I SA/Lu 204/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka (sprawozdawca) Sędziowie WSA Małgorzata Fita WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Protokolant starszy asystent sędziego Anna Gilowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 listopada 2019 r. sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowań egzekucyjnych oddala skargę. I SA/Lu 204/19 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia prowadzonych wobec W. M. postępowań egzekucyjnych. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ II instancji) wyjaśnił, że P. I. N. B. w C. (wierzyciel) w dniu [...] r. wystawił tytuły wykonawcze: nr [...] obejmujący grzywnę w celu przymuszenia w wysokości [...] zł wynikającą z postanowienia z [...] r. oraz nr [...] obejmujący czynność wydania postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia w wysokości [...] zł. Tytuły te zostały przekazane do egzekucyjnej realizacji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w C. (organ egzekucyjny). W celu wyegzekwowania dochodzonych ww. tytułami wykonawczymi należności, organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] r. dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego we W. B. S. w C.. Odpis ww. zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono na adres zobowiązanego [...] r., przesyłkę odebrała H. M. - pełnoletni domownik, który podjął się oddania pisma adresatowi (matka zobowiązanego). Bank pismem z [...] r. zawiadomił o przeszkodzie w realizacji zajęcia egzekucyjnego, z uwagi na częściowy brak środków. W dniu [...] r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo zobowiązanego z dnia [...] r. zatytułowane "Skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego". Z jego treści wynikało, że zobowiązany żąda m.in. umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.) – dalej u.p.e.a. Postanowieniem z dnia [...] r. organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec zobowiązanego. W zażaleniu na ww. postanowienie zobowiązany zarzucił, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 59 § 1 w związku z § 2 u.p.e.a., polegającym na odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że w ramach prowadzonego postępowania nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W uzasadnieniu wskazywał, że fakultatywny charakter umorzenia w przypadku zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 59 § 2 u.p.e.a., nie oznacza dowolności, a fakt posiadania składników majątkowych, nie jest negatywną przesłanką umorzenia postępowania i nie wynika w żaden sposób z przepisów prawa. Dlatego okoliczność, posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha nie przesądza, w ocenie zobowiązanego, o braku możliwości umorzenia egzekucji na podstawie ww. przepisu. Dodał, że wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia postępowania, winno być poprzedzone przeprowadzeniem przez organ egzekucyjny kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że uzyskane z niej kwoty nie przewyższą jej kosztów. W ocenie zobowiązanego kalkulacja taka powinna zostać załączona do akt postępowania. Na poparcie prezentowanego stanowiska przywołał orzeczenie NSA z dnia 13 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2373/11. W rozpoznaniu zażalenia organ II instancji odwołując się do treści art. 59 u.p.e.a. stwierdził, że przesłanką warunkującą umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. przepisu jest bezskuteczność egzekucji, rozumiana jako niemożność uzyskania w jej wyniku, kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne i w konsekwencji brak możliwości zaspokojenia należności wierzyciela. Jednocześnie organ wskazał, że ocena przesłanki bezskuteczności egzekucji, w oparciu o ustaloną sytuację majątkową i finansową dłużnika zarówno obecną jak i przyszłą, należy wyłącznie do organu egzekucyjnego, a nie do zobowiązanego. Argumentował, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga definitywnego stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne a stan ten nie ma charakteru przejściowego, tzn. nie ulegnie zmianie w najbliższej przyszłości. Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego sprawy organ wskazał, że dotychczas organ egzekucyjny dokonał jedynie zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego uzyskując z tego tytułu kwotę [...]zł. Z informacji uzyskanej z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika natomiast, że zobowiązany jest właścicielem zabudowanej działki gruntowej o powierzchni [...] ha położonej w M. Z. gmina S.. W tych okolicznościach organ II instancji stwierdził, że na opisanym wyżej etapie postępowania egzekucyjnego ocena skuteczności prowadzonej egzekucji byłaby przedwczesna i niemożliwa. Ocena taka musi być bowiem poprzedzona kompleksowym ustaleniem majątku zobowiązanego i w tym zakresie organ nie może poprzestać jedynie na gołosłownym twierdzeniu dłużnika o braku majątku, z którego możliwe byłoby przeprowadzenie egzekucji. Odnośnie natomiast podnoszonej w zażaleniu argumentacji dotyczącej konieczności przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne organ wyjaśnił, że sporządzenie takiej kalkulacji będzie możliwe dopiero po dokonaniu zajęcia wszystkich należących do zobowiązanego składników majątkowych, z których może być przeprowadzona egzekucja (w tym zajęcia nieruchomości). W skardze do sądu administracyjnego W. M. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji i umorzenie postępowania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przewidzianych i zwolnienie z opłaty od skargi. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów mających istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej "k.p.a.", poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, podczas gdy podlegało ono uchyleniu; 2) art. 59 § 1 w zw. z § 2 u.p.e.a. poprzez zaniechanie umorzenia w całości niniejszego postępowania, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w wyniku egzekucji nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W uzasadnieniu skarżący nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu II instancji wskazał, że przekracza ono przewidziane w art. 59 § 2 u.p.e.a. swobodne uznanie, a w świetle okoliczności braku jakichkolwiek środków pieniężnych, które pozwalałyby choćby na częściową spłatę istniejących zobowiązań, staje się wręcz dowolne. Ponadto zwrócił uwagę, że wbrew twierdzeniom organów obu instancji fakt posiadania składników majątkowych nie jest negatywną przesłanką umorzenia egzekucji i nie wynika w żaden sposób z przepisów prawa. Dlatego fakt, posiadania przez skarżącego gospodarstwa rolnego o pow. [...] [...] ha położonego w M. Z. gmina S. nie przesądza, o braku możliwości zastosowania przez organy podatkowe art. 59 § 2 u.p.e.a. W dalszej części uzasadnienia skarżący podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w zażaleniu koncentrującą się na ciążącym na organach podatkowych obowiązku dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności każdej sprawy w celu jej prawidłowego rozstrzygnięcia oraz konieczności przeprowadzenia przez organ kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się lub nie uzyska kwoty przewyższające wydatki egzekucyjne, która to kalkulacja powinna zostać załączona do akt sprawy. Na poparcie prezentowanego stanowiska powołał szereg orzeczeń sądów administracyjnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Postanowieniem z dnia [...] r. skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga w sprawie niniejszej jest bezzasadna. Przedmiotem kontroli przeprowadzonej przez Sąd jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z [...] r. wydane w przedmiocie odmowy umorzenia prowadzonych w stosunku do W. M. postępowań egzekucyjnych Podstawę prawną wniosku skarżącego o umorzenie postępowania stanowił przepis art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "może być umorzone" oznacza, iż rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. ma charakter uznaniowy. Powyższe oznacza, że wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o powołany przepis wymaga każdorazowej oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. wymaga ustalenia, czy koszty postępowania egzekucyjnego nie przewyższałyby kwoty możliwej do wyegzekwowania. Zatem podstawę faktyczną do podjęcia rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, bądź odmowie jego umorzenia, stanowi prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny, dający podstawę przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że generalną regułą egzekucji administracyjnej jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym. Organ egzekucyjny jest zobowiązany do zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie by ten cel zrealizować. Zasadniczo nie jest też w tym zakresie ograniczony terminem. Oznacza to, że zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym umorzenie możliwe jest wówczas, gdy w ogóle nie można ustalić jakiegokolwiek majątku zobowiązanego (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2011 r., sygn. akt II FSK 169/10 LEX nr 1083008). Należy zwrócić uwagę na kwestię fakultatywnego charakteru art. 59 § 2 u.p.e.a. Umorzenie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej w sytuacji, gdy postępowanie to nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty jego prowadzenia, następuje wedle uznania organów egzekucyjnych, które winny kierować się względami celowościowymi. Organ egzekucyjny ma zatem prawo umorzenia postępowania gdy zaistnieje opisana wyżej przesłanka, nie ciąży na nim jednak w tym zakresie żaden obowiązek. Co więcej, umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a. może nastąpić wyłącznie w przypadku, gdy ustalono, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 527/17 dostępny: CBIOS). Dodać również należy, że rozstrzygniecie podjęte na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. musi odnosić się do aktualnego stanu faktycznego, czyli na dzień podjęcia postanowienia na podstawie art. 59 §2 u.p.e.a., przy czym – jak słusznie zauważył organ egzekucyjny - celowość podjęcia takiego rozstrzygnięcia musi także uwzględniać okoliczność, że w przypadku gdy koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego pokrywa je wierzyciel (art. 64c §4 u.p.e.a.). Z kolei stosownie do art. 124 § 2 i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. (które mają zastosowanie także w postępowaniu zażaleniowym - art. 140 i 144 k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. postanowienie zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne, zaś uzasadnienie faktyczne zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej aktu z przytoczeniem przepisów prawa. Z istoty samego uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie, a więc powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają. Celem uzasadnienia jest bowiem przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły organ do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu powinna bowiem pozwolić - zarówno podmiotowi, którego rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyczy, jak i ewentualnie sądowi - odczytać kierunek rozważań, jak i tok rozumowania organu. Uzasadnienie aktu administracyjnego stanowiąc jego integralną część, wpływa bowiem na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia postanowienia jest więc nie tylko wymogiem formalnym - wynikającym wprost z brzmienia art. 124 § 2 k.p.a. - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Przedstawienie bowiem toku rozumowania organu, który poprzedza wydanie postanowienia, nie tylko pełni funkcję perswazyjną, wyłuszczając powody podjętego rozstrzygnięcia, tak aby strona mogła się przekonać o jego słuszności (art. 11 k.p.a.), ale także wpływa na kontrolę aktu w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdaniem Sądu organy egzekucyjne procedujące w niniejszej sprawie uczyniły zadość powyższym wymaganiom. Rozpatrując wniosek skarżącego pod kątem wystąpienia fakultatywnej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego wzięły, w pierwszej kolejności pod uwagę, etap na jakim znajduje się postępowanie egzekucyjne. Organy obu instancji konsekwentnie stanęły na stanowisku, że na obecnym etapie umorzenie tego postępowania byłoby przedwczesne. Argumentowały, że w momencie oceny wniosku, działania organu egzekucyjnego ograniczyły się do zajęcia rachunku bankowego oraz uzyskania informacji z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości, że zobowiązany jest właścicielem zabudowanej działki gruntowej o powierzchni [...] ha położonej w M. Z. gmina S.. W oparciu o powyższe, organy w sposób racjonalny uznały, że umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na brak możliwości uzyskania w jego wyniku kwot przewyższających wydatki egzekucyjne a nawet sporządzenie kalkulacji takich kosztów, byłoby przedwczesne. W ocenie Sądu tej treści zapatrywanie organów zasługuje na aprobatę. Nie budzi bowiem wątpliwości, że do prawidłowego przeprowadzenia kalkulacji kosztów egzekucji w relacji do uzyskanych w jej wyniku kwot, a w konsekwencji oceny czy istnieje przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, niezbędne jest zgromadzenie pełnej informacji o sytuacji faktycznej i majątkowej zobowiązanego. W sprawie niniejszej na ocenianym etapie, czynienie takich ustaleń byłoby zatem przedwczesne, chociażby ze względu na podnoszoną przez organy okoliczność, ujawnienia informacji o posiadaniu przez zobowiązanego nieruchomości, co do której nie podjęto jeszcze żadnych przewidzianych prawem czynności egzekucyjnych tj. nie dokonano jej zajęcia czy też opisu i oszacowania, które to czynności pozwoliłyby na przeprowadzenie żądanych przez zobowiązanego kalkulacji. Tym samym w ocenie Sądu uznać należało, że organ egzekucyjny odmawiając zaskarżonym postanowieniem umorzenia postępowań egzekucyjnych, nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Rozpatrując wniosek skarżącego, prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, w sposób wyczerpujący zebrał i ocenił materiał dowodowy, a motywy wydanego rozstrzygnięcia przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Mając na względzie powyższe Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) skargę oddalił.