I SA/Lu 160/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 września 2016 r. sprawy ze skargi P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w B. Podlskiej na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie wszczęcia postepowania podatkowego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej po rozpatrzeniu zażalenia A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa w B. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] w sprawie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że wnioskiem z dnia [..] marca 2015 r. spółka wystąpiła do Dyrektora Izby Celnej o wyrażenie zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie [...] zł zabezpieczającej należności objęte tytułami wykonawczymi z dnia 3 kwietnia 2007 r. wystawionymi w stosunku do A. Sp. z o.o. z siedzibą w B. P. z uwagi na fakt, iż zobowiązania te wygasły na skutek przedawnienia. Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej odmówił w oparciu o przepis art. 61 a Kodeksu postępowania administracyjnego, wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie. Pełnomocnik spółki wniósł na wyżej wymienione postanowienie zażalenie do Dyrektora Izby Celnej. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] uchylił zaskarżone postanowienie w całości, a następnie w dniu [...] postanowieniem odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie. Na powyższe postanowienie pełnomocnik strony wniósł zażalenie. Rozpatrując wniesione zażalenie Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że w przedmiotowej sprawie jak podkreślono w postanowieniu z dnia [...] ustanowiona przez Dyrektora Izby Celnej hipoteka w kwocie: [...] zł, nie wygasła, a więc brak jest podstaw do podjęcia przez wierzyciela czynności mających na celu wykreślenie tej hipoteki, a tym bardziej wydania zgodnie z żądaniem strony rozstrzygnięcia w trybie art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego. Pomimo faktu, iż ww. Spółka dokonała zmian w księdze wieczystej i nie jest właścicielem ww. nieruchomości, bezspornym jest jednak, iż zaległości z tytułu podatku akcyzowego w wysokości: [...] zł, są w dalszym ciągu zabezpieczone w dziale IV księgi wieczystej. Organ zaznaczył, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Organ nadmienił, że w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z wygaśnięciem zaległości z tytułu podatku akcyzowego, z zapłatą którego zalega A. Sp. z o.o. Wobec faktu, że instytucja hipoteki przymusowej została uregulowana w Dziale III ustawy Ordynacja podatkowa, przepisami właściwymi do rozpatrzenia wniosku strony o wykreślenie hipoteki przymusowej stały się właściwe przepisy ustawy Ordynacja podatkowa. Dlatego też Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] odmówił wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie. Pismem z dnia [...] września 2015 r., pełnomocnik spółki wniósł zażalenie na wyżej wymienione postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz wydanie rozstrzygnięcia w formie przepisanej przepisami prawa. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej wniesione przez pełnomocnika strony zażalenie jest niezasadne, ponieważ argumenty podniesione przez pełnomocnika nie znajdują uzasadnienia. Organ zaznaczył, że kierował się w szczególności faktem, iż w niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne nie jest prowadzone przeciwko B. Sp. z o.o. Spółka Komandytowa, a przedmiotowa spółka występuje jedynie jako dłużnik rzeczowy. Również w sprawie prowadzonej przeciwko A. Sp. z o.o. postępowanie egzekucyjne zostało umorzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...]. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Celnej w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie wydane zostało zgodnie z art. 165 a § 1 Ordynacja podatkowa. Dlatego też nie było według organu podstaw prawnych do uchylenia przedmiotowego postanowienia wydanego w wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia [...] marca 2015 r. uzupełnionego pismem z dnia 9 kwietnia 2015 r., w których B. Sp. z o.o. Spółka Komandytowa wystąpiła do Dyrektora Izby Celnej o wyrażenie zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej zwykłej w kwocie [...] zł zabezpieczającej należności określone w tytułach wykonawczych z dnia [...] kwietnia 2007 r. wystawionych w stosunku do A. Sp. z o.o. Organ przypomniał, że hipoteka jest instytucją prawa cywilnego i stanowi ograniczone prawo rzeczowe, co w rezultacie wyklucza możliwość zakwalifikowania sprawy, w której skarżący złożyli wniosek, jako administracyjnej. Hipoteka jako prawo rzeczowe jest instytucją prawa materialnego, a nie procesowego (stąd nie można mówić o prowadzeniu postępowania) i stanowi zabezpieczenie zobowiązania należnego wierzycielowi. Dlatego też Dyrektor Izby Celnej wystąpił do obecnego właściciela nieruchomości czyli dłużnika rzeczowego, tj. B. Spółka z o.o. Spółka Komandytowa o zapłatę ww. zobowiązania. W skardze na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] spółka wniosła o jego uchylenie wraz z poprzedzającym go rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie zaistniała sytuacja, że postępowanie nie może być wszczęte oraz że dotyczy osoby, która nie jest stroną. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zarówno postanowienie z dnia [...] jak i postanowienie z dnia [...] zostały wydane z rażącym naruszeniem postępowania mającym wpływ na rozstrzygnięcie. Pełnomocnik skarżącej zauważył, że w zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] Dyrektor Izby Celnej nie wskazał, czy w jego ocenie zaszła przesłanka pierwsza, to jest, że B. z o.o. Spółka komandytowa nie jest stroną, czy też, że postępowanie nie może być wszczęte z innych przyczyn. Z krótkiego i lakonicznego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Dyrektor Izby Celnej uznał, iż zarówno pierwsza jak i druga przesłanka została spełniona, to jest, że B. Spółka z o.o. Spółka komandytowa nie jest stroną jak też, że zachodzi inna przyczyna, która uniemożliwia wszczęcie postępowania. Strona stwierdziła, że badanie, czy B. Spółka z o.o. Spółka Komandytowa posiada przymiot strony w niniejszej sprawie powinno być dokonane przez pryzmat przepisu art. 28 k.p.a. A. Spółka z o.o. Spółka komandytowa wnioskiem z dnia [...] marca 2015 r. wystąpiła do Dyrektora Urzędu Celnego o wyrażenie zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej wpisanej na udziale wynoszącym 1/9 części na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 517 m2, dla której Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą na rzecz Dyrektora Urzędu Celnego. Skarżąca jest wpisana w dziale II tej księgi jako współwłaściciel. W tej sytuacji interes prawny w uzyskaniu zgody wierzyciela hipotecznego na wykreślenie hipoteki jest jej zdaniem oczywisty. Posiadając bowiem zgodę wierzyciela na wykreślenie tejże hipoteki A. Spółka z o.o. Spółka komandytowa może wystąpić do Sądu Rejonowego Wydział Ksiąg Wieczystych z wnioskiem o wykreślenie hipoteki. Natomiast bez takiej zgody chcąc wykreślić hipotekę strona będzie musiała wszczynać proces przeciwko Dyrektorowi Izby Celnej o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Zdaniem strony w przedmiotowej sprawie nie zaszła także przesłanka niemożności wszczęcia postępowania z innych przyczyn. Choć przesłanka dopuszczająca odmowę wszczęcia postępowania z innych przyczyn jest krytykowana w piśmiennictwie, to uważa się, iż przypadki "innych uzasadnionych przyczyn" to przypadki pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania, to jest: a) wniesienie żądania przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych b) wniesienie żądania w sprawie, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej. Można tu wyróżnić następujące przypadki: - sprawa należy do zakresu działania organów administracji, ale podlega załatwieniu w innej formie niż decyzja, np. w formie czynności materialno-technicznej, aktu stanu cywilnego lub zaświadczenia, - sprawa ma charakter administracyjny, ale dane uprawnienie lub obowiązek wynika wprost z ustawy (lub wydanego na jej podstawie aktu normatywnego) i nie wymaga konkretyzacji (rozstrzygnięcia) w formie decyzji, - sprawa ma charakter administracyjny, ale nie jest objęta w ogóle regulacją administracyjnoprawną (np. korzystanie z wód niewykraczające poza korzystanie powszechne w granicach określonych przepisami prawa wodnego; wpłaty na fundusze społeczne oparte na zasadzie dobrowolności), - sprawa nie ma charakteru administracyjnego, lecz cywilnoprawny; c) wniesienie żądania w sprawie rozstrzygniętej już decyzją; d) wniesienie żądania w sprawie, w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji; e) wniesienie żądania po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw (przedawnienie materialnoprawne). Zdaniem strony w zaskarżonym postanowieniu oraz poprzedzającym je postanowieniu z dnia [...] organ odniósł się merytorycznie do zgłoszonego przez A. Spółka z o.o. Spółka komandytowa żądania, uznając je za niezasadne, jednak mimo oceny wniosku skarżącej, wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zarówno z pisma Dyrektora z dnia [...] marca 2015 r. jak i zaskarżonego postanowienia wprost wynika, że organ rozstrzygał merytorycznie o zasadności zgłoszonego wniosku, a jedynie uchyla się w sposób bezprawny od wydania rozstrzygnięcia merytorycznego. Reasumując stwierdzono, że nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w przepisie art. 165a Ordynacja podatkowa do odmowy wszczęcia postępowania. Odnosząc się do argumentu organu, że hipoteka jest instytucją prawa cywilnego, co wyklucza prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie strona stwierdziła, że skarżącej nie chodziło o prowadzenie postępowania co do hipoteki, tylko wnosiła o wyrażenie zgody przez wierzyciela hipotecznego jakim jest Dyrektor Izby Celnej na wykreślenie hipoteki. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje: Mimo częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 100 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2016 r., poz. 790) w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Należy jednak pamiętać, że wskazany przepis nie nakłada na organ, który jest wierzycielem hipotecznym obowiązku wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki czy wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o wykreślenie hipoteki, która jest ustanowiona na jego rzecz. Na organie (wierzycielu hipotecznym) spoczywa obowiązek umożliwienia właścicielowi nieruchomości na której ustanowiono hipotekę dokonanie takiego wykreślenia mającego na celu doprowadzenie do zgodności stanu rzeczywistego ze stanem wynikającym z księgi wieczystej. Podstawą wykreślenia byłby dokument (zaświadczenie) wydany przez organ, z którego wynikałoby, iż dłużnik uregulował zaległość, która z kolei stanowiła podstawę wpisu hipoteki do księgi wieczystej. Podkreślić należy, iż powyższy przepis zobowiązuje do wydania właścicielowi nieruchomości stosownego dokumentu umożliwiającego wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Wskutek wygaśnięcia hipoteki wpisanej do księgi wieczystej powstaje stan niezgodności pomiędzy stanem wynikającym z treści księgi wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym w celu jego usunięcia potrzebne jest wykreślenie hipoteki do czego potrzebne są dokumenty potwierdzające to wygaśnięcie. Jeżeli wierzyciel posiada stosowne dokumenty umożliwiające wykreślenie hipoteki to jest zobowiązany wydać je właścicielowi obciążonej nieruchomości. W przypadku gdy wierzyciel odmawia wydania dokumentów jedyną drogą do usunięcia niezgodności pomiędzy stanem wynikającym z treści księgi wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym jest powództwo na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. W tym miejscu zasadnym wydaje się przytoczenie rozważań wynikających z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1998 r., I CKN 885/97, z których wynika, iż po wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką i odmowie dokonania przez wierzyciela czynności umożliwiającej wykreślenie hipoteki, dłużnik może domagać się wykreślenia wpisu w drodze powództwa (art. 10 w zw. z art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Z chwilą wygaśnięcia wierzytelności wygasa hipoteka, jak stanowi art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, a treść księgi wieczystej, w której taka hipoteka formalnie nadal figuruje, jest - od chwili wygaśnięcia wierzytelności - niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym. W tej sytuacji właściciel może żądać od wierzyciela usunięcia tej niezgodności (art. 100 i 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Jeżeli wierzyciel hipoteczny nie wyrazi zgody na wykreślenie hipoteki, dłużnik może wytoczyć powództwo na podstawie art. 10 tej ustawy. Powództwo z art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, mające na celu usunięcie rozbieżności w tym przepisie wskazanej. Powyższa okoliczność pozostawia tym samym dłużnikowi możliwość zniwelowania braku działania wynikającą z dyspozycyjności art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Z powyższego wynika, że sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym należy do spraw o charakterze cywilnoprawnym. Sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie ma charakteru sprawy z zakresu administracji publicznej. Cywilny charakter sprawy o wykreślenie wpisu hipoteki z księgi wieczystej wyklucza przyjęcie, iż wyrażenie zgody lub odmowa wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki wymaga od organu podatkowego wydania decyzji czy też wydania innego aktu administracyjnego. Wniosek dłużnika w tym zakresie nie wszczyna postępowania administracyjnego, bowiem nie wymaga załatwienia w drodze władczego jednostronnego rozstrzygnięcia organu w formie decyzji administracyjnej. W konsekwencji, brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, aby wyrażenie zgody na wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej miało nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, postanowienia lub innego aktu, czy czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Żądana przez skarżącą czynność ma charakter cywilnoprawny, tym samym nie sposób przyjąć, iż należy do sfery administracji publicznej. Mając na uwadze powyższe rozważania bez znaczenia pozostają zarzuty skargi dotyczące bezpodstawnego uznania, że skarżąca nie posiada przymiotu strony oraz wadliwości uzasadnienia zaskarżonego postanowienia poprzez merytoryczne odniesienie się do zgłoszonego żądania. Wobec powyższego skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).