I SA/Lu 136/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Fita, Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca),, WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi L. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarządu zajętą nieruchomością oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej (dalej jako organ), po rozpatrzeniu zażalenia L. G. (dalej jako zobowiązana, skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. (dalej jako organ egzekucyjny), na podstawie którego organ egzekucyjny odebrał zobowiązanej zarząd nad działką gruntu nr 54/7 o pow. 0,3311 ha, położoną w N. przy ulicy Ż., zajętą w postępowaniu egzekucyjnym i ustanowił nowego zarządcę, tj. "A." w L. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym: W stosunku do zobowiązanej L. G. organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] (po zmianie nr [...]). Pismem z dnia 4 czerwca 2013 r. zobowiązana została wezwana przez organ egzekucyjny do złożenia pisemnego sprawozdania z wykonywania zarządu nad nieruchomościami stanowiącymi jej własność, zajętymi w toku postępowania egzekucyjnego. Jedną z zajętych nieruchomości była też opisana wyżej działka nr [...] położona w N. Odpowiadając na to wezwanie organu egzekucyjnego, w dniu 5 lipca 2013 r., zobowiązana odmówiła złożenia żądanych sprawozdań. Uzasadniała, że od dnia 16 stycznia 2012 r. nie prowadzi działalności związanej z wynajmem zajętych nieruchomości i nie pobiera z tego tytułu żadnych pożytków. Poinformowała ponadto organ egzekucyjny o bardzo złym stanie zdrowia i na potwierdzenie tej okoliczności przedstawiła dokumenty, w tym orzeczenie lekarza orzecznika z dnia 4 czerwca 2013 r., w którym stwierdzono jej niezdolność do samodzielnej egzystencji do dnia 30 czerwca 2014 r. W tych okolicznościach faktycznych organ powołał się na art. 110g, art. 110h, art.110i, art.110j, art.110k i art.110l ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.12.1015 ze zm. – dalej u.p.e.a.). Stanął na stanowisku, zgodnie z którym w powyższym stanie faktycznym wystąpiła przesłanka określona w art. 110g § 2 u.p.e.a. Wykazany w sprawie zły stan zdrowia zobowiązanej, w ocenie organu, niewątpliwie uzasadnia konieczność odebrania jej zarządu nad zajętą nieruchomością. Prawidłowe wykonywanie zarządu nad nieruchomością, zajętą w toku postępowania egzekucyjnego, jest bowiem podstawowym warunkiem zabezpieczenia prawidłowego toku egzekucji, ochrony nieruchomości przed utratą wartości i atrakcyjności dla potencjalnych nabywców licytacyjnych. Prawidłowy zarząd pozostaje w interesie zarówno wierzyciela (by mógł uzyskać należność objętą egzekucją), jak też samej zobowiązanej (by wartość nieruchomości nie malała wskutek jej zaniedbywania). Organ podkreślił, że pouczał zobowiązaną o możliwości odebrania jej zarządu nad zajętymi nieruchomościami oraz o ustanowieniu w takiej sytuacji innego zarządcy. Zobowiązana złożyła skargę na ostateczne postanowienie organu. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu egzekucyjnego i o pozostawienie jej zarządu nad opisaną w postanowieniu nieruchomością. W uzasadnieniu skargi koncentrowała się na wykazaniu, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest nieuprawnione z tego powodu, że nie zgadzała się i nadal się nie zgadza z treścią decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, na podstawie której został wystawiony tytuł wykonawczy. Nadto nie była informowana przez organ egzekucyjny komu i na jakich zasadach ma być powierzony zarząd nad nieruchomościami, które są jej własnością. Dotychczas przecież sprawowała zarząd nad wszystkimi zajętymi nieruchomościami, stanowiącymi jej własność i nie było żadnych powodów, aby ten stan rzeczy organ egzekucyjny był uprawniony zmienić. Wcześniej też nie była w znacząco lepszej kondycji zdrowotnej niż obecnie i zarząd nie był jej odbierany. Ustanowienie innego zarządcy jedynie generuje niepotrzebne koszty, którymi zostanie obciążona. Podatek rzeczywiście należny za 1999 r. zapłaciła w ustawowym terminie. Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko oraz argumentację faktyczną i prawną zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W pierwszej kolejności należy przypomnieć obowiązujący stan prawny dotyczący zarządu nieruchomością, zajętą w toku egzekucji administracyjnej, w zakresie istotnym dla wyniku analizowanej sprawy. Otóż art. 110g § 1 do § 3 u.p.e.a. stanowią, że zajętą nieruchomość pozostawia się w zarządzie zobowiązanego, do którego stosuje się wówczas przepisy o zarządcy (§ 1). Jeżeli jednak prawidłowe sprawowanie zarządu tego wymaga, organ egzekucyjny odbiera zobowiązanemu zarząd i ustanawia innego zarządcę (§ 2). Dotyczy to również zarządu ustanowionego przez organ egzekucyjny (§ 3). Prawa i obowiązki zarządcy uregulowane są w art. 110h do art. 110l u.p.e.a. Na potrzeby niniejszej kontroli legalności należy zwrócić uwagę na niektóre z nich. Istotne jest, że zarządca zajętej nieruchomości jest obowiązany wykonywać czynności potrzebne do prowadzenia prawidłowej gospodarki. Ma on prawo pobierać zamiast zobowiązanego wszelkie pożytki z nieruchomości, rozporządzać nimi w granicach zwykłego zarządu oraz prowadzić sprawy, które przy wykonywaniu takiego zarządu okażą się potrzebne. W sprawach wynikających z zarządu nieruchomością zarządca może pozywać i być pozywany (art.110i § 1 u.p.e.a.). Zarządca ma obowiązek składać organowi egzekucyjnemu w wyznaczonych przez ten organ terminach, co najmniej raz w roku oraz po ukończeniu zarządu, sprawozdania ze swoich czynności oraz udokumentowane sprawozdania rachunkowe (art.110j § 1 u.p.e.a.). Zarządca jest odpowiedzialny za należyte wykonywanie swoich obowiązków, w tym za składanie sprawozdań (art. 110j § 4 i art. 168d § 3 u.p.e.a.) Z powołanego powyżej art.110g § 2 u.p.e.a. wynika, że przesłanką do zmiany zarządcy jest ogólnie określona konieczność zapewnienia prawidłowego sprawowania zarządu w toku egzekucji z nieruchomości. Należy mieć przy tym na uwadze, że zarząd ma na celu zabezpieczenie prawidłowego toku egzekucji i uchronienie nieruchomości przed utratą wartości i atrakcyjności dla potencjalnych nabywców licytacyjnych. Dlatego więc każde działanie zarządcy, zmierzające do realizacji tych celów, musi być postrzegane jako prawidłowe wykonywanie ustawowych obowiązków. Natomiast każda niezgodność postępowania zarządcy z tymi celami zawsze powinna skutkować odwołaniem zarządu sprawowanego przez osobę zobowiązaną. W tym ostatnim przypadku aktualizuje się bowiem obowiązek organu zastosowania art. 110g § 2 u.p.e.a. Prawidłowy zarząd pozostaje w interesie zarówno wierzyciela (by mógł uzyskać należność objętą egzekucją), jak też samej zobowiązanej (by wartość nieruchomości nie malała wskutek jej zaniedbywania). Na gruncie rozważanej instytucji zarządu zajętą nieruchomością trzeba zauważyć, że prawidłowe zarządzanie taką nieruchomością bezpośrednio wiąże się z systematycznym podejmowaniem decyzji i dokonywaniem wszelkich czynności, zmierzających do utrzymania nieruchomości w stanie niepogorszonym i należytego jej wykorzystywania. Zarząd nieruchomością, zgodnie z jej społeczno-gospodarczym przeznaczeniem, polega na podejmowaniu przez zarządcę, w granicach ustawowo przyznanych kompetencji, decyzji oraz czynności prawnych i faktycznych, jakie są niezbędne w konkretnych okolicznościach dla utrzymania substancji nieruchomości w należytym stanie i dla jej wykorzystywania zgodnie z przeznaczeniem. Jak to zostało zaznaczone wyżej, zarząd zajętą nieruchomością sprawowany jest w interesie zarówno wierzyciela, który jest zainteresowany tym, aby nieruchomość zachowała możliwie wysoką wartość, jak też zobowiązanego, gdyż sprzedaż nieruchomości w stanie pogorszonym, w wyniku nieprawidłowego zarządu, zwolni zobowiązanego z odpowiednio niższej kwoty egzekwowanego zobowiązania. Z przedstawionych unormowań prawnych wynika jasno, że organ egzekucyjny ma ustawowy obowiązek stałego monitorowania czy zarząd nad zajętą rzeczą jest sprawowany prawidłowo i jeśli nie, do podejmowania ustawowo przewidzianych rozstrzygnięć w celu zapewnienia prawidłowego zarządu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt okoliczności analizowanej sprawy, jak najbardziej odpowiada prawu stanowisko organu, zgodnie z którym już tylko niezdolność zobowiązanej do samodzielnej egzystencji uzasadniała odebranie jej zarządu zajętą nieruchomością. Trudno racjonalnie przyjąć, aby osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika, była w stanie w sposób prawidłowy sprawować zarząd jakąkolwiek nieruchomością, tym bardziej położoną w innej miejscowości. Nie można też pominąć braku woli zobowiązanej współpracy z organem egzekucyjnym, która nie godzi się, co do zasady, z obowiązkiem wykonania ostatecznej i prawomocnej decyzji, a nadto odmówiła złożenia sprawozdania ze swoich czynności w ramach zarządu właścicielskiego oraz przedstawienia udokumentowanego sprawozdania rachunkowego. Trzeba też zwrócić uwagę, że zobowiązana nie jest konsekwentna w przedstawianych twierdzeniach. Jeśli stan zdrowia nie pozwolił jej na złożenie stosownego sprawozdania, to trudno racjonalnie przyjąć, że jest w stanie sprawować zarząd zajętą nieruchomością. Złożenie sprawozdania to przecież tylko jedna z wielu czynności, które zobowiązana ma obowiązek podejmować w ramach zarządu, zapewniającego prawidłową egzekucję i jak najlepszy stan zajętej nieruchomości. Z drugiej strony, jeśli jednak stan zdrowia zobowiązanej nie był tak zły, aby obiektywnie wykluczał sprawowanie zarządu (co wykazuje zobowiązana w skardze), to w takiej sytuacji brak sporządzania ustawowo wymaganych sprawozdań należy postrzegać jako brak woli z jej strony współdziałania z organem egzekucyjnym, a taka postawa w sposób oczywisty zobowiązuje organ egzekucyjny do zmiany osoby zarządcy. W przeciwnym razie, przy zaniechaniu zmiany zarządcy w takich okolicznościach, organ egzekucyjny narażałby się na zarzut nieprawidłowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zatem każdy z argumentów skarżącej dawał organowi egzekucyjnemu podstawę do zastosowania instytucji zmiany zarządcy, o której stanowi art. 110g § 2 u.p.e.a. Jednocześnie wybór na zarządcę podmiotu, który profesjonalnie zajmuje się takimi działaniami, był zasadny i niewątpliwie dawał rękojmię należytego sprawowania zarządu zajętą nieruchomością zarówno z punktu widzenia interesu wierzyciela, jak też samej zobowiązanej. Racjonalnie oceniając okoliczności analizowanej sprawy, nie sposób przyjąć, by taką rękojmię dawało pozostawienie zarządu w gestii osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji w czasie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia, a taki stan zdrowia został udokumentowany przez zobowiązaną stosownym orzeczeniem lekarskim. Podsumowując, organ zasadnie przyjął, że stan zdrowia zobowiązanej oraz brak woli z jej strony jakiejkolwiek współpracy z organem egzekucyjnym stanowią okoliczności, które razem, jak też każda z osobna, jednoznacznie przesądzają o tym, że prawidłowe sprawowanie zarządu zajętą nieruchomością wymagało odebrania zarządu zobowiązanej i ustanowienia profesjonalnego zarządcy na zasadzie art. 110g § 2 u.p.e.a. Takie działanie organu egzekucyjnego służyło zapewnieniu prawidłowej egzekucji i było wyrazem należytej dbałości tego organu o interes wierzyciela, a także samej zobowiązanej. Z tych powodów niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.12.270 ze zm.).