I SA/Lu 139/09

Dnia 4 listopada 2009 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Małysz po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2009 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2003 rok postanawia - odmówić M.H. przyznania prawa pomocy. Uzasadnienie. W skardze wszczynającej postępowanie w sprawie niniejszej skarżący M. H. zawarł także wniosek o zwolnienie go od wpisu od tej skargi podając, że nie posiada żadnych oszczędności, które pozwoliłyby mu na jej uiszczenie /k-9 akt sprawy/. Następnie, we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym, na wezwanie Sądu, na formularzy urzędowym PPF /k-39-40/, sprecyzowanym pismem z dnia 5 maja 2009 roku /k-44/, wniósł o zwolnienie w całości od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. We wniosku tym podał, iż nie posiada oszczędności, ani majątku, poza mieszkaniem własnościowym obciążonym hipotecznie i samochodem [...], również obciążonym kredytem, utrzymuje się z renty w kwocie około [...] miesięcznie, co nie wystarcza mu nawet na codzienne potrzeby związane z wyżywieniem, leczeniem i opłatami, które wynoszą około [...] miesięcznie /woda, gaz, prąd/. Poinformował, że na leki wydaje około [...] miesięcznie oraz że w utrzymaniu pomagają mu matka, która spłaca część zadłużenia, i siostra. Na wezwanie referendarza sądowego do przedstawienia odpisów zeznań podatkowych za rok 2008, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące i umów kredytowych z harmonogramem spłat oraz oświadczeń, jakie i w jakiej wysokości są stałe konieczne wydatki związane z jego utrzymaniem /czynsz, energia elektryczna, gaz, woda, ścieki, ogrzewanie, telefon, wydatki na żywność, itp./ oraz w jakiej wysokości pomoc finansową uzyskuje ze strony matki i siostry i czy osoby te pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym /k-47, 48/ skarżący poinformował, że w krótkim czasie nie jest w stanie przedłożyć żądanych dokumentów /k-50/, jednak również po przedłużeniu zakreślonego terminu /k-53, 55/ przedmiotowego wezwania nie wykonał. Wobec powyższego postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2009 roku referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy /k-57-60/. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący stwierdził, że znajduje się w tragicznej sytuacji finansowej i zdrowotnej, a jego renta oraz emerytura jego matki, z których się utrzymują, nie wystarcza na zaspokojenie potrzeb, tak że muszą wyprzedawać sprzęty zgromadzone latami. Podniósł, że kłopoty, jakie powstały po udzieleniu pożyczek ex-przyjacielowi spowodowały u niego stany nerwicowo-depresyjne, w związku z czym musiał podjąć leczenie, leczy się też z powodu innych /wskazanych w piśmie/ chorób. Wyjaśnił, że nie złożył zaświadczeń z banków, gdyż nie stać go na opłaty związane z ich uzyskaniem, jest zadłużony u rodziny i przyjaciół na kilkanaście tysięcy zł. Wniósł o przyznanie prawa pomocy na podstawie złożonych dotychczas dokumentów /k-64/. W związku z treścią sprzeciwu skarżący wezwany został do złożenia decyzji organu rentowego, z której wynika wysokość aktualnie otrzymywanego przez niego świadczenia oraz posiadanych dokumentów za okres od marca do września 2009 roku, z których wynika, w jakiej wysokości świadczenie zostało wypłacone, a nadto oświadczenia zawierającego dane: - czy w okresie od stycznia 2008 roku skarżący uzyskał inne dochody niż renta/ jeśli tak – kiedy i jakie/, czy posiada lub posiadał we wskazanym okresie rachunki bankowe /jeśli tak – jakie, w jakich bankach wraz z przedstawieniem wyciągów z nich lub wyjaśnieniem, dlaczego wyciągów skarżący nie posiada/, jakie stałe comiesięczne wydatki ponosi /rzeczowo i kwotowo/, jakie wydatki niemające stałego charakteru poniósł w okresie od marca 2009 roku /rzeczowo i kwotowo/, jaki jest charakter pomocy uzyskiwanej od matki i siostry /pomoc rzeczowa, pieniężna; systematyczna, sporadyczna/ i jaki był jej rozmiar od marca 2009 roku, kiedy dokładnie i na podstawie jakiej czynności prawnej skarżący nabył mieszkanie przy ul. L. w L. oraz czy rozporządził mieszkaniem /nieruchomością/ przy ul.W. /jeśli tak – kiedy, w jaki sposób/. Skarżącego pouczono, że wezwanie należy wykonać w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia, że niewykonanie wezwania może spowodować odmowę przyznania prawa pomocy oraz że żądane dokumenty mogą być złożone w uwierzytelnionych kserokopiach /k-67/. Przedmiotowe wezwanie, skierowane na wskazany przez skarżącego adres dla doręczeń, zwrócone zostało do Sądu po dwukrotnym awizowaniu /w dniach 6 i 14 października 2009 roku; k-70/. Stosownie zatem do art.73 § 1- 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm./, zwanej dalej "ppsa", przyjąć należy, że zostało doręczone dnia 20 października 2009 roku. Pomimo upływu zakreślonego terminu przedmiotowe wezwanie nie zostało wykonane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zasadą wynikającą z przepisów ppsa jest, że strona ponosi koszty związane z jej udziałem w sprawie /por.: art.199/. W ustawie tej zawarto jednak uregulowania prawne, które pozwalają na zapewnienie dostępu do sądu osobom, które nie są w stanie kosztów takich ponieść. Składają się one na instytucję prawa pomocy. Art.245 ppsa stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym /§ 1/, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego /§ 2/, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego /§ 3/. Prawo pomocy przyznawane jest na wniosek strony /art.243 § 1 ppsa/. Zgodnie z art.246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1/ w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2/ w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wynika z tego, że ustawodawca, chroniąc jedynie środki utrzymania koniecznego strony i jej rodziny, przesądził jednocześnie, że obowiązkiem strony uczestniczącej w postępowaniu jest podjęcie wszelkich nienaruszających koniecznego utrzymania oszczędności w celu wywiązanie się z obowiązku uiszczenia należnych kosztów sądowych oraz że wykazanie istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na wnioskującym. Fakty, które zdaniem strony są istotne dla oceny istnienia tych przesłanek, winny być, w zasadzie, podane w jej oświadczeniach zawartych w wypełnionym formularzu urzędowym wniosku o przyznanie prawa pomocy /rubryki 5-11; por.: art.252 § 1 i 2 ppsa/, a jeżeli sąd uzna, że podane we wniosku informacje nie wystarczają do oceny możliwości płatniczych strony, może wezwać ją do złożenia dalszych wyjaśnień bądź dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu rodzinnego, majątku i dochodów /art.255 ppsa/. Uwzględniając powyższe zarówno referendarz sądowy rozpoznający wniosek, jak i następnie Sąd, wzywali skarżącego do uzupełnienia podanych we wniosku i w sprzeciwie danych o stanie rodzinnym, majątkowym i finansowym, tak aby możliwa była rzetelna ocena możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów jego udziału w sprawie. Treść tych wezwań nie wykracza poza normy art.255 ppsa i § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy /Dz.U. Nr 227, poz.2245/. Skarżący został też pouczony, iż wezwanie należy wykonać w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia oraz że jego niewykonanie może spowodować odmowę przyznania prawa pomocy. Wezwania, o których mowa, pozostały bez odpowiedzi. Zdaniem Sąd, w przedstawionym stanie sprawy stwierdzić należy, że skarżący M. H. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów swego w niej udziału bez uszczerbku koniecznego utrzymania, a jego twierdzenia w tym zakresie, jak też że nie mógł przedstawić żądanych od niego dokumentów, uznać należy za gołosłowne, a przez to niewiarygodne. Jest bowiem niemożliwe, aby skarżący nie posiadał żadnych dokumentów na okoliczność wysokości wypłacanego mu świadczenia rentowego. Podobnie nie jest wiarygodne, aby nie mógł on przedstawić wyciągów z rachunków bankowych, których posiadania nie kwestionuje, bądź to w formie wyciągów dostarczanych mu przez bank na piśmie, bądź to w formie wydruków elektronicznych, przy czym podkreślić należy, że – pomimo wezwania - skarżący nie wyjaśnił, z jakiego powodu wyciągami takimi nie dysponuje. Zwrócić nadto należy uwagę, że wnosząc w dniu 29 stycznia 2008 roku skargę w sprawie niniejszej skarżący jako miejsce zamieszkania wskazał adres w L. , ul.W. , zaś we wniosku na formularzu PPF podał, że zamieszkuje w Lublinie przy ul.L. oraz że posiada mieszkanie własnościowe. Pomimo jednak wezwania nie wyjaśnił czy i kiedy oraz na podstawie jakiej czynności rozporządził pierwszym z tych lokali /nieruchomością/ oraz nabył drugi z nich. Wreszcie nie wyjaśnił również, co przecież nie wymagało ponoszenia żadnych dodatkowych kosztów, czy uzyskiwał inne dochody niż renta, jakie ponosi wydatki i jaki jest charakter i rozmiar pomocy udzielanej mu przez rodzinę. Skoro skarżący nie wykazał istnienia przesłanek dla przyznania mu prawa pomocy, o której mowa w art.246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa, na podstawie tego przepisu oraz art.260 ppsa należało orzec jak na wstępie.