I SA/Lu 170/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ż. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ż. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do opłacenia wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł, skarżąca reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W złożonym na tę okoliczność oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podała, że gospodarstwo domowe prowadzi z mężem oraz synem (ur. 2012 r.). Źródłem utrzymania rodziny jest jej wynagrodzenie za pracę w kwocie [...]zł netto. Działalność gospodarcza prowadzona przez jej małżonka nie przynosi natomiast dochodu lecz generuje stratę, która za ostatni rok wyniosła [...] zł. Majątek jaki posiada to mieszkanie o pow. 63 m2 (obciążone wekslem na kwotę [...]zł), hale i budynki przemysłowe (obciążone hipoteką), samochód osobowy o wartości [...] zł i samochód dostawczy o wartości [...] zł (obydwa objęte zabezpieczeniem). Ponadto posiada 50% udziałów w [...] sp. z o.o. oraz 95% udziałów w [...] sp. z o.o. S.K.A., w której jest zatrudniona. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń skarżąca złożyła: zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia za pracę, zeznanie podatkowe za rok 2015, zeznanie podatkowe małżonka za rok 2014, deklaracje dla podatku VAT z działalności gospodarczej małżonka skarżącej, wykaz środków trwałych, oświadczenie o sposobie wykorzystywania posiadanych nieruchomości, decyzję wymiarową na podatek od nieruchomości za 2016 rok oraz wyciągi z dwóch rachunków bankowych jej małżonka. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Tytułem wstępu wskazać jednak należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania oraz to, że przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli takim jakiego domaga się skarżąca (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) jest natomiast wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego sytuacja dochodowa i majątkowa strony nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim wskazać należy, że skarżąca oraz jej mąż są właścicielami szeregu nieruchomości o znacznej wartości (mieszkanie o pow. 65 m2 oraz zabudowane nieruchomości gruntowe związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o bardzo dużej wartości). Mąż skarżącej jest również posiadaczem wykorzystywanych w prowadzonej działalności gospodarczej środków trwałych o bardzo dużej wartości, a złożone deklaracje na podatku dochodowego oraz podatku VAT wskazują, że działalność ta prowadzona jest w dużym rozmiarze. Mianowicie ze złożonych deklaracji podatkowych wynika, że w 2014 r. osiągnął on przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...]zł. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest znacznych rozmiarów i przynosi wymierne korzyści. Bez znaczenia przy tym jest, iż bilans roczny tej działalności wykazuje stratę. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy, który prowadzi działalność gospodarczą, miarodajną nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować lub go całkowicie uniknąć. Jak się przyjmuje w orzecznictwie dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Innymi słowy strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, nie stanowi natomiast automatycznie o braku środków finansowych. Zdaniem oceniającego osiąganie przychodów w tak znacznej wysokości z całą pewnością pozwoliło na zgromadzenie odpowiednich środki na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych, z czym skarżąca mogła się liczyć wiedząc o prowadzonym postępowaniu podatkowym. Zdolność wygospodarowania środków w celu uiszczenia wpisu sądowego od skargi, wynika nie tylko z przywołanych okoliczności posiadania majątku znacznej wartości oraz wysokiego przychodu, lecz również z deklaracji podatkowych VAT – 7. Mianowicie z ich treści wynika, że działalność małżonka strony wykazuje regularnie wysoki obrót. Dokonał on dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwoty: w lutym 2016 r. - [...] zł, w styczniu 2016 r. - [...] zł, w grudniu 2015 r. - [...] zł, w listopadzie 2015 r. - [...] zł, w październiku 2015 r. - [...] zł oraz we wrześniu 2015 r. – [...] zł. Do wskazanych przychodów małżonka skarżącej należy również doliczyć jej dochód z tytułu wynagrodzenia na pracę oraz posiadanych udziałów w dwóch spółkach prawa handlowego, czego wbrew obowiązkowi nie wskazała. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że żądania zwolnienia z kosztów sądowych nie uzasadnia posiadanie przez stronę oraz jej małżonka do spłaty zaciągniętych kredytów nawet tak znacznej wysokości. Należy bowiem stanowczo podkreślić, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy ocenić bez wątpienia wymienione wśród wydatków raty spłacanych kredytów. Trudno bowiem uznać, by te służyły utrzymaniu koniecznemu skoro zostały w głównej mierze zaciągnięte na powiększenie majątku strony. Co więcej posiadanie kredytów do spłaty w dość znacznej wysokości wskazuje wyłącznie na zdolności płatnicze strony. Udzielając wspomnianych kredytów, dokonano bowiem stosownej oceny sytuacji majątkowej strony uznając, że daje ona gwarancję ich spłaty. Dlatego też powoływanie się na tego typu okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Innymi słowy niedopuszczalnym jest by skarżący spłacali inne ciążące na nich zobowiązania (np. wobec banków), a jednocześnie żądali by na tej podstawie koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nich Skarb Państwa. Tym bardziej, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Strona, kierując sprawę na drogę postępowania sądowego, powinna zaś liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów tego postępowania i tym samym poczynić w swoim majątku stosowne oszczędności. Bez znaczenia przy tym jest, że majątek strony objęty jest różnego typu zabezpieczeniami (hipoteki, zajęcia komornicze itp.). Tego rodzaju środki nie ograniczają bowiem możliwości władania rzeczą. Zabezpieczenie majątku nie jest bowiem równoznaczne z tym, że strona z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż może na skutek podjęcia określonych działań czerpać z nich pożytki (w dalszym ciągu może z wykorzystaniem tego majątku prowadzić działalność gospodarczą). Dodatkowo podniesienia wymaga, że skarżąca wbrew wezwaniu nie przedłożyła żądanych dokumentów oraz oświadczeń w tym w szczególności wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. W orzecznictwie nie budzi zaś wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Konkludując, poczynione wyżej uwagi pozwoliły na negatywną ocenę działań strony zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez stronę źródła dochodu są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.