I SA/Lu 198/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Ewa Kowalczyk (sprawozdawca) WSA Andrzej Niezgoda Protokolant referent stażysta Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ("organ nadzoru") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] ("organ egzekucyjny") z [...] października 2018 r. oddalające skargę M. S. ("zobowiązany", "skarżący") na czynność egzekucyjną. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz z akt postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny działając w charakterze wierzyciela wystawił wobec zobowiązanego tytuły wykonawcze z dnia [...] lipca 2018 r. o numerach od [...] do [...], obejmujące zaległości zobowiązanego z tytułu podatku od towarów i usług z odsetkami za miesięczne okresy rozliczeniowe dotyczące lat 2011 - 2014. Zostały one doręczone zobowiązanemu [...] sierpnia 2018 r. Następnie zawiadomieniem z [...] września 2018 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej należnej od P. z siedzibą w [...], o czym powiadomił zobowiązanego w dniu [...] września 2018 r. Dłużnik zajętej wierzytelności zaś pismem z [...] października 2018 r. poinformował, że wierzytelność uznaje i zobowiązał się do przekazywania organowi egzekucyjnemu kwoty [...]zł brutto w cyklach miesięcznych. Zobowiązany w dniu [...] września 2018 r. złożył skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, zarzucając organowi egzekucyjnemu naruszenie art. 29 § 1, art. 36 i art. 89 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2018.1314 ze zm. w brzmieniu na dzień wydania postanowienia, dalej "u.p.e.a."). Domagał się jej uchylenia uzasadniając to brakiem rozstrzygnięcia wniosku o rozłożenie na raty egzekwowanych zaległości podatkowych oraz zaniechaniem ustalenia jego sytuacji finansowej. Organ egzekucyjny oddalił skargę, a w zażaleniu na to postanowienie zobowiązany zarzucił naruszenie art. 7 § 2, art. 36, art. 89 i art. 54 u u.p.e.a. Ponowił zarzut nie ustalenia jego sytuacji finansowej i nie rozstrzygnięcia wniosku o rozłożenie należności na raty, a nadto argumentował, że zastosowany środek egzekucyjny jest uciążliwy i w sprawie nie zachodzi przesłanka egzekucji ponieważ zobowiązany nie uchyla się od obowiązku. Rozpatrując zażalenie organ nadzoru zaznaczył, że jego rolą jest ocena, czy przy zastosowaniu środka egzekucyjnego organ egzekucyjny wypełnił dyspozycje wynikające z przepisów regulujących procedurę jego zastosowania, a następnie stwierdził, że czynność zajęcia wierzytelności pieniężnej została dokonana zgodnie z wymogami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Organ ten wyjaśnił, że środek egzekucyjny został zastosowany w sposób prawidłowy zgodnie z wymogami przepisów art. 1a pkt 12 lit. a, art. 7 § 1, art. 67 § 1 i § 2 pkt 1-9 oraz art. 89 § 1 - § 3 u.p.e.a., wobec czego zbędne było wzywanie zobowiązanego do udzielania jakichkolwiek informacji na temat jego sytuacji majątkowej w trybie art. 36 u.p.e.a., zaś w kwestii wniosku o rozłożenie na raty, czy skargi do sądu administracyjnego na decyzję podatkową, organ stwierdził, że nie wstrzymują one postępowania egzekucyjnego i nie mogły stanowić podstawy do uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną. Organ nadzoru nie zgodził się też z argumentami zobowiązanego, że zajęcie innej wierzytelności pieniężnej jest środkiem dla niego uciążliwym, skoro zajęta wierzytelność wynosi tylko [...] zł miesięcznie, podczas gdy kwota zaległości z odsetkami [...] zł. Organ zaznaczył przy tym, że inny zastosowany w postępowaniu środek egzekucyjny (zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego) okazał się nieskuteczny z powodu braku środków na rachunku. Zobowiązany złożył skargę na postanowienie organu nadzoru, zarzucając naruszenie: - art. 29 § 1 u.p.e.a., przez błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w rozpatrywanej sprawie egzekucja jest celowa i dopuszczalna; - art. 36 u.p.e.a., z powodu nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia sytuacji finansowej zobowiązanego; - art. 89 § 1 u.p.e.a., z uwagi na błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie skutkujące uznaniem, że zachodzą przesłanki prowadzenia postępowania egzekucyjnego i stosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej; - art. 7 § 2 u.p.e.a., bowiem zastosowany został zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, przez co naruszono zasadę stosowania środków egzekucyjnych najmniej uciążliwych dla zobowiązanego; - art. 54 § 5a u.p.e.a., w związku z tym, że skarga zobowiązanego nie została uwzględniona. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i zasądzenia na jego rzecz od organu kosztów postępowania sądowego. Uzasadniając swoje stanowisko, zasadniczo powtórzył argumenty przedstawione w skardze na czynność egzekucyjną, a następnie w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego. Akcentował, że złożył skargę do sądu administracyjnego na egzekwowane rozstrzygnięcie podatkowe i jednocześnie wystąpił z wnioskiem o rozłożenie na raty zaległości podatkowych z odsetkami. Zarzucał brak postępowania wyjaśniającego na okoliczność jego sytuacji majątkowej i faktycznej. Skarżący zwracał uwagę na art. 45 § 1 u.p.e.a. i argumentował, że przepis ten zobowiązuje organ egzekucyjny do odstąpienia od czynności egzekucyjnych kiedy równocześnie toczy się postępowanie sądowe w sprawie legalności wykonywanych przymusowo decyzji wymiarowych oraz postępowanie w przedmiocie wniosku o rozłożenie na raty dochodzonych zaległości podatkowych z odsetkami. Jego zdaniem do czasu zakończenia tych postępowań nie jest zasadne ani celowe dokonywanie jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. Zarzucał organom nie respektowanie zasady stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Podkreślał, że postępowanie egzekucyjne należy prowadzić z zachowaniem minimum egzystencji zobowiązanego, umożliwiając mu prowadzenie działalności gospodarczej, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonywania obowiązków spoczywających na zobowiązanym, nie zaś likwidacja działalności przedsiębiorcy. Obok słusznego interesu wierzyciela organ egzekucyjny powinien zatem mieć na uwadze także interes prawny zobowiązanego i nie obciążać go ponad uzasadnioną potrzebę. Organ nadzoru w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie odpowiada prawu. Zostało ono wydane w rezultacie skargi zobowiązanego na czynność egzekucyjną. Ten rodzaj środka zaskarżenia reguluje przepis art. 54 u.p.e.a., który stanowi, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (§ 6). Wskazać również trzeba, że zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania obowiązku przez zobowiązanego, a stosownie do art. 7 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Katalog środków egzekucyjnych w postępowaniu dotyczącym należności pieniężnych zawarty jest zaś w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Jednym z nich jest egzekucja z innych wierzytelności pieniężnych szczegółowo uregulowana w art. 89 u.p.e.a. Polega ona na tym, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§ 1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu (§ 2). W dalszej treści przepis ten stanowi, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, a także czy, i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (§ 3 pkt 1). Organ zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem oraz doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1 (§ 3 pkt 2 i 3). Stosownie do art. 67 § 1 u.p.e.a., podstawę zastosowania środków egzekucyjnych wymienionych w ustawie stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, zawierające elementy określone w § 2 tego przepisu. Z kolei w myśl art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Mając na względzie przytoczone wyżej ramy prawne stosowania środków egzekucyjnych należy stwierdzić, iż w rozpoznawanej sprawie czynność egzekucyjna, której dotyczy skarga została wykonana prawidłowo. Przesłankę prowadzenia egzekucji, a w tym zastosowania środka egzekucyjnego, stanowiły zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a., wymienione w zaskarżonym postanowieniu tytuły wykonawcze. Ich doręczenie skarżącemu przez organ egzekucyjny nastąpiło w dniu [...] sierpnia 2018 r. Skarżący był zatem prawidłowo zawiadomiony o wszczęciu postępowania egzekucyjnego oraz o podjętych przez organ egzekucyjny czynnościach. Prowadząc egzekucję wierzytelności pieniężnych dokonano zajęcia innej wierzytelności pieniężnej u kontrahenta skarżącego stosownie do przepisu art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie o zajęciu według urzędowego wzoru, zawierające wszystkie istotne elementy i skierował je do dłużnika zajętej wierzytelności z wezwaniem do złożenia oświadczenia co do jej uznania. O zastosowaniu środka egzekucyjnego dłużnik zajętej wierzytelności został zawiadomiony [...] września 2018 r., a skarżący [...] września 2018 r. Dokonując zatem zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, organ egzekucyjny nie naruszył wymogów formalnych przewidzianych przez ustawodawcę dla realizowania tego środka egzekucyjnego. W konsekwencji, nie było podstaw do uwzględnienia skargi na omawianą czynność egzekucyjną. W orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że przedmiotem skargi na czynności egzekucyjne mogą być tylko zarzuty formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania prowadzonego przez organ egzekucyjny oraz ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych. A zatem skarga taka może dotyczyć tylko okoliczności, które nie są podstawą wniesienia innego środka zaskarżenia (por. wyroki w sprawach sygn. II FSK 3257/16, II FSK 1688/13, II FSK 2988/11; dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl oraz w elektronicznym Systemie Informacji Prawnej LEX). Kontrolując zaskarżone rozstrzygnięcie sąd nie stwierdził naruszenia przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a podnoszone w skardze zarzuty nie mają usprawiedliwionych podstaw. Wbrew przekonaniu skarżącego celowości i zasadności zastosowanego środka egzekucyjnego nie podważa okoliczność zaskarżenia do sądu ostatecznej decyzji wymiarowej, ani też złożenie do organu podatkowego wniosku o rozłożenie określonej nią zaległości na raty. Zasadność i wymagalność należności objętych tytułami wykonawczymi nie jest bowiem przedmiotem badania w postępowaniu egzekucyjnym, wobec czego argumenty powołujące się na te okoliczności nie mogły być skuteczne przy rozpoznawaniu skargi na czynność egzekucyjną. Jak już bowiem wyżej wskazano skarga, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. jest sformalizowanym środkiem ochrony prawnej i służy tylko i wyłącznie do poddania kontroli prawidłowości zastosowanej czynności egzekucyjnej. W ramach tej instytucji nie orzeka się zatem ani o dopuszczalności, ani o zasadności czy celowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Sąd nie podziela też stanowiska skarżącego, który twierdził, że niepodjęcie przez organ egzekucyjny działań nakierowanych na ustalenie jego sytuacji finansowej przed zastosowaniem środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej naruszało art. 36 § 1 u.p.e.a. Z przepisu art. 36 § 1 i 1a u.p.e.a. wynika, że organowi egzekucyjnemu przyznano uprawnienie do żądania od uczestnika postępowania egzekucyjnego nieodpłatnych wyjaśnień i informacji, a od organów administracji publicznej, jednostek organizacyjnych im podległych lub podporządkowanych oraz innych podmiotów udzielenia nieodpłatnych informacji. Możliwość wystosowania powyższych żądań do wskazanych wyżej podmiotów przez organ egzekucyjny, uzależniona jest od uznania, czy będzie to niezbędne do prowadzenia egzekucji. W tym względzie Sąd podziela ocenę prawną organów, że przesłanka niezbędności została zrealizowana w działaniu, które doprowadziło do ujawnienia informacji o posiadaniu przez skarżącego wierzytelności pieniężnej od firmy P. z siedzibą w [...] z tytułu dzierżawy placu, do której to wierzytelności organ mógł zastosować środek przewidziany ustawą egzekucyjną w postaci egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych. Tak więc przekonanie skarżącego o tym, że organ egzekucyjny naruszył art. 36 u.p.e.a. gdyż powinien był wezwać go do opisania sytuacji majątkowej nim doszło do zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, ma charakter wyłącznie subiektywny i nie ma związku z przesłankami zastosowania środka egzekucyjnego. W efekcie zarzut naruszenia art. 36 u.p.e.a. należało uznać za chybiony. Analogiczna ocena dotyczy zarzutu skarżącego o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Przytoczona na jego uzasadnienie argumentacja pozostaje co do zasady poza zakresem przedmiotowym skargi na czynności egzekucyjne. W świetle wcześniejszych wyjaśnień, należy ją bowiem wiązać z zarzutem w sprawie prowadzenia egzekucji (por. w szczególności art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.) a nie ze skargą na czynności egzekucyjne. Trzeba przypomnieć, że skarga na czynności egzekucyjne koncentruje się tylko na formalnych wymogach przewidzianych dla ich legalnego dokonywania przez organ egzekucyjny. Z kolei zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego jest odrębnym zagadnieniem, które z istoty rzeczy wymaga analizy czynności organu egzekucyjnego z innego punktu widzenia. Zasadnicze znaczenie dla jego rozstrzygnięcia ma bowiem konkretne położenie materialne i życiowe zobowiązanego i na tym tle ocenia się wchodzące w rachubę środki egzekucyjne oraz stopień dolegliwości każdego z nich. Jedynie na marginesie powyższych rozważań sąd wskazuje, że wyrażona w art. 7 § 2 u.p.e.a. zasada celowości oznacza, iż celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanego ciążącego na nim obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym, w związku z czym postępowanie egzekucyjne musi być przede wszystkim skuteczne. Na uwagę zasługuje w tej kwestii pogląd wyrażony w wyroku WSA we Wrocławiu, z którego wynika, iż uciążliwość postępowania egzekucyjnego w istocie nie może uzasadniać twierdzenia, iż każdorazowe stosowanie środka egzekucyjnego uzasadnia wniesienie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Zarzut taki ma bowiem swoje usprawiedliwienie jedynie w sytuacji, gdy organ egzekucyjny ma możliwość stosowania innego, równie skutecznego środka egzekucyjnego. Wybór środka egzekucyjnego nie może być dokonywany przez organ egzekucyjny w sposób całkowicie dowolny (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 11 grudnia 2018 r., III SA/Wr 392/18). Wynika z tego, że uciążliwość należy ocenić w kontekście dokonanego przez organ wyboru możliwych do zastosowania środków egzekucyjnych. Odnosząc te wskazania do realiów sprawy, nie sposób nie zauważyć, że stosowane były dwa środki egzekucyjne, przy czym jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, egzekucja z rachunku bankowego okazała się bezskuteczna wobec braku środków na rachunku. W takiej sytuacji przede wszystkim nie można mówić o możliwości wyboru środka bardziej lub mniej uciążliwego, a w konsekwencji, skoro organ nie miał możliwości zastosowania innego środka egzekucyjnego, nie można stawiać organowi skutecznie zarzutu o zastosowaniu środka zbyt uciążliwego. W perspektywie określonej przepisem art. 7 § 2 u.p.e.a. zasady celowości warto przytoczyć pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 16 stycznia 2019 r., II OSK 284/17, gdzie NSA stwierdził, iż zaprzeczeniem treści tej zasady byłoby takie postępowanie organów egzekucyjnych, a następnie sądów administracyjnych, które uzależniałoby prawidłowość zastosowanego środka egzekucyjnego od poglądu samego zobowiązanego, który zazwyczaj wskazuje na konieczność zastosowania tego środka, który nie został dotąd w stosunku do niego wykorzystany. Podsumowując powyższe rozważania, sąd ocenia, że stosując środek egzekucyjny w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej, organy nie naruszyły przepisów prawa, wobec czego skarga okazała się nieuzasadniona. Z powodów przedstawionych wyżej sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302 ze zm.).