I SA/Lu 183/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2003 r. - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. postanawia: odmówić M.B. przyznania prawa pomocy. M.B. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Jako uzasadnienie skarżący przedstawił w formie załączników szereg dokumentów wskazujących na jego sytuację materialną (k. nr 34-46). Dokumenty te mają wskazywać na wysokość strat osiąganych przez wnioskodawcę w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, wysokość zadłużenia na rzecz banków (kredyty wymagalne i niewymagalne w łącznej wysokości [...] zł), organów podatkowych ([...]zł) i ZUS ([...] zł). Z załączonych dokumentów wynika również, iż nieruchomość gruntowa wnioskodawcy została zajęta przez komornika w trybie postępowania egzekucyjnego. Z kolei, z załączonego odpisu postanowienia wynika, iż Sąd Gospodarczy zatwierdził układ zawarty w postępowaniu naprawczym przez wnioskodawcę. Układ ten będzie realizowany poprzez spłatę wierzytelności w ratach począwszy od upływu 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia, które nastąpiło pod koniec stycznia 2009 r. Natomiast z informacji wynikających ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dorosłym synem. Jego majątek stanowi dom o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha oraz inna nieruchomość o powierzchni [...]ha. Ww. nieruchomości obciążone są hipoteką. Jako dochody wspólnego gospodarstwa domowego skarżący wskazał jedynie na dochody syna w wysokości [...]zł netto w 2008 r. oraz w wysokości [...] zł netto w roku 2009. W myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 (wniosek o przyznanie prawa pomocy - przypis własny), okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie, w ocenie referendarza sądowego okazało się niewystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy stwierdzono, że zachodzi konieczność doprecyzowania jego sytuacji finansowej poprzez złożenie szeregu dokumentów źródłowych związanych m.in. z uzyskiwanymi dochodami w ubiegłym roku podatkowym oraz kosztami utrzymania. Dlatego też, wezwano wnioskodawcę do nadesłania: odpisów swoich zeznań podatkowych i żony za rok podatkowy 2008 r., oświadczenia wykazującego jakie i w jakiej wysokości miesięcznie są stałe konieczne wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawcy jak i wspólnego gospodarstwa domowego (np. czynsz, energia elektryczna, gaz, woda, ścieki, ogrzewanie, telefon, wydatki na żywność) oraz do oświadczenia wskazującego, zgodnie z rubryką 10 urzędowego formularza PPF jakie są obecnie miesięczne dochody brutto wnioskodawcy jak i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Z nadesłanego zeznania podatkowego wnioskodawcy za 2008 r. ( PIT 36L) wynika, iż prowadząc działalność gospodarczą osiągnął w tym okresie przychód w wysokości [...] zł. Koszty uzyskania przychodów wyniosły [...] zł. W związku z tym wnioskodawca osiągnął stratę w wysokości /minus/ [...] zł. Nawiązując do swoich wydatków wnioskodawca oświadczył, iż z tytułu kosztów utrzymania ponosi wydatki rzędu [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył także, iż prowadząc działalność gospodarczą nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów. Ponosi natomiast straty. Jego żona jest osoba współpracującą i nie osiągnęła żadnych dochodów w latach 2008-2009. Natomiast syn z tytułu pracy w jego firmie osiągnął w 2008 r. dochód roczny brutto w wysokości [...] zł. Natomiast jego dochód w roku 2009 wynosił brutto około [...] zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie stwierdził, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Strona domagając się zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym przyznawane jest tej stronie, która wykaże, że obiektywnie i rzeczywiście nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi jej na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym i nie ma możliwości pozyskania tych środków. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowany w przypadku osób charakteryzującym się ubóstwem. Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż wydaje się rzeczą oczywistą, to że wnioskodawca nie wykazał, iż należy do kategorii takich osób. Nie mniej jednak, brak podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie oznacza możliwości rozważenia przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w ww. przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych. Wykładnia art. 246 ( 1 ppsa prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest – na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, powinna liczyć się ona z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących lecz niekoniecznych wydatków. Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał pełne koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Wskazać należy, iż wynikającą z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności jej art. 199, 214 i 237 zasadą jest, że każdy uczestnik postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ponosi koszty tego postępowania związane z jego udziałem, w tym opłaty sądowe należne od niego zgodnie z przepisami tej ustawy. W ocenie referendarza sądowego wynikające z urzędowego formularza jak i z nadesłanych na żądanych dodatkowych dokumentów, które wskazują na sytuację finansową wnioskodawcy dane nie wskazują, iż poniesienie przez niego kosztów tego postępowania mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznych kosztach utrzymania dla siebie i rodziny. Biorąc pod uwagę przede wszystkim zakres prowadzonej działalności gospodarczej, a także wysokość osiąganych z tego tytułu przychodów trudno przyjąć, iż po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb wnioskodawca nie mógłby partycypować (w pełni) w kosztach tego procesu. Dlatego też brak jest podstaw do przyznania stronie prawa pomocy także w zakresie częściowym zarówno w odniesieniu do kosztów sądowych jak i do kosztów ustanowienia doradcy podatkowego. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.