I SA/Lu 183/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Karolina Orłowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi J. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. Zaskarżonym do sądu postanowieniem z [...], znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu zażalenia J. A. (dalej jako: zobowiązany lub skarżący) utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta L. z [...], nr [...], w przedmiocie oddalenia skargi zobowiązanego na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej. Postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy: W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego w oparciu o tytuły wykonawcze obejmujące zaległość z tytułu podatku od środków transportowych w dniu 10 sierpnia 2017 r. został zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu kwot należnych zobowiązanemu, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego L.- W. w L. z siedzibą w Ś. I Wydział Cywilny z 10 lipca 2017 r. (sygn. akt. I Co [...]) zdeponowanych na rachunku Sądu. W odpowiedzi na zajęcie, dłużnik (Sąd) poinformował o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do zajętego składnika majątkowego wskazując, że administracyjny organ egzekucyjny jako pierwszy dokonał ww. zajęcia. W związku z powyższym to ten organ przejął prowadzenie łącznej egzekucji do zajętej wierzytelności. W ramach zastosowanego środka na rachunek organu egzekucyjnego wpłynęła łącznie kwota [...] zł. W terminie ustawowym zobowiązany złożył skargę na czynność egzekucyjną żądając uchylenia zajęcia. Zarzucił, że administracyjny organ egzekucyjny nie miał prawa do podejmowania wobec niego czynności egzekucyjnych w trybie administracyjnego postępowania egzekucyjnego, ponieważ w myśl rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w L. łączną egzekucję sądową i administracyjną w stosunku do majątku dłużnika (zobowiązanego) będzie prowadził Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w L., który wszczął egzekucję (na rzecz wierzyciela Prezydenta Miasta L.). Na mocy rozstrzygnięcia Sądu, wszystkie czynności egzekucyjne w toku prowadzonej wobec niego łącznej egzekucji podejmuje komornik sądowy, stąd administracyjny organ egzekucyjny nie może podejmować działań w oparciu o przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, ze zm.; dalej jako: u.p.e.a.). Ponadto zobowiązany podniósł, że organy egzekucyjne powinny stosować środki egzekucyjne prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku, które są jak najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (dłużnika). Prezydent Miasta L. jako organ egzekucyjny nie podzielił zarzutów i argumentacji skargi. Stwierdził, że zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej co do świadczenia emerytalnego zobowiązanego i prowadzenie ich łącznie w stosunku do tego prawa przez komornika sądowego nie stanowi prawnej przeszkody do samodzielnego prowadzenia przez Prezydenta Miasta L. egzekucji z innych rzeczy albo praw majątkowych zobowiązanego, w szczególności z wierzytelności pieniężnych z tytułu kwot należnych zobowiązanemu, zdeponowanych na rachunku Sądu. W zażaleniu na postanowienie zobowiązany powtórzył zarzuty i argumentację zawartą w skardze na czynności egzekucyjne. Po rozpatrzeniu zażalenia, Kolegium postanowieniem z [...] utrzymało w mocy postanowienie organu egzekucyjnego I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności przysługującej zobowiązanemu na podstawie ww. postanowienia Sądu zastosowano zgodnie z przepisami. Odnosząc się do podniesionej w skardze kwestii zbiegu egzekucji Kolegium wskazało, że w sprawie prowadzonego wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego rzeczywiście doszło do zbiegu egzekucji w wyniku skierowania egzekucji administracyjnej i sądowej do świadczenia emerytalnego pobieranego przez zobowiązanego. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego L. – Z. z [...] (sygn. akt [...]), organem właściwym do prowadzenia łącznej egzekucji z zajętego składnika majątkowego, tj. ww. świadczenia emerytalnego został wyznaczony zastępca Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym L.-Z.w L.. Przedmiotowe postanowienie miało charakter deklaratoryjny i zostało wydane na skutek przedstawienia akt przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. celem rozstrzygnięcia, który organ egzekucyjny ma dalej prowadzić łącznie egzekucję. Jak wyjaśnił Sąd, z treści postanowienia Sądu Rejonowego L. – Z. w L. z [...] (sygn. akt [...]) przy pierwszym zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do świadczeń dłużnika, został wyznaczony zastępca Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym L.-Z. w L. do łącznego prowadzenia egzekucji sądowej i administracyjnej z uwagi na zaistniały wówczas zbieg egzekucji, w trybie właściwym dla tego organu. W tej sytuacji w ocenie Kolegium bezzasadne są zarzuty zobowiązanego odwołujące się do postanowienia Sądu z [...] Zobowiązany twierdzi, że z postanowienia wynika, iż łączna egzekucja będzie prowadzona w stosunku do osoby zobowiązanego z wszelkich przysługujących mu rzeczy, wierzytelności i praw. Postanowienia Sądu w przedmiocie łącznego prowadzenia egzekucji dotyczą tylko i wyłącznie jednego, konkretnego składnika majątkowego wskazanego w postanowieniach tj. świadczeń emerytalno-rentowych dłużnika, a nie wszystkich składników jego majątku. Takie rozstrzygnięcie znajduje oparcie w treści art. 773 Kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 62 u.p.e.a., które wyraźnie odnoszą się do zbiegu egzekucji do tej samej rzeczy lub prawa. Kolegium podkreśliło, że kwota comiesięcznych potrąceń ze świadczenia emerytalnego skarżącego jest stosunkowo niewielka w odniesieniu do wysokości aktualnego zadłużenia. Stąd też administracyjny organ egzekucyjny ma prawo do podejmowania kolejnych czynności egzekucyjnych celem doprowadzenia do przymusowego wyegzekwowania zaległości objętych ww. tytułami wykonawczymi. Działanie takie nie narusza art. 7 § 2 u.p.e.a. W skardze do sądu administracyjnego na postanowienie Kolegium J.A. zarzucił naruszenie zasady stosowania środków egzekucyjnych najmniej uciążliwych dla zobowiązanego (art. 7 § 2 u.p.e.a.). W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organy egzekucyjne zastosowały w stosunku do skarżącego zasadę represyjnego postępowania poprzez prowadzenie egzekucji w stosunku do zobowiązanego przez różne organy oraz wobec różnych praw majątkowych. W ocenie skarżącego ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie dopuszcza możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego w stosunku do tego samego zobowiązanego i na podstawie tego samego tytułu wykonawczego w tym samym czasie przez różne organy egzekucyjne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie oddalające skargę zobowiązanego na czynność egzekucyjną. Jak wynika z treści zarzutu oraz późniejszej argumentacji skarżącego podnoszonej w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego i w skardze do sądu, konsekwentnie stoi on na stanowisku o niedopuszczalności dokonania czynności zajęcia przez administracyjny organ egzekucyjny, ze względu na to, że postanowieniem Sądu Rejonowego L.-Z. z [...] organem właściwym do prowadzenia zarówno egzekucji sądowej, jak i administracyjnej, wskazany został komornik sądowy. W ocenie sądu, argumentacja skarżącego jest chybiona i rację należy przyznać organom egzekucyjnym. Zarzuty skarżącego wydają się wynikać z niewłaściwego rozumienia pojęcia zbiegu egzekucji. Dla wyjaśnienia tego problemu trzeba przypomnieć brzmienie podstawowych regulacji prawnych stanowiących kanwę sporu skarżącego z organami egzekucyjnymi. Zgodnie z art. 773 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (ustawa z dnia 17 listopada 1964 r.; Dz. U. z 2018 r., poz. 155, ze zm.; dalej: k.p.c.), w przypadku zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie ten sądowy albo administracyjny organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - organ egzekucyjny, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie. W myśl § 4 powoływanego przepisu, strona lub uczestnik postępowania zawiadamiają sądowy organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, wskazując datę dokonania każdego zajęcia i wysokość należności, na poczet których każde zajęcie zostało dokonane. Sądowy organ egzekucyjny prowadzi łącznie egzekucje w trybie dla niego właściwym (§ 5). W razie kolejnego zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucję administracyjną przejmuje sądowy organ egzekucyjny, który prowadzi łącznie egzekucje w wyniku pierwszego zbiegu egzekucji (§ 6). Odpowiednikiem przytoczonej regulacji w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest art. 62, który w § 1 stanowi, że w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego egzekucje do tej rzeczy albo prawa majątkowego prowadzi łącznie sądowy organ egzekucyjny albo organ egzekucyjny, który jako pierwszy dokonał zajęcia, a w razie niemożności ustalenia tego pierwszeństwa - organ, który dokonał zajęcia na poczet należności w wyższej kwocie. Treść przywołanych przepisów nie pozostawia żadnych wątpliwości: obowiązujące regulacje prawne nie znają ogólnego zbiegu egzekucji dotyczącego wszystkich rzeczy i praw zobowiązanego. Zbieg egzekucji dotyczy tylko i wyłącznie przypadku, gdy czynności egzekucyjne podejmowane są przez organy egzekucji sądowej i administracyjnej w odniesieniu do tej samej rzeczy albo prawa. W konsekwencji, rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji, jaki zaistniał w odniesieniu do danej rzeczy lub prawa zobowiązanego w żaden sposób nie determinuje ewentualnych kolejnych zbiegów egzekucji, jakie mogą pojawić się w przyszłości do innych rzeczy lub praw zobowiązanego. Art. 773 § 6 k.p.c. dotyczy swoistej kontynuacji w zakresie właściwości organu egzekucyjnego, w przypadkach kolejnych zbiegów egzekucji, ale znów – w odniesieniu do tej samej rzeczy lub prawa majątkowego. W badanej sprawie rozstrzygnięcie Sądu Rejonowego L.-Z., na które powołuje się skarżący dotyczyło zupełnie innego zbiegu egzekucji niż w rozpoznawanej sprawie. Postanowienie Sądu (mające charakter deklaratoryjny w zakresie rozstrzygnięcia o właściwości organów egzekucyjnych) dotyczyło zbiegu egzekucji odnoszącej się do konkretnego składnika majątkowego skarżącego: do jego praw majątkowych w zakresie świadczeń emerytalnych. Kolejny zbieg egzekucji dotyczył już innego prawa majątkowego – wierzytelności pieniężnych z tytułu kwot należnych skarżącemu, zdeponowanych na rachunku sądowym. Skoro chodziło o inne prawo majątkowe, był to zupełnie inny zbieg egzekucji. Dla jego rozstrzygnięcia należało ponownie zastosować treść art. 773 k.p.c. i art. 62 u.p.e.a., a nie – jak twierdzi skarżący – odwoływać się do postanowienia Sądu Rejonowego rozstrzygającego (deklaratoryjnie) w przedmiocie poprzedniego zbiegu egzekucji. Z uwagi na odmienny przedmiot, co do którego została skierowana egzekucja, postanowienie Sądu Rejonowego w żadnej mierze nie determinowało rozstrzygnięcia nowego zbiegu egzekucji, którego dotyczy rozpoznawana sprawa. W ocenie sądu, zbieg egzekucji w rozpoznawanej sprawie został rozstrzygnięty zgodnie z regułami wynikającymi z art. 773 k.p.c. i art. 62 u.p.e.a. Skoro to administracyjny organ egzekucyjny jako pierwszy dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych z tytułu kwot należnych skarżącemu, zdeponowanych na rachunku Sądu Rejonowego, to ten organ właściwy był do prowadzenia łącznej egzekucji do zajętej wierzytelności. Oczywiście ma rację skarżący podnosząc, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie dopuszcza możliwości prowadzenia egzekucyjnego w stosunku do tego samego zobowiązanego i na podstawie tego samego tytułu wykonawczego w tym samym czasie przez różne organy egzekucyjne. Tyle tylko, że taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie, bowiem w odniesieniu do spornej wierzytelności administracyjny organ egzekucyjny oraz komornik sądowy prowadzą egzekucję w oparciu o różne tytuły wykonawcze, wydane w zupełnie różnych trybach postępowania egzekucyjnego. W tej sytuacji zarzuty naruszenia art. 773 k.p.c. i art. 62 u.p.e.a. są chybione. Sąd nie zgadza się również z podniesionymi przez skarżącego zarzutami naruszenia zasad prowadzenia postępowania egzekucyjnego, w szczególności nadużycia środków egzekucyjnych i naruszenia zasady celowości postępowania egzekucyjnego. W świetle art. 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie (§ 1), przy czym ma stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego (§ 2). Rolą organu egzekucyjnego jest skuteczne prowadzenie egzekucji, oczywiście z zastrzeżeniem, że mając do dyspozycji kilka różnych, równie skutecznych środków, ma wybierać te, których zastosowanie będzie się wiązało z najmniejszymi dolegliwościami dla zobowiązanego. Nieracjonalne jest wręcz wymaganie, jakie płynie z argumentacji skarżącego, aby organ egzekucyjny nie poszukiwał nowych rzeczy czy praw majątkowych skarżącego, z których mógłby wyegzekwować należne kwoty. Jest to działanie prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązku i w żadnej mierze nie stanowi stosowania środków bardziej uciążliwych dla skarżącego. Zasady celowości i zasadności nie zostały zatem naruszone. Podstawą zakwestionowania czynności egzekucyjnej może być również naruszenie art. 7 § 3 u.p.e.a., w świetle którego stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy. W tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Kolegium stwierdziło, że żadna z tych przesłanek nie miała miejsca, bowiem w dacie podejmowania zaskarżonej czynności egzekucyjnej zobowiązanie skarżącego istniało i było wymagalne. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2018 r. skarżący podniósł nowy argument w sprawie, który nie był wskazywany ani w skardze na czynność egzekucyjną, ani w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego, ani w skardze do sądu administracyjnego. Mianowicie powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2018 r. (II FSK 379/16), którym NSA uchylił wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę na decyzję określającą skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od środków transportowych za 2014 r. oraz przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Z akt sprawy wynika, że jeden z tytułów egzekucyjnych, na podstawie którego prowadzona jest wobec skarżącego egzekucja administracyjna, został wydany na podstawie tej decyzji podatkowej. Odnosząc się do tego argumentu należy zwrócić uwagę na dwie kwestie: po pierwsze, rolą sądu jest kontrola zgodności z prawem zaskarżonego aktu, w związku z tym sąd bierze pod uwagę zasadniczo taki stan faktyczny i prawny, jaki istniał w dacie wydania zaskarżonego aktu. W związku z tym sąd nie może uznać za niezgodne z prawem zaskarżonego postanowienia Kolegium z tego powodu, iż nie odnosi się ono do okoliczności wynikających z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2018 r., skoro wyrok ten został wydany kilka miesięcy po wydaniu zaskarżonego postanowienia, a treść zarzutów wobec czynności egzekucyjnej w ogóle nie odnosiła się do zagadnienia bytu prawnego decyzji podatkowej stanowiącej jedną z podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Po drugie, należy mieć na uwadze fakt, że po wyroku NSA w sprawie II FSK 379/16, kwestia bytu prawnego decyzji określającej zobowiązanie w podatku od środków transportowych jest otwarta. Naczelny Sąd Administracyjny uchylając poprzedni wyrok sądu pierwszej instancji i przekazując mu sprawę do ponownego rozpoznania nakazał weryfikację poprawności ustaleń faktycznych organów podatkowych w zakresie własności środków transportowych skarżącego, których dotyczyła decyzja. W tej sytuacji, skoro w dacie orzekania przez sąd w rozpoznawanej sprawie decyzja podatkowa pozostaje w obrocie prawnym jako rozstrzygnięcie ostateczne, wyrok NSA nie może zmieniać oceny legalności zaskarżonego postanowienia w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Z powyższych przyczyn Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.).