I SA/Lu 208/98

Brak zgody wszystkich solidarnie odpowiedzialnych stron na ocenę wartości przedmiotu umowy dokonaną przez urząd skarbowy, skutkuje obowiązkiem powołania dowodu z opinii biegłego, stosownie do art. 10 ust. 3 zd. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./. Zaskarżoną decyzją Izba Skarbowa, po rozpoznaniu odwołania Wiesławy i Kazimierza K., uchyliła decyzję Urzędu Skarbowego z dnia 20 października 1997 r. określającą wysokość opłaty skarbowej w kwocie 5.284 zł i określiła wysokość tej opłaty w kwocie 5.264,40 zł. W uzasadnieniu decyzji Izba wyjaśniła, że zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ oraz par. 58 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1994 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 136 poz. 705/, nabycie przez odwołujących się własności nieruchomości - działki o powierzchni 977 m2 zabudowanej budynkiem mieszkalnym - podlegało obowiązkowi uiszczenia opłaty skarbowej według stawki 5 procent od wartości rynkowej przedmiotu umowy. Sporządzający umowę notariusz pobrał opłatę skarbową od wartości nieruchomości określonej przez strony czynności, jednakże wartość ta /60.000 zł./ odbiegała w ocenie Urzędu Skarbowego od wartości rynkowej. Z tej przyczyny i na podstawie art. 10 ust. 3 cyt. ustawy, Urząd Skarbowy wezwał strony umowy do udzielenia informacji o stanie technicznym nieruchomości, a następnie do podwyższenia jej wartości. Według oceny Urzędu Skarbowego wartość rynkowa działki wynosiła 23.448 zł., a budynku - 81.840 zł. Propozycję Urzędu zaaprobowała Wiesława K. oraz Zofia B. - zbywająca nieruchomość, stąd ta wartość rynkowa nieruchomości przyjęta została jako podstawa wymiaru opłaty skarbowej w decyzji z dnia 20 października 1997 r. Ponieważ w odwołaniu zakwestionowano podwyższenie wartości oraz nieuwzględnienie skomplikowanego stanu prawnego, który zbywcy uregulowali przy znacznej pomocy odwołujących się, Izba Skarbowa wyjaśniła, że postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało zgodnie z trybem określonym w art. 10 cyt. ustawy, zaś zarówno zbywcy jak i nabywcy nieruchomości wyrazili zgodę na przyjęcie za podstawę opodatkowania wartości określonej przez Urząd Skarbowy. Z tej przyczyny brak było podstaw do powoływania biegłych w celu ustalenia rynkowej wartości nieruchomości, ocenianej według stanu faktycznego i prawnego z dnia zawarcia umowy notarialnej. Izba wyjaśniła również, że zmniejszenie wymiaru opłaty było skutkiem naprawienia błędu rachunkowego organu I instancji przy wyliczaniu łącznej wartości nieruchomości. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Wiesława i Kazimierz K. wnosili o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem. Zdaniem skarżących naruszony został art. 77 par. 1 Kpa i art. 10 cyt. ustawy o opłacie skarbowej poprzez dowolne ustalenie podstawy opodatkowania - wartości nieruchomości oraz art. 107 par. 3 Kpa przez brak wyjaśnienia podstaw faktycznych i prawnych pozwalających na określenie wartości rynkowej sposobem wskaźnikowo-współczynnikowym. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie i wyjaśniła, że głównym elementem postępowania zmierzającego do ustalenia podstawy opodatkowania była zgoda stron na propozycję Urzędu Skarbowego odnośnie podwyższenia wartości nieruchomości do kwoty 105.680 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Urzędu Skarbowego wydane zostały z naruszeniem art. 10 ust. 3 cyt. ustawy o opłacie skarbowej w związku z art. 10 ust. 1 i art. 81 Kpa oraz art. 4 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy. Stosownie do wyżej wskazanych przepisów stronami postępowania zmierzającego do określenia wysokości opłaty skarbowej są solidarnie odpowiedzialne strony czynności cywilnoprawnej i mają one prawo do uczestniczenia we wszystkich istotnych czynnościach urzędowych oraz wypowiedzenia się w zakresie ustaleń dowodowych będących podstawą podejmowanej decyzji. Wynikające z przepisów proceduralnych uprawnienie stron postępowania do czynnego w nim uczestnictwa wzmocnione zostało w treści art. 10 ust. 3 cyt. ustawy, zobowiązującym organ podatkowy do wezwania stron celem podwyższenia /obniżenia/ wartości przedmiotu umowy, gdy według oceny organu wskazana w umowie wartość nie odpowiada wartości rynkowej. W niniejszej sprawie stronami postępowania, którym doręczono decyzje I i II instancji byli Zofia B., Jan B., Wiesława K. i Kazimierz K. Osoby te - strony czynności cywilnoprawnej określiły wartość przedmiotu umowy na kwotę 60.000 zł. i one uprawnione były również do wypowiedzenia się co do ustaleń i ocen Urzędu przed podjęciem decyzji. Wbrew wymogom wynikającym z powyższych przepisów organu I instancji uznał postępowanie dowodowe za ukończone jedynie po uzyskaniu wypowiedzi Zofii B. i Wiesławy K., złożonych w ich własnym imieniu. Pominął tym samym pozostałe strony czynności, które z ustaleniami Urzędu mogły się nie godzić. Jest to o tyle istotne, że brak zgody wszystkich solidarnie odpowiedzialnych stron na ocenę wartości przedmiotu umowy dokonaną przez Urząd, skutkuje obowiązkiem powołania dowodu z opinii biegłego, stosownie do art. 10 ust. 3 zd. 2 cyt. ustawy. Wartość rynkowa ustalona przez biegłych może zaś być niższa lub wyższa niż wskazana przez Urząd, co w istotny sposób wpływa wysokość opłaty skarbowej, do uiszczenia której zobowiązane są solidarnie wszystkie strony postępowania. W sprawie nie budzi wątpliwości, że Zofia B. i skarżąca Wiesława K. nie były pełnomocnikami swych mężów, bowiem pełnomocnictwa nie złożyły, a sprawa mająca za przedmiot prawie dwukrotne zwiększenie zobowiązania podatkowego nie mogła być uznana za sprawę mniejszej wagi, o której mowa w art. 33 par. 4 Kpa. Wobec powyższego, na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 oraz art. 29, a w zakresie kosztów - art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.