I SA/Lu 1356/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Halina Chitrosz, NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant Asystent sędziego Karolina Orłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi W. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz W. O. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2012r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej przywrócenia W. O. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia 30 marca 2012r., nr [...], w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego za 2007r. od przychodu ze sprzedaży nieruchomości. Z akt sprawy wynika, że wymienioną decyzją z dnia 30 marca 2012r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego określił W. O. przychód ze sprzedaży nieruchomości podlegający opodatkowaniu oraz zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007r. Decyzję tę doręczono w dniu 2.04.2012r. na adres kancelarii pełnomocnika podatnika, a przesyłkę odebrała osoba upoważniona do odbioru korespondencji. W dniu 25.06.2012r. podatnik, działający przez pełnomocnika, złożył odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik podatnika wskazał, iż w związku z pobytem w szpitalu, leczeniem sanatoryjnym oraz zaleceniami lekarskimi w okresie rekonwalescencji, tj. 16.03. – 18.06.2012r., ze względu na możliwość pogorszenia się stanu zdrowia nie mógł wykonywać żadnych czynności zawodowych, a udokumentowany zaświadczeniami lekarskimi ciągły stan niezdolności do wykonywania czynności zawodowych jest stanem niezawinionym, dokumentującym brak winy w niedotrzymaniu terminu do wniesienia odwołania. Jako załączniki do wniosku złożył uwierzytelnione kopie druków ZUS ZLA BB 8815600, ZUS ZLA BF 1162410, ZUS ZLA BF 1162457. Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu odwołał się do treści art.223 § 2 pkt 1 i art.162 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012r. poz.749, dalej: "O.p."), a następnie podniósł, że z potwierdzenia odbioru decyzji z dnia 30 marca 2012r. wynika, iż przesyłkę odebrał asystent dysponujący pieczęcią kancelarii, pod firmą której pełnomocnik strony wykonywał czynności wynikające z udzielonego mu pełnomocnictwa. Odmawiając przywrócenia terminu do złożenia odwołania podniósł, iż pełnomocnik podatnika nie wykazał, że rodzaj choroby uniemożliwiał mu dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu, np. przez udzielenie substytucji. Odnosząc się do zaświadczeń lekarskich złożonych wraz z odwołaniem organ wskazał, iż z ich treści wynika, że w wymienionych okresach pełnomocnik podatnika mógł chodzić. W skardze wniesionej na powyższe postanowienie W. O., działający przez pełnomocnika, zarzucił naruszenie art.120, art.121, art.122 i art.187 § 1 w związku z art.162 § 1 i 2 O.p. oraz art.51 ust.1 i 2 Konstytucji RP i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi wyraził pogląd, iż uprawdopodobnił fakt niezawinionego uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, a żądanie innych informacji o stanie jego zdrowia w celu weryfikacji uprawdopodobnienia braku winy, w przypadku przedłożenia zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy spowodowanej chorobą, jest naruszeniem konstytucyjnego prawa do prywatności i kwestionowaniem bez podstawy prawnej orzeczenia lekarskiego o pełnej niezdolności do wykonywania czynności zawodowych spowodowanej chorobą. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Wyrokiem z dnia 9 listopada 2012r., sygn.akt I SA/Lu 747/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, o której mowa wyżej. W uzasadnieniu wyroku sąd podzielił stanowisko organu, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku procesowego można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że niedopełnienie tego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Podniósł, że odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania pełnomocnik strony złożył dopiero w dniu 25.06.2012r. i chociaż zgodził się, że do tego czasu pełnomocnik legitymował się jeszcze następnymi zwolnieniami lekarskimi, jednak wyraził pogląd, że sam fakt przebywania na zwolnieniu lekarskim (długotrwałej choroby) nie oznacza jeszcze braku zawinienia w niedopełnieniu w terminie czynności procesowej. Sąd stwierdził, że pełnomocnik procesowy, w przypadkach wystąpienia różnego rodzaju przeszkód i trudności, musi podjąć kroki, które takie występujące przeszkody przezwyciężą, by tym samym nie powodować ujemnych następstw po stronie osób reprezentowanych. Temu m.in. służy instytucja substytucji. Jeżeli pełnomocnik zaniechał przedsięwzięcia takich działań (ustanowienie substytuta, wyręczenia się osobą trzecią, kiedy taka możliwość istnieje), skutki takiego zaniechania nie świadczą o braku jego zawinienia, w rozumieniu analizowanego przepisu. Zdaniem sądu niewątpliwe choroba pełnomocnika utrudniła mu wykonywanie zwykłych obowiązków, przede wszystkim w okresie przebywania w szpitalach kardiologicznych (do dnia 16.04.2012r.), ale nie uniemożliwiała podjęcia odpowiednich kroków w celu sporządzenia pisma procesowego w postaci odwołania – zwłaszcza po tym okresie. Sąd podkreślił, iż pełnomocnik podatnika prowadzi działalność w ramach podmiotu, w którym pracują też inne osoby, a zatem miał on możliwość posłużenia się osobą trzecią do sporządzenia odwołania w terminie. Sąd zgodził się z argumentacją organu, że powołując się na chorobę, jako fakt uniemożliwiający dokonanie czynności procesowej, pełnomocnik powinien wykazać, że rodzaj i przebieg choroby rzeczywiście pozbawił go możliwości podjęcia działania, zwłaszcza, że z treści zaświadczeń lekarskich wynika, że mógł chodzić. Jednocześnie sąd wskazał, że wbrew zarzutom skargi organ podatkowy nie kwestionował istnienia choroby ani czasu jej trwania, nie wymagał też, aby wyczerpująco przedstawił on przebieg choroby i sposób jej leczenia. Stwierdził, że dotyczący tych kwestii zarzut naruszenia art.51 ust.1 Konstytucji RP świadczy o niezrozumieniu stanowiska organu zawartego w zaskarżonym postanowieniu. Skargę kasacyjną od wyroku sądu I instancji wniósł skarżący, działający przez pełnomocnika, i zarzucił w niej naruszenie: • przepisów postępowania - art.3 § 1, art.133 § 1 , art.141 § 4 w związku z art.145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz.270, dalej: "p.p.s.a.") w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy przez: - przedstawienie stanu sprawy w uzasadnieniu wyroku w sposób sprzeczny z aktami sprawy; - uznanie za prawidłowy błędny stan faktyczny co do istnienia winy w niedotrzymaniu terminu do wniesienia odwołania; - niewykonanie funkcji kontrolnych w stosunku do organów administracji w zakresie przestrzegania konstytucyjnych praw i wolności obywateli, tj. prawa do prywatności art.51 Konstytucji RP i prawa do dwuinstancyjności postępowania administracyjnego art.78 Konstytucji RP i utrzymanie w obrocie prawnym postanowienia godzącego w prawa konstytucyjne obywatela; - niewykonanie funkcji kontrolnych w stosunku do organów podatkowych i utrzymanie w obrocie prawnym postanowienia wydanego z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady prawdy obiektywnej oraz ustalania stanu faktycznego w sposób dowolny z przekroczeniem granicy swobody - art.122 w związku z art.187 § 1 O.p. - oceny materiału dowodowego i kwestionowaniem przez organy skarbowe dokumentów urzędowych art. 194 O.p.; • prawa materialnego - art.51 § 1 i 2 Konstytucji RP w formie błędnej wykładni przez uznanie, że żądanie przez organ podatkowy informacji o rodzaju choroby i jej przebiegu nie stanowi naruszenia konstytucyjnego prawa do prywatności przez organ podatkowy oraz nie stanowi naruszenia konstytucyjnego zakazu gromadzenia przez organy informacji o obywatelach ponad niezbędne minimum. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uwzględnił skargę kasacyjną i wyrokiem z dnia 15 października 2013r., sygn.akt II FSK 1055/13, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie (oraz orzekł w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego). W uzasadnieniu wyroku NSA podniósł, że przesłanka dotycząca uprawdopodobnienia nie może być utożsamiana z dowodzeniem okoliczności istotnych z punktu widzenia art.162 § 1 i 2 O.p. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o określonym fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych. Dla przywrócenia terminu nie jest zatem konieczne przeprowadzenie postępowania dowodowego według reguł określonych w Rozdziale 11 Działu IV O.p., ponieważ wystarczy uprawdopodobnienie, że zainteresowany nie dotrzymał terminu bez swojej winy. Zdaniem NSA skarżący uprawdopodobnił brak winy pełnomocnika w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Zaświadczenia lekarskie załączone do wniosku o przywrócenie terminu w sposób niebudzący wątpliwości uprawdopodabniają okoliczność, że pełnomocnik skarżącego w okresie 16.03. - 18.06.2012r. nie był zdolny do pracy ze względu na pobyt w szpitalu, leczenie sanatoryjne oraz zalecenia lekarskie w okresie rekonwalescencji. Według zaświadczeń przewidywany okres niezdolności do pracy wynosił ponad trzy miesiące. Zaświadczenia takie stanowią wystarczające wykazanie okoliczności wyłączających winę w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Z uwagi na powyższe uwzględniony został zarzut naruszenia art.3 § 1, art.133 § 1, art.141 § 4 w związku z art.145 § 1 pkt 1 lit.a, art.145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. NSA nie podzielił natomiast zarzutów skargi dotyczących naruszenia art.51 ust.1 i 2 Konstytucji RP przez błędną wykładnię. Podniósł, że sąd I instancji wskazał, iż organ podatkowy nie kwestionował istnienia choroby pełnomocnika ani czasu jej trwania, nie wymagał także, by wyczerpująco przedstawił przebieg choroby i sposób jej leczenia. Wobec stwierdzenia braku zaistnienia takich działań organu podatkowego sąd nie mógł ich uznać za naruszające konstytucyjne prawa do prywatności i zakaz gromadzenia przez organy informacji o obywatelach ponad niezbędne minimum. Konkludując NSA wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę sąd I instancji przeprowadzi kontrolę postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z 24 lipca 2012r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uwzględniając uwagi co do istnienia winy w niedotrzymaniu terminu do wniesienia odwołania przez skarżącego. Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Uchybienie terminu w postępowaniu podatkowym zachodzi wówczas, gdy czynność procesowa nie została dokonana przez stronę w ciągu oznaczonego do tej czynności okresu. W takiej sytuacji, zgodnie z art.162 § 1 O.p., należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu winno być wniesione w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, a jednocześnie z wniesieniem podania strona winna dopełnić czynności, dla której był określony termin (art.162 § 2 O.p.). W sprawie bezsprzecznie doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania bowiem termin do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 30 marca 2012r. (doręczonej w dniu 2.04.2012r.) upłynął w dniu 16.04.2012r., zaś odwołanie zostało wniesione (wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu) w dniu 25.06.2012r. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik strony powoływał się przy tym na okoliczność, że do dnia 18.06.2012r. (a od dnia 16.03.2012r.) nie był zdolny do pracy ze względu na pobyt w szpitalu, leczenie sanatoryjne oraz zalecenia lekarskie w okresie rekonwalescencji. W powołanym wyżej wyroku z dnia 15 października 2013r., sygn.akt II FSK 1055/13, NSA dokonał wykładni art.162 § 1 O.p. w aspekcie przewidzianej w tym przepisie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu jako warunku uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu oraz, w tym kontekście, oceny prawnej sytuacji, w której – jak w stanie niniejszej sprawy – pełnomocnik podatnika ze względu na chorobę przebywał najpierw w szpitalu kardiologicznym, a następnie na leczeniu uzdrowiskowym i na zwolnieniu lekarskim przez czas koniecznej rekonwalescencji, co zostało udokumentowane stosownym dokumentami lekarskimi. Stwierdził przy tym, że w świetle wymienionego przepisu uznać należy w takim stanie sprawy, iż skarżący uprawdopodobnił brak winy pełnomocnika w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania, a przedstawione zaświadczenia stanowią wystarczające wykazanie okoliczności wyłączających winę w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie z art.190 p.p.s.a. przedstawiona wykładnia prawa wiąże sąd orzekający obecnie w niniejszej sprawie. Należy zatem stwierdzić, że Dyrektor Izby Skarbowej naruszył art.162 § 1 O.p. przez przyjęcie, że podatnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, czego konsekwencją było wydanie zaskarżonego postanowienia o odmowie przywrócenia tego terminu. W sytuacji bowiem, gdy wykazane zostało, że w okresie 16.03. – 18.06.2012r. pełnomocnik podatnika pozostawał na leczeniu szpitalnym, sanatoryjnym, a następnie na zwolnieniu lekarskim w okresie rekonwalescencji należało uznać za uprawdopodobnione, że podatnik nie ponosi winy w uchybieniu przedmiotowego terminu. Również w zakresie oceny zasadności zarzutu naruszenia art.51 ust.1 i 2 Konstytucji RP sąd rozpoznający sprawę związany jest, na podstawie art.190 p.p.s.a., wykładnią prawa dokonaną przez NSA, który w tym przedmiocie stwierdził, że w sytuacji, gdy organ podatkowy nie kwestionował istnienia choroby pełnomocnika ani czasu jej trwania, nie wymagał także, by wyczerpująco przedstawiono przebieg choroby i sposób jej leczenia, wymienione przepisy nie mogły być uznane za naruszone przez organ podatkowy. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni przedstawioną powyżej ocenę prawną dotyczącą spełnienia przez skarżącego, działającego przez pełnomocnika, przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Biorąc powyższe pod uwagę zaskarżone postanowienie należało uchylić na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono zgodnie z art.200 i art.205 § 2 i 4 p.p.s.a. w związku z § 3 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. Nr 31, poz.153).