I SA/Lu 156/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer WSA Andrzej Niezgoda Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Gilowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 31 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi S. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi J. W. kwotę [...](dwieście dziewięćdziesiąt pięć dwadzieścia) złotych, w tym VAT, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia S. K. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. z [...] nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej za nieuzasadnione - utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Z jego uzasadnienia wynika, że P. P. wystawił na skarżącego tytuł wykonawczy z 30 maja 2016 r., nr [...] obejmujący zaległy podatek od nieruchomości (111-IV rata 2011 r., I-IV rata 2012 r., I-IV rata 2013 r., I-IV rata 2014 r.), w tym: należność główną - [...] zł oraz odsetki za zwłokę i koszty upomnień, a następnie przekazał do egzekucyjnej realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w B. P. (dalej: "organ egzekucyjny"). W celu wyegzekwowania przedmiotowych należności organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] nr [...] podjął próbę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w B. P., w odpowiedzi na co uzyskano informację, że ww. Bank rachunku nie prowadzi. Odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego skarżącemu doręczono za pośrednictwem poczty 29 czerwca 2016 r. W dniu 6 lipca 2016 r. skarżący złożył "wniosek o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego", wywodząc w jego uzasadnieniu, że wierzyciel kierując ww. tytuł wykonawczy do egzekucji administracyjnej nie dowiódł, że dochodzona w nim należność faktycznie istniała, a także, aby doręczone mu zostały decyzje, na podstawie których został on wystawiony, jak również i wezwania do zapłaty. Wyjaśnił nadto, że jest starszym, schorowanym człowiekiem i ze względu na złą sytuację finansową nie jest w stanie udać się do radcy prawnego. W jego ocenie, brak było podstaw faktycznych i prawnych do ściągania opisanych należności. Z uwagi na to, że ww. pismo zostało złożone w terminie do zgłoszenia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w tym przedmiocie, zawieszając jednocześnie prowadzone postępowanie egzekucyjne postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. W związku ze stanowiskiem wierzyciela zawartym w postanowieniu z dnia [...] sierpnia 2016 r. uznającym zarzut nieistnienia obowiązku w podatku od nieruchomości za niezasadny, a także informacją, że ww. postanowienie jest ostateczne, organ egzekucyjny wyjaśnił, że był zobligowany na podstawie art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Dz. U. z 2016 r., poz. 599, z późn. zm., zwanej dalej: "u.p.e.a." do wydania rozstrzygnięcia po uzyskaniu takiego stanowiska, dodając nadto, że miało on charakter wiążący. Wobec powyższego wydał postanowienie z [...] września 2016 r. uznające za nieuzasadniony zarzut nieistnienia obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym, W zażaleniu od tego postanowienia, skarżący ponownie wniósł o pozbawienie wykonalności ww. tytułu wykonawczego, zarzucając, że wierzyciel - kierując tytuł wykonawczy do egzekucji administracyjnej - nie wykazał, aby dochodzona należność faktycznie istniała. Stwierdził, że brak skutecznego doręczenia decyzji uniemożliwił mu zapoznanie się i ustosunkowanie się do ich treści. W jego ocenie, istotnym w sprawie jest fakt, że wystawiony tytuł stanowi podstawę egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. Według skarżącego, egzekucja ta została wszczęta z naruszeniem prawa, co jest dochodzone na drodze sądowej i do dnia dzisiejszego nieorzeczone prawomocnym wyrokiem Sądu. Na poparcie swojej argumentacji powołał się na przepisy art. 776, art. 777 i art. 781k.p.c., dodając, że jest starszym, schorowanym człowiekiem, a od 2011 r. z powodu licznych przewlekłych chorób przebywa na zwolnieniu lekarskim i ze względu na złą sytuację finansową nie jest w stanie udać się do radcy prawnego. Dyrektor Izby Skarbowej na wstępie przytoczył treść art. 26 § 1 u.p.e.a., według którego organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek uprawnionego wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5 tej ustawy), podkreślając przy tym, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Ponadto, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku (art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a.). Odnosząc się do zarzutu skarżącego opartego na przesłance nieistnienia obowiązku mającego oparcie w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., organ odwoławczy stwierdził, że z art. 34 § 1 ww. ustawy wynika, iż przy egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a., organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w tym zakresie, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a., stanowisko to jest wiążące. Argumentował, że wierzyciel wyjaśnił, iż zarówno decyzje jak i upomnienie zostały uznane za doręczone skarżącemu w sposób wskazany w art. 150 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej: I tak: - decyzja z dnia [...] nr [...] w sprawie podatku od nieruchomości za 2011 r. dwukrotnie awizowana: w dniu 22 marca 2011 r. i w dniu 5 kwietnia 2011 r., - decyzja z dnia [...] nr [...] w sprawie podatku od nieruchomości za 2012 r. dwukrotnie awizowana: w dniu 27 lutego 2012 r. i w dniu 5 marca 2012 r., - decyzja z dnia [...] nr [...] w sprawie podatku od nieruchomości za 2013 r. dwukrotnie awizowana: w dniu 27 lutego 2013 r. i w dniu 5 marca 2013 r., - decyzja z dnia [...] nr [...] w sprawie podatku od nieruchomości za 2014 r. dwukrotnie awizowana: w dniu 10 marca 2014 r. i w dniu 17 marca 2014 r.; - upomnienie nr [...] z dnia [...] (III-IV rata 2011 r., I-IV rata 2012 r., I-IV rata 2013 r., I-IV rata 2014 r.) dwukrotnie awizowane: w dniu 9 maja 2016 r. i w dniu16 maja 2016 r.). Zawiadomienia o pozostawaniu ww. pism w urzędzie miasta oraz możliwości ich odbioru były umieszczone w skrzynce pocztowej adresata (art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej). Zgodnie z § 4 tego przepisu, w przypadku niepodjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy, co też miało miejsce w niniejszej sprawie. Stanowisko wierzyciela zawarte w jego postanowieniu stało się ostateczne, przy czym zostało ono doręczone również w trybie art. 150 § 1 pkt 2 i § 2 Ordynacji podatkowej. Ostateczny termin do wniesienia zażalenia upłynął w dniu 16 września 2016 r. Podkreślając wiążący charakter stanowiska wierzyciela, Dyrektor Izby Skarbowej wyraził pogląd, iż kwestia nieistnienia egzekwowanego obowiązku nie mogła być merytorycznie weryfikowana przez organ egzekucyjny i organ zażaleniowy, albowiem organy te nie mogą badać zasadności stanowiska wierzyciela i rozpatrywać kwestii dotyczących nałożenia na zobowiązanego obowiązku stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Stosownie do art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Przeprowadzone przez organ egzekucyjny - z urzędu - badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej powinno obejmować w szczególności ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy pochodzi od podmiotu uprawnionego do wydania tytułu wykonawczego i czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony. Organ egzekucyjny, po otrzymaniu do egzekucyjnej realizacji ww. tytułu wykonawczego przeprowadził zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej w przedmiotowej sprawie. W jego wyniku ustalono, że ciążące na skarżącym zobowiązanie pieniężne - należności z tytułu podatku od nieruchomości - podlegało egzekucji administracyjnej na podstawie art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Zobowiązanie to wynikało w ww. decyzji wierzyciela, który wobec braku dobrowolnego uregulowania dochodzonej należności był uprawniony do wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] i skierowania go do egzekucyjnej realizacji. Ww. tytuł wykonawczy został wystawiony zgodnie z wymogami określonymi w art. 27 ww. ustawy, na obowiązującym druku stanowiącym załącznik nr [...] do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U., poz. 650). Odnosząc się do kwestii związanej z wiekiem i stanem zdrowia skarżącego oraz jego sytuacji majątkowej, organ odwoławczy wyjaśnił, że tego typu okoliczności nie mogą być podstawą zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym i w ich ramach nie mogą być przedmiotem oceny. Dodał przy tym, ze w niniejszej sprawie prowadzona jest egzekucja administracyjna na podstawie przepisów u.p.e.a., w związku z czym powołane w zażaleniu przepisy k.p.c. nie mają w niej zastosowania. Od postanowienia organu odwoławczego skarżący wystąpił ze skargą do Sądu, domagając się jednocześnie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych: "z dnia [...] nr [...], z dnia [...] nr [...], z dnia [...] nr [...], z dnia [...] r., nr [...] oraz pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego z dnia [...] nr [...], na łączną kwotę [...]zł". W jej uzasadnieniu, argumentował jak w dotychczasowym postępowaniu egzekucyjnym zarzucając, że: - wierzyciel nie wykazał, aby dochodzona w tytule wykonawczym należność faktycznie istniała oraz nie doręczył mu decyzji uniemożliwiając mu zapoznanie się z nimi, - naruszono przepisy: art. 776, art. 777 i art. 781k.p.c., - "podatek od nieruchomości stanowi kwotę znacznie zawyżoną, gdyż na podstawie art.7 ust. 1 pkt. 6 ustawy o podatkach i opłatach należy mu się zwolnienie". Końcowo dodał, że jest starszym, schorowanym człowiekiem, a od 2011 r. z powodu licznych przewlekłych chorób przebywa na zwolnieniu lekarskim i ze względu na złą sytuację finansową nie jest w stanie udać się do radcy prawnego. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej wnosząc o jej oddalenie, odwołał się do swojej dotychczasowej argumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw prawnych. Na wstępie podkreślenia wymaga, że przedmiotem rozpoznania przez organy obu instancji były zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego i ta kwestia jest również objęta procedowaniem Sądu. Stąd też okoliczności podnoszone przez skarżącego, a związane z jego wiekiem i stanem zdrowia oraz sytuacją majątkową w niniejszym postępowaniu nie mogą mieć żadnego znaczenia. Organ odwoławczy prawidłowo wyjaśnił, że tego typu kwestie nie mogły być także podstawą zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, a w ich ramach - przedmiotem oceny. Podobnie należy się odnieść do wskazanych przepisów k.p.c., których nie stosuje się w egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie przepisów u.p.e.a. Sąd nie może przy tym oceniać ani decyzji administracyjnych stanowiących podstawę wystawienia ww. tytułu wykonawczego, jak również pozbawić go wykonalności. Nie ma także – w ramach niniejszej sprawy – podstaw do wypowiadania się w przedmiocie zwolnienia skarżącego z podatku od nieruchomości. Zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek uprawnionego wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (art. 26 § 5). Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, a ponadto te, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku (art. 7 § 1 i 2). Podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze pieniężnym - stosownie do art. 33 § 1 u.p.e.a. może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) (...); 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 (...). Jednocześnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. wynika, że przy egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Stosownie zaś do art. 34 § 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonego przez skarżącego zarzutu dotyczącego nieistnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) zostało zawarte w postanowieniu z [...] sierpnia 2016 r. Zgodnie z informacją przekazaną przez wierzyciela w piśmie z 16 września 2016 r. ww. postanowienie stało się ostateczne. Zarówno decyzje wydane w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2011-2014, jak i upomnienie zostały uznane za doręczone w sposób wskazany w art. 150 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Zasadnie stwierdził organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że stanowisko wierzyciela zawarte w ostatecznym postanowieniu uznającym zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego za nieuzasadnione było wiążące zarówno dla organu egzekucyjnego, jak i Dyrektora Izby Skarbowej jako organu odwoławczego sprawującego nadzór nad egzekucją administracyjną. Zgodzić się przy tym należy ze stanowiskiem, że uprawnienia wierzyciela w zakresie wypowiedzi co do zasadności omawianego zarzutu nie mogą być przeniesione na organ egzekucyjny. Kwestia nieistnienia egzekwowanego obowiązku nie może być merytorycznie weryfikowana ani przez organ egzekucyjny ani przez organ odwoławczy. Organy te nie mogą badać ani zasadności stanowiska wierzyciela, ani rozpatrywać kwestii dotyczących nałożenia na zobowiązanego obowiązku stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Stosownie do przepisu art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, natomiast nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Skoro, w konsekwencji, organ egzekucyjny po otrzymaniu do egzekucyjnej realizacji ww. tytułu wykonawczego przeprowadził, zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a. badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej w przedmiotowej sprawie, ustalając, że ciążące na skarżącym zobowiązanie pieniężne - należności z tytułu podatku od nieruchomości - podlega egzekucji administracyjnej na podstawie art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a., zaś zobowiązania te wynikają z decyzji, to - wobec braku dobrowolnego uregulowania dochodzonej należności - wierzyciel był uprawniony do wystawienia tytułu wykonawczego o ww. numerze i skierowania go do egzekucyjnej realizacji. Jak zasadnie przy tym stwierdzono, tytuł wykonawczy został wystawiony zgodnie z wymogami określonymi w art. 27 u.p.e.a. na obowiązującym druku stanowiącym załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. Mając zatem na uwadze przedstawione powyżej wywody, skargę należało uznać za nieuzasadnioną, co spowodowało konieczność jej oddalenia na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono stosownie do art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 1 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016, poz.1714 ze zm.).