I SA/Lu 225/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi P. spółki jawnej [...] z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. - w zakresie sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 24 października 2018 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 24 października 2018 r. Pismem z dnia 18 września 2018 r. P. spółka jawnej A. i M. T. z siedzibą w L. dalej jako "spółka", reprezentowane przez radcę prawnego, zaskarżyło wyrok tutejszego sądu z dnia 15 czerwca 2018 r., mocą którego oddalono jej skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 20 września 2018 r. spółka została wezwana do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł. W odpowiedzi zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych w tym zakresie. Zgodnie z oświadczeniem o majątku i dochodach wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi [...] wartość środków trwałych [...] zł, zaś wysokość straty za ostatni rok obrotowy to kwotą [...]zł. Ponadto spółka ujawniła, że posiada trzy rachunki bankowe, na których nie posiada środków finansowych bądź saldo jest ujemne [...] Oświadczyła również, że z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne (kwota wymagalnych zobowiązań ok. [...] zł) obecnie nie osiąga żadnych przychodów. Nie ma również żadnych środków na uiszczenie wymaganego wpisu od wniesionej skargi kasacyjnej. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: umowę spółki, sprawozdanie finansowe spółki za 2017 r. wykaz środków trwałych spółki, zeznania podatkowe wspólników za 2017 r. oraz oświadczenia o stanie majątkowym wspólników wraz z wyciągami z rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Postanowieniem z 24 października 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sprzeciw w imieniu spółki wniósł jej pełnomocnik. Podnosił, że sytuacja finansowa spółki z roku 2016 nie powinna mieć żadnego znaczenia dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w październiku 2018 r. Poza tym decyzja podatkowa została jej doręczona w styczniu 2017 r., nie była zatem świadoma w 2016 r., iż ma zabezpieczyć koszty przyszłego postępowania,. Zaś już w 2018 r. wszczęto wobec Spółki egzekucję na kwotę prawie 5 milionów. Odnosząc się do uzasadnienia referendarza pełnomocnik wyjaśnił, że "inne koszty operacyjne" które w 2017 r. pomniejszyły stratę, to w przeważającej części nieściągalne wierzytelności, wskazane wcześniej jako przychody, które de facto nie trafiły do majątku spółki. Poza tym, według pełnomocnika, w ogóle nieadekwatne jest branie pod uwagę roku 2017 przy ocenie możliwości finansowych podmiotu w roku 2018. Sytuacja zaś w roku 2018 jest taka, że czynności egzekucyjne prowadzone wobec spółki spowodowały niemożność prowadzenia przez nią jakiejkolwiek działalności. Pieniędzy na opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej nie posiadają też wspólnicy, gdyż sytuacja spółki ma bezpośredni wpływ (i wyłączny) na ich możliwości zarobkowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 259 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 poz. 1302 – dalej; "P.p.s.a.") p.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym – art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Ustanawiając przesłankę udzielenia takiego wsparcia ustawodawca wskazał w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., że jest nią brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zaznaczając jednocześnie, że wykazanie powyższego spoczywa na wnioskodawcy. Ponadto, przedmiotowe dofinansowanie strony ze środków publicznych możliwe jest tylko w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej w powołanym przepisie przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania. Powyższe koreluje z zasadą wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne, tj. te odnoszące się do instytucji prawa pomocy. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez stronę (zarówno we wniosku, jak i nadesłanych dokumentach) okoliczności należy podzielić stanowisko starszego referendarza sądowego, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy Spółka mimo wskazywanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy trudności finansowych prowadzi nadal działalność gospodarczą i nie znajduje się w stanie upadłości. Prawidłowo nie uznał argumentu uzasadniającego zwolnienie od kosztów sądowych okoliczności, że Spółka aktualnie, od momentu wszczęcia wobec niej egzekucji administracyjnej nie prowadzi działalności (bo jest ona w ocenie pełnomocnika utrudniona), nie uzyskuje przychodów, nie prowadzi sprzedaży. W orzecznictwie wskazuje się, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. Z definicji działalności gospodarczej – zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t. j. Dz. U z 2016 r. poz. 1829 ze zm.) – wynika, iż działalnością gospodarczą jest działalność zarobkowa. Oznacza to, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wnosi o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14). Podkreślenia wymaga, że spółka do dnia dzisiejszego nie zawiesiła prowadzonej działalności i nie znajduje się w stanie upadłości, mimo ponoszonej straty, mimo braku możliwości prowadzenia działalności - na co kilkukrotnie powołuje się jej pełnomocnik w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Referendarz słusznie zauważył również, że w latach 2016-2017 Spółka prowadziła działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach i była to działalność dochodowa: za 2016 rok przychód wyniósł [...] zł, rozmiar działalności zmniejszył się za rok 2017, gdyż z przychodem [...] zł. Jednak nadal spółka osiągała przychody. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że w rozpoznawanej sprawie podmiotem ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy jest spółka jawna. Zgodnie z art. 22 § 2 Kodeksu spółek handlowych każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Oznacza to, że nawet w sytuacji, gdy spółka jawna nie ma żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania to ze względu na odpowiedzialność wspólników tej spółki, należy przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, wziąć pod uwagę sytuację majątkową samych wspólników. Nieuzasadnione byłoby bowiem przyjęcie, że przy przyznaniu prawa pomocy spółce jawnej, sytuacja majątkowa wspólników nie ma znaczenia w przypadku wskazywania na brak po stronie tej spółki środków na pokrycie kosztów sądowych, jeżeli nie ulega wątpliwości, że wspólnicy odpowiedzialni są za zobowiązania spółki. Stawiałoby to wspólników spółki jawnej w postępowaniu w zakresie przyznania prawa pomocy w korzystniejszej sytuacji niż w innych postępowaniach (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2007 r., sygn. akt I FZ 305/07, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2016 r., sygn. akt II GZ 843/16). Niewątpliwie zaś, biorąc pod uwagę analizę transakcji na rachunku bankowym M. T., jest on w stanie zdobyć potrzebne środki finansowe na pomoc fachowego pełnomocnika, spłatę kredytu (wpływy od P. T., M. T., konto odnotowuje też systematyczne wpłaty z tytułu wynagrodzenia - np. 29 czerwca 2018 r. wpłynęła z tego tytułu kwota [...]zł). Trudno zatem zgodzić się z argumentacją pełnomocnika, iż na sytuację finansowa wspólników ma wpływ jedynie i tylko sytuacja finansowa spółki, ponieważ, jak odzwierciedla to przepływ środków na rachunku bankowym M. T., nie jest to prawdą. Mając na uwadze wysokość przychodów uzyskiwanych przez skarżącą w latach poprzedzających rok 2018 uznać należy, że Spółka miała możliwość zabezpieczyć w stosownym czasie środki na koszty postępowania sądowego. W tej sytuacji nie może mieć decydującego znaczenia fakt, iż w latach 2017 - 2018 r. wysokość obrotów z działalności Skarżącej spadła w porównaniu z latami poprzednimi. Sąd zgadza się z poglądem referendarza, że obowiązkiem Spółki jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą było również zabezpieczenie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym. Koszty sądowe stanowią część kosztów działalności gospodarczej i mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami. Jak jednak wynika z wyjaśnień do bilansu nawet na koniec 2017 roku Spółka nie tworzyła rezerw. Owszem, jak twierdzi pełnomocnik strony, decyzję podatkową wydano w styczniu 2017 r., jednak nieuzasadnione jest twierdzenie, że dopiero wtedy Spółka mogła mieć świadomość konieczności poniesienia ewentualnych kosztów procesowych, bowiem wydanie decyzji poprzedzało postępowanie podatkowe i spółka, jako podmiot tego postepowania, miała pełna świadomość podejmowanych wobec niej działań przez organy skarbowe. W świetle powołanej okoliczności utworzenie rezerw na ewentualne koszty związane z prowadzonym postępowaniem sądowoadministracyjnym i możliwym również postępowaniem sądowym byłoby uzasadnione. Sąd dostrzega też, że z wprowadzenia do sprawozdania finansowego za 2017 r., czyli za okres gdy Spółka dysponowała już decyzją podatkową i miała pełną świadomość swojej sytuacji prawnopodatkowej, w założeniach kontunuowania działalności (pkt 6.) wskazywała zamiar kontynuowania działalności co najmniej przez 12 kolejnych miesięcy i dłużej, podając, że nie są jej znane okoliczności, które wskazywałyby na istnienie zagrożeń dla kontynuowania przez Spółkę działalności. Oznacza to, że sama spółka spadek obrotów potraktowała jako zjawisko przejściowe, działalność kontynuuje, a wspólnicy, a przynajmniej jeden z nich, są w stanie wygospodarować potrzebne środki, związane z wszczętym postępowaniem sadowoadministracyjnym. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji