I SA/Lu 183/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej p o s t a n a w i a 1. zwolnić R. K. od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 100 (sto) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wnioskiem zawartym w skardze R. K. zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych, wskazując, że nie jest w stanie ich ponieść. W tym zakresie zaznaczyła, że jest osobą samotną (wdową), utrzymującą się wyłącznie z renty rodzinnej w wysokości [...] zł netto, która obciążona jest potrąceniami komorniczymi i do wypłaty otrzymuje jedynie [...] zł. Z kwoty jej pokrywa koszty utrzymania mieszkania takie jak: energia elektryczna (100 zł), gaz (150 zł), woda (60 zł), wywóz odpadów (14 zł), abonament telefoniczny (60 zł) oraz dokonuje zakupu lekarstw (200 zł). Nie posiada przy tym żadnych zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek zasługuje na częściowe uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Niemniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, że w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku w drodze przyznania prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy strona występująca z takim wnioskiem wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiegają się w rozpoznawanej sprawie skarżący może natomiast zostać przyznane stronie, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe do złożonego wniosku, referendarz sądowy nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony skarżącej jest na tyle ciężka, iż wymaga zwolnienia całkowicie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Niemniej jednak w jego ocenie wniosek strony zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej ponad kwotę 100 złotych. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokość wpisu od skargi wynosi 500 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącą opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi w zestawieniu z sytuacją finansową skarżącej oraz fakt, że uiszczenie tej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd, zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części przekraczającej kwotę 100 zł z budżetu państwa. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla strony byłoby wyłącznie uiszczenie wskazanych kosztów w ich pełnej wysokości. Przedstawiona przez nią sytuacja rodzinna i dochodowa nie pozwala jednak na zwolnienie jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja ta nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Jak już zaznaczono instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Pogląd taki wielokrotnie prezentował Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11; LEX nr 1104128). W ocenie referendarza skarżącej nie można jednak zaliczyć do tego typu osób. Wskazać bowiem należy, że posiada ona stałe źródło dochodów z tytułu otrzymywanej renty w kwocie [...]zł netto. Zdanie referendarza dochody te mimo, iż nie wysokie są w stanie zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść również ciężar części kosztów postępowania sądowego, który zgodnie z niniejszym rozstrzygnięciem obecnie ogranicza się do uiszczenia kwoty 100 zł tytułem wpisu sądowego. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia przy tym ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną wnioskodawców, zabezpieczając gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu, a dodatkowo chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualną, zbędną roszczeniowością strony. Nie powoduje też przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.