I SA/Lu 1362/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi K. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w kwocie 100 zł, skarżący K. M. powołując się na brak środków finansowych złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartym w urzędowych formularzach PPF, skarżący wskazał, że w chwili obecnej jest rencistą, nie wykonuje pracy zarobkowej i nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Nie posiada żadnego majątku i nie stać go na poniesienie kosztów sądowych i wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika. Wysokość świadczenia rentowego wynosi bowiem 673,13 zł netto. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący wskazał m.in., że lokal w którym obecnie mieszka jest własnością syna i to on ponosi wszelkie koszty utrzymania mieszkania (opłaty za media, podatek od nieruchomości). W konsekwencji powyższego skarżący wezwany do złożenia dokumentów wskazujących źródła dochodów oraz stan majątku i wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego syna wskazał, że nie posiada takowych dokumentów, a syn odmówił mu ich wydania. Jednocześnie podniósł, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żadnym z synów. Fakt, że mieszka u jednego z nich oraz korzysta z ich (w miarę ich możliwości) pomocy finansowej nie świadczy w żaden sposób, że nie prowadzi samodzielnego gospodarstwa domowego. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.; Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest natomiast wykazanie przez nią niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale co więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy na powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. W szczególności nie udzielił odpowiedzi na wezwanie referendarza z dnia 19 marca 2014 r., co - jego zdaniem - było niezbędne dla oceny sytuacji finansowej skarżącego. Mianowicie w świetle złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie można zgodzić się z jego twierdzeniem, iż nie prowadzi on wspólnego gospodarstwa domowego wraz z synem, który jest właścicielem lokalu mieszkalnego w którym skarżący mieszka i który ponosi za skarżącego wszystkie koszty utrzymania tego lokalu. W świetle powyższego zaistniały oczywiste podstawy do żądania od strony zaświadczeń o dochodach syna oraz stanie jego majątku. W takiej bowiem sytuacji oceniający zobowiązany jest zbadać nie tylko sytuację majątkową samego wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, bowiem całokształt uzyskiwanych przez wszystkich członków takiego gospodarstwa dochodów, pozwala dopiero ustalić czy wnioskodawca jest w stanie ponieść przynajmniej częściowo ciężar kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym. Na fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego z synem nie ma natomiast wpływu podnoszona przez skarżącego okoliczność samodzielnego zamieszkiwania w jego mieszkaniu. Jak bowiem obrazowo wyjaśnił to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r. (sygn. akt II URN 56/95, LEX 247754) ocena, czy osoba "pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym" zależy od okoliczności konkretnego przypadku. Sam zaś fakt wspólnego zamieszkiwania nie odgrywa najistotniejszej roli. Za uznaniem, że określone osoby pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym może chociażby przemawiać udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, czy też - jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie – uzyskiwanie niskich dochodów i pozostawanie w związku z tym na częściowym utrzymaniu drugiej osoby. Istotnym z tej perspektywy jest również ustalenie, czy tego rodzaju stan ma charakter stały. Innymi słowy do prowadzenia wspólnego gospodarstwa nie jest wymagane wspólne zamieszkiwanie, wystarczające bowiem jest częściowe pozostawanie jednej osoby na utrzymaniu innej, a tak jest w przypadku nieodpłatnego korzystania z użyczonego stronie mieszkania. Osoby wspólnie prowadzące gospodarstwo domowe mają zaś obowiązek wzajemnej pomocy rozciągający się na prowadzone z ich udziałem sprawy przed organami administracji publicznej i sądami. Nie bez znaczenia jest zatem sytuacja majątkowa członków rodziny wnioskodawcy, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Zaprezentowane wyżej stanowisko, w konfrontacji z istniejącym w sprawie stanem faktycznym, w pełni uzasadnia twierdzenie, że skarżący pomimo tego, że nie mieszka z synem, w rzeczywistości prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe. Jako osoba o niskich dochodach (673,13 zł) pozostaje niewątpliwie na jego częściowym utrzymaniu. Jak wskazano ponosi on w całości koszty utrzymania mieszkania w którym skarżący na stałe przebywa. Ponadto sam skarżący wskazuje, że w tym zakresie uzależniony jest od pomocy syna, co dodatkowo wskazuje, że pomoc ta ma charakter stały. Dlatego też żądanie przedstawienia przez skarżącego opisanych w wezwaniu dokumentów i oświadczeń było w pełni uzasadnione, a obowiązkiem strony było ich złożenie. Podsumowując, zawartych we wniosku oświadczeń nie sposób uznać za wystarczające. Brak zaś odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia sytuacji finansowej i majątkowej syna skarżącego na której częściowym utrzymaniu pozostaje, oznacza, że skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi zaś wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.