaży wynika, iż przedmiotowe nadwozie zostało zakupione od Pana Zbigniewa K. zamieszkałego w B., S.G. 66. Z powyższego wynika, że Panowie S. G. i A. S. sprowadzili do kraju w stanie rozmontowanym samochód marki Nissan 100 NX, nr silnika (...), nr nadwozia (...). Dnia 19 grudnia 1996 r. Pan G. zgłosił do rejestracji przedmiotowy samochód, co zostało potwierdzone przez Oddział Komunikacji Urzędu Rejonowego w H. w piśmie K 5520/5/97 z dnia 8 stycznia 1997 r. Powyższe okoliczności potwierdzają fakt, iż przedmiotowy samochód sprowadzony został w stanie rozmontowanym, w myśl Reguły 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej w brzmieniu "wszelkie informacje o wyrobie zawarte w treści pozycji dotyczą wyrobu niekompletnego lub niegotowego, pod warunkiem, że posiada on zasadniczy charakter wyrobu kompletnego lub gotowego. Informacje te dotyczą także wyrobu kompletnego lub gotowego /oraz wyrobu uważanego za taki w myśl postanowień niniejszej reguły/, znajdującego się w stanie nie zmontowanym lub rozmontowanym". Należy więc odróżnić sprowadzenie pojazdu samochodowego od sprowadzenia części do tego pojazdu. Samochód nie przestaje nim być tylko dlatego, że w celu uniknięcia zapłacenia cła w przewidzianej kwocie, został sprowadzony w częściach. Powyższe okoliczności zostały uznane przez organ celny I instancji za uzasadniające wznowienie postępowania na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa tj. zostały uznane za nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Skargę na powyższą decyzję wniósł Pan Alfred S. zarzucając naruszenie treści przepisu art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa i art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa, poprzez wznowienie postępowania i następnie uchylenie decyzji pomimo braku jakichkolwiek nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania uchylonej decyzji i nie znanych organowi, który wydał uchyloną decyzję i wnosił o uchylenie tej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że zgodnie z treścią art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa do wznowienia postępowania muszą zaistnieć przesłanki gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nie znane organowi, który wydał decyzję. Wszystkie okoliczności związane z nabyciem przez stronę części do samochodu Nissan były znane celnikowi wydającemu decyzję - w momencie jej wydawania. Nic nie wiadomo stronie o jakichkolwiek nowych dowodach. Pomimo powyższych zarzutów przedstawionych w odwołaniu do Prezesa Głównego Urzędu Ceł, także i ten organ nie przedstawił w uzasadnieniu żadnych nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów. W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji dodatkowo podnosząc, iż w sprawie organ pierwszej instancji powziął informację o zarejestrowaniu przez Pana Sebastiana G. pojazdu złożonego z ww. części, w związku z czym zachodziło uzasadnione podejrzenie, że przedmiotowe części pochodzą z jednego samochodu i zostały one wprowadzone na polski obszar celny w celu uniknięcia zapłaty należności celnych za cały pojazd. Według zaś art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa organ administracji państwowej wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 par. 1 Kpa, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Dyrektor Urzędu Celnego w T. wprawdzie uchylił tylko swoją decyzję zawartą w dowodzie odprawy celnej nr 349912 z dnia 22 października 1996 r. lecz ze względu na właściwość miejscową decyzję w sprawie wymiaru należności celnych za cały pojazd wydał Dyrektor Urzędu Celnego w P. Tak więc zdaniem Prezesa Głównego Urzędu Ceł w przedmiotowej sprawie nie zostały naruszone powyższe przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Strona skarżąca nie kwestionuje przepisów prawa materialnego będących podstawą prawną decyzji obu instancji pomimo, iż organy celne dokonują ich powierzchownej interpretacji. Istota rozbieżności między organem, a stroną tkwi w odmiennej interpretacji przepisów postępowania, które doprowadziły do wzruszenia ostatecznej decyzji dopuszczającej do obrotu na polski obszar celny części samochodowe szczegółowo w niej opisane oraz wymierzającej należności celne. Stosownie do art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ w postępowaniu przed organami celnymi stosuje się między innymi przepisy kodeksu postępowania administracyjnego jeżeli przepisy ustawy /prawa celnego/ nie stanowią inaczej. Przepisy prawa celnego nic nie stanowią o kwestii weryfikacji decyzji ostatecznych, dlatego też w tym zakresie uzasadnionym jest stosowanie uregulowań prawnych zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego. Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /t.j. Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26 ze zm./ zawiera kilka trybów weryfikacji decyzji ostatecznych. Wybór każdego z tych trybów w konkretnej sprawie zależy od strony, bądź organu na którego wniosek zostało wszczęte stosowne postępowanie /art. 145 par. 1, art. 154 par. 1, art. 155, art. 156 par. 1, art. 161 par. 1 Kpa/. Każdy z tych trybów posiada najogólniej rzecz ujmując specyficzne uwarunkowania, które winny zaistnieć aby można było zweryfikować decyzję ostateczną. Rozdział 2 Kpa nazwany "Zasady ogólne" wyodrębnia szereg zasad, które winny być realizowane w postępowaniu administracyjnym. Zasady te sprzyjają jednolitości orzecznictwa administracyjnego oraz spełniają rolę dyrektywy interpretacyjnej przepisów procesowych. Jedną z tych zasad jest zasada trwałości decyzji administracyjnych zawarta w art. 16 par. 1 Kpa z której wynika między innymi, iż tylko właściwy organ w przepisanym prawem trybie i na skutek prawnie uregulowanych przyczyn może wzruszyć ostateczną decyzję administracyjną /por. B. Adamiak, J. Borkowski Polskie postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Wyd. Naukowe PWN W-wa 1992 r. str. 128 i nast./. Odnosząc się do instytucji wznowienia postępowania należy również podnieść kilka istotnych uwag natury ogólnej. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością procesową wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego /por. B. Adamiak, J. Borkowski, jw. str. 214, W. Dawidowicz Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu W-wa 1962 r. str. 230 oraz Postępowanie administracyjne. Zarys wykładu W-wa 1983 r. str. 242/. Zarówno z przepisów prawa, jak i z doktryny wynika więc obowiązek organu do formalistycznej oceny zdarzeń które zasadnie mogą wzruszyć decyzję ostateczną, jak również nakładają na organ obowiązek określonego zachowania się wynikającego z konkretnego przepisu. Podnosząc powyższe uwagi należy na ich tle ocenić stan faktyczny, który w ocenie organów obu instancji stanowi podstawę wznowienia postępowania oraz czy postępowanie organów w sprawie było zgodne z prawem. Podstawą wznowienia postępowania był art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, który stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Dokonując wykładni tego przepisu należy stwierdzić, iż zasadnie wznowienie postępowania może nastąpić /w zakresie ww. przepisu/ tylko w przypadku kumulatywnego spełnienia następujących okoliczności; decyzja musi być ostateczna, muszą wyjść na jaw nowe dowody /bądź okoliczności/, które muszą mieć istotne znaczenie dla sprawy, powyższe dowody /bądź okoliczności/ muszą istnieć w dacie wydania decyzji, której wznowienie dotyczy, oraz dowody te /bądź okoliczności/ nie mogły być znane organowi który wydał decyzję /której wznowienie dotyczy/ w momencie jej wydawania. Zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji powołuje jako "nowe okoliczności" w rozumieniu art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa fakt zarejestrowania samochodu marki Nissan 100 NX do którego zostały zamontowane rzeczy będące przedmiotem obrotu towarowego z zagranicą, gdzie podmiotem tego obrotu był skarżący. W chwili dokonywania odprawy celnej przedmiotowego towaru celnego szczegółowo opisanego w decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w T. zawartego w Dowodzie odprawy celnej z dnia 22 października 1996 r. seria AK nr 349912 właścicielem tego towaru był skarżący i wobec tej osoby jako do podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą wydana została ww. decyzja w której dopuszczono towar celny do obrotu na polskim obszarze celnym oraz wymierzono należności celne. Z chwilą dopuszczenia tego towaru do obrotu na polski obszar celny, przestał on być towarem celnym, zaś jego właściciel mógł nim dysponować w sposób zgodny z prawem, w tym również dokonywać dozwolonych czynności prawnych, a więc mógł ten towar również sprzedać dowolnej osobie. Nabywca tych rzeczy również mógł dysponować tymi rzeczami w różny dozwolony prawem sposób tzn. mógł je np. odsprzedać, zamienić lub użyć na własne potrzeby wmontowując je do innych części samochodowych tworzących nawet łącznie kompletny samochód, który następnie mógłby być lub został zarejestrowany we właściwym urzędzie. Zarówno nabycie ww. części samochodowych, jak i montaż samochodu oraz fakt jego rejestracji nastąpiły po dokonaniu odprawy celnej tych części jak również po dopuszczeniu tego towaru do obrotu na polskim obszarze celnym, a w związku z czym nie były to okoliczności nowe istniejące w chwili wydawania decyzji o dopuszczeniu tych części do obrotu na polskim obszarze celnym. Powyższe oznacza, iż fakt rejestracji we właściwym urzędzie administracji samochodu złożonego z części składowych, które uprzednio były przedmiotem obrotu towarowego z zagranicą nie może stanowić samoistnej przesłanki uzasadniającej wznowienie postępowania w trybie art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa w zakresie decyzji ostatecznej dopuszczającej ww. części do obrotu na polskim obszarze celnym. Okoliczności rejestracji samochodu na które powołują się organy obu instancji powstały nie przed lecz po wydaniu decyzji i przyjmując nawet, iż spełnione byłyby pozostałe okoliczności wymienione w ww. art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa nie byłoby podstaw do zasadnego wznowienia postępowania z przyczyn podanych wyżej brak kumulacji wszystkich przesłanek określonych w tym przepisie/. Taki stan rzeczy zwalnia sąd od analizy pozostałych przesłanek dotyczących tego przepisu w zakresie materiału dowodowego zawartego w sprawie. Wprawdzie Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do kontroli zgodności z prawem postanowień organów administracji państwowej o wznowieniu postępowania, jednakże jest uprawniony w ramach kontroli zgodności z prawem decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa - stwierdzić istnienie podstaw do wznowienia postępowania wymienionych w art. 145 par. 1 Kpa /por. wyrok NSA z dnia 20 listopada 1984 r. I SA 1111-1112/84 - GAP 1987 nr 23 str. 44/. W ocenie Sądu należy zwrócić również uwagę na inną wadliwość postępowania organów obu instancji. Organ I instancji wydając postanowienie w dniu 12 marca 1997 r. oprócz wznowienia postępowania postanowił przeprowadzić postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Wydając w dniu 30 kwietnia 1997 r. decyzję na podstawie art. 151 par. 1 pkt 2 w zw. z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa uchylił w całości decyzję zawartą w dowodzie odprawy celnej (...) z dnia 22 października 1996 r. dotyczącą odprawy celnej podzespołów do samochodu marki Nissan. Takie rozstrzygnięcie jest niezgodne z cytowanym wyżej art. 151 par. 2 Kpa, który przewiduje dwa możliwe sposoby zakończenia wznowionego postępowania. W razie braku podstaw z art. 145 par. 1 Kpa organ winien odmówić uchylenia dotychczasowej decyzji wydanej w postępowaniu zwyczajnym, bądź też gdy stwierdzi istnienie podstaw z art. 145 par. 1 Kpa winien uchylić dotychczasową decyzję i wydać nową rozstrzygającą o istocie sprawy. Z powyższego wynika zatem iż Dyrektor Urzędu Celnego w T. uchylił wprawdzie decyzję wobec skarżącego ale nie orzekł o istocie sprawy. Dokonując wykładni zwrotu "wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy" celowym wydaje się podanie znaczenie słowa "istota" w języku polskim. Pojęcie "istota" rozumiane jest w słowniku języka polskiego pod redakcją naukową prof. dr Mieczysława Szymczyka PWN W-wa 1978, tom I str. 809 między innymi jako "to co jest zasadnicze, podstawowe, sedno sprawy". Tak rozumiane pojęcie istota w kontekście treści art. 151 par. 1 pkt 2 zdanie drugie Kpa należałoby interpretować, iż organ winien wydać decyzję rozstrzygającą o zasadniczych okolicznościach dotyczących danego postępowania w którym wznowiono postępowanie. W sprawie zasadniczymi okolicznościami dla których toczyło się postępowanie celne było określenie towaru który dopuszczono do obrotu na polski obszar celny oraz ustalenie wysokości najogólniej mówiąc należności celnych. To właśnie było "sednem sprawy" czyli postępowania celnego. Bezspornym jest, iż zgodnie z art. 50 par. 1 prawa celnego postępowanie celne zostało wszczęte przez skarżącego z chwilą zgłoszenia do odprawy celnej. Postępowanie to winno zatem być w określony sposób zakończone poprzez wydanie przez właściwy organ stosownego orzeczenia, które kończyłoby to postępowanie. W sprawie brak takiego rozstrzygnięcia, bowiem przyjmując na moment, iż w obrocie prawnym pozostałoby rozstrzygnięcie organu I instancji, to faktycznie brak byłoby rozstrzygnięcia organu do wniosku strony o dokonanie odprawy celnej ww. części samochodowych. Przytoczona wyżej treść art. 151 par. 1 pkt 2 zdanie drugie Kpa nie pozwala organowi uchylającemu decyzję dotychczasową na przekazanie sprawy innemu organowi do rozstrzygnięcia lecz obliguje zawsze ten organ do rozstrzygania samoistnie o istocie sprawy. Z powyższego wynika, że Prezes Głównego urzędu Ceł akceptując uchybienia w przytoczonych wyżej zakresach spowodowane przez organ I instancji sam naruszył w powyższym zakresie prawo. Zakres tego naruszenia jest na tyle istotny iż ma wpływ na treść decyzji i dlatego uzasadnionym jest wyeliminowanie tych decyzji z obrotu prawnego na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ oraz orzeczenie o kosztach postępowania na podstawie art. 55 ust. 1 cyt. ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.