I SA/Lu 229/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita (spr.), Sędzia NSA Anna Kwiatek, Protokolant Referent stażysta Julita Urbaś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 września 2008 r. sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych - oddala skargę. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a. i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, po rozpatrzeniu zażalenia J. W. na postanowienie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] w sprawie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 522,40 zł, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. W uzasadnieniu podał, że Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego prowadzi wobec J. W. postępowanie egzekucyjne na podstawie dwunastu tytułów wykonawczych wystawionych na zaległy podatek dochodowy od osób fizycznych i podatek od towarów i usług. W toku tego postępowania zawiadomieniami z dnia 20 listopada 2007 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w dwudziestu Bankach i Oddziałach Banków na łączną kwotę 9.206,11 zł, w tym należnych kosztów egzekucyjnych w kwocie 522,40 zł. Dwa z tych zajęć okazały się skuteczne. Fortis Bank Polska S.A. pismem z dnia 26 listopada 2007 r. poinformował organ egzekucyjny, że prowadzone na nazwisko J. W. konto firmowe zostało zablokowane, a zajęcie będzie realizowane w miarę wpływu środków. Natomiast Kredyt Bank S.A. zawiadomił pismem z dnia 30 listopada 2007 r., że na rachunku dłużnika brak jest środków umożliwiających realizację zajęcia. W dniu 24 grudnia 2007 r. J. W. skierował do Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego prośbę o anulowanie odsetek w kwocie 2.648,41 zł, kosztów egzekucyjnych w kwocie 522,40 zł oraz kosztów upomnień w kwocie 96,80 zł. Prośba ta została zakwalifikowana m.in. jako wniosek o umorzenie należnych kosztów egzekucyjnych. Przed rozpatrzeniem wniosku organ egzekucyjny wezwał stronę do usunięcia braków formalnych wniosku, m.in. do przedstawienia oświadczenia o pomocy de minimis jakie otrzymała w ciągu ostatnich 3 lat oraz do przedłożenia oświadczeń o aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej, o rzeczach ruchomych, które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego jak również o nieruchomościach, które mogą być przedmiotem hipoteki przymusowej. W odpowiedzi na to wezwanie J.W. złożył w dniu 21 stycznia 2008 r. oświadczenie, że w ciągu ostatnich 3 lat nie korzystał z żadnej pomocy de minimis. Ponadto złożył oświadczenie ORD-H, że nie posiada nieruchomości, oświadczenie ORD-Z, że nie posiada rzeczy ruchomych oraz oświadczenie w sprawie swojej aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Z tego ostatniego oświadczenia wynika, że wraz z żoną i dwojgiem studiujących dzieci utrzymują się z wynagrodzenia żony w kwocie 3000 zł miesięcznie, ponieważ on nie uzyskuje dochodów i nie posiada oszczędności. Wydatki ponoszone na bieżące utrzymanie wynoszą 3.400 zł miesięcznie, w tym 1.300 zł na spłatę kredytu. W oparciu o dokonane ustalenia, Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego wydał postanowienie z dnia [...], w którym odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych, gdyż w jego ocenie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 64e § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że nie regulując należnych podatków J. W. powinien się liczyć z wszczęciem postępowania egzekucyjnego oraz powstaniem kosztów egzekucyjnych, które to koszty stanowią dochód Skarbu Państwa i korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia. Ponadto stwierdził, że egzystencja J. W. nie jest zagrożona. Podkreślił, że nie do przyjęcia jest sytuacja, w której podatnik daje pierwszeństwo swoim zobowiązaniom cywilnoprawnym, pozostawiając nieuregulowane zobowiązania podatkowe i koszty egzekucyjne. Powołując treść art. 84 Konstytucji RP wskazał, że zastosowanie ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych nie może być czynione powszechnie. W złożonym na to postanowienie zażaleniu dłużnik ponownie wniósł o umorzenie kosztów egzekucyjnych z uwagi na trudną sytuację materialną spowodowaną 2-letnim pobytem w areszcie. Poinformował, że wraz z dwojgiem studiujących dzieci jest na utrzymaniu żony, a uzyskiwane przez nią dochody nie wystarczają na bieżące wydatki. Wskazał, że zamierza podjąć działalność gospodarczą, ale wobec zablokowania rachunków bankowych jest to niemożliwe. Ponadto chorował na zapalenie opon mózgowych. Stwierdził, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. W jego ocenie wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie 522,40 zł nie ma związku z faktycznymi kosztami poniesionymi w celu zablokowania rachunków bankowych. W kontekście jego sytuacji życiowej, pozytywne rozpatrzenie prośby jest zrozumiałe z ludzkiego punktu widzenia i stanowiłoby chrześcijański dobry uczynek. Rozpatrując wniesione zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej w pierwszej kolejności wskazał, że koszty egzekucyjne w kwocie 522,40 zł, powstałe wskutek dokonanych zajęć rachunków bankowych wyliczono na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji odrębnie dla każdego tytułu wykonawczego. Zgodnie z tymi przepisami za zajęcie wierzytelności lub innych praw majątkowych koszty egzekucyjne wynoszą 5 % egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4,20 zł. Ponadto organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszelkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Opłata ta wynosi 1 % kwoty egzekwowanej należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł. Obowiązek uiszczenia kosztów za zajęcie wierzytelności pieniężnej powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, a obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Tak więc wysokość kosztów egzekucyjnych i zasad ich naliczania została określona w przepisie rangi ustawowej i jest niezależna od woli czy ustaleń organu egzekucyjnego. Ponadto organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 64e § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny może umorzyć koszty egzekucyjne jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Cytowany przepis wskazuje, że rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego w takich sprawach mają charakter uznaniowy. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacji przepisów opartych na uznaniu administracyjnym, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi umorzyć te koszty. Z tego względu sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki do umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał w sprawie materiał dowodowy, z którego wynika, że sytuacja J. W. jest bardzo trudna i tym samym nie jest on w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych, gdyż nie posiada żadnego majątku. Jednak organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, że koszty egzekucyjne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed innymi należnościami, gdyż z art. 115 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że z kwoty uzyskanej z egzekucji zaspokaja się koszty egzekucyjne w pierwszej kolejności. Zgodził się także, że udzielenie ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych nie może być stosowane powszechnie. Umorzenie należnych kosztów egzekucyjnych stanowi bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady powszechnego obowiązku ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Zgodził się również, że kwestię umorzenia stronie kosztów egzekucyjnych należy rozpatrywać biorąc pod uwagę interes publiczny, a w interesie publicznym leży, by wszelkie należności budżetu państwa były regulowane w ustawowych terminach płatności. Biorąc to pod uwagę, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że rozstrzygnięcie Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego jest prawidłowe, a w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wyczerpująco przedstawił swoje stanowisko w tej sprawie. Z tych też względów organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia i umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 522,40 zł pomimo trudnej sytuacji finansowej podatnika, wskazującej na aktualną niemożność zapłacenia należnych kosztów egzekucyjnych. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej J. W. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skardze podniósł, że organy skarbowe postanawiając o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych zupełnie zignorowały ważny interes podatnika i ważny interes publiczny. Naruszyły zatem prawo, gdyż ewidentnie wymienione przesłanki powinny być uwzględnione. Skarżący zakwestionował również zasadność wystawienia tytułów wykonawczych na zaległy podatek dochodowy od osób fizycznych i podatek od towarów i usług za 2005r. wskazując, że w okresie od 5 stycznia 2005 r. do 17 sierpnia 2006 r. przebywał w areszcie tymczasowym i nie prowadził działalności gospodarczej. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Mając na uwadze art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Podstawą rozstrzygania w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych jest art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zgodnie z którym organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne jeżeli: 1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; 2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (§ 1 i § 2). Umorzenie kosztów egzekucyjnych należy odróżnić od ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, o których mowa w rozdziale 7a Ordynacji podatkowej, a szczególności w art. 67a § 1, który stanowi, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może 1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty, 2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a, 3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Dlatego argumentacja organów podatkowych zawarta w postanowieniach organów obu instancji, a odnosząca się do ulg podatkowych jest chybiona, co jednak nie ma wpływu na wynik sprawy, bowiem w pozostałej części uzasadnienie organów zasługuje na aprobatę. Jak słusznie wskazały organy podatkowe, rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, a przesłanką ustawową umorzenia jest stwierdzenie nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub wykazanie przez niego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Organ egzekucyjny może również umorzyć koszty egzekucyjne ze względu na ważny interes publiczny, albo gdy ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Uznanie administracyjne jest konstrukcją prawną pozwalającą organowi administracji publicznej na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do których odnosi się hipoteza normy prawnej. Innymi słowy, nawet jeżeli wystąpi przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, organ może takiego umorzenia odmówić. Warunkiem zgodności z prawem takiego rozstrzygnięcia jest wydanie go w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i prawidłowe jego uzasadnienie. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o umorzenie kosztów egzekucyjnych, motywując, iż jego obecna sytuacja materialna nie pozwala na ich zapłacenie. Organy podatkowe po przeprowadzeniu postępowania dowodowego stwierdziły, że z zebranego w tej sprawie materiału wynika, iż rzeczywiście sytuacja skarżącego jest trudna i nie ma on możliwości ich zapłacenia (wydatki na jego rodzinę przekraczają dochód, z jakiego musi się utrzymywać). Jednak biorąc pod uwagę, że egzekucja prowadzona jest w związku z niepłaceniem przez skarżącego podatków – należności wobec Państwa, uznały, że nieuzasadnione byłoby przyznanie mu takiej pomocy w sytuacji gdy daje on pierwszeństwo swoim zobowiązaniom cywilnoprawnym. Z oświadczenia skarżącego wynika bowiem, że wydatki ponoszone na bieżące utrzymanie jego rodziny wynoszą 3.400 zł miesięcznie, w tym 1.300 zł na spłatę kredytu. Innymi słowy, skorzystały z uznaniowości zastosowania instytucji umorzenia uznając, że "przeciwko" umorzeniu przemawia interes publiczny wskazujący na konieczność i pierwszeństwo zaspokajania zobowiązań wobec Państwa. Specyfika decyzji uznaniowych powoduje, że sądowa ich kontrola ograniczona jest tylko i wyłącznie do badania poprawności postępowania dowodowo – wyjaśniającego przeprowadzonego przez właściwe organy. Innymi słowy, kontrola ta polega w szczególności na sprawdzeniu, czy wydanie rozstrzygnięcia poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym ustaleniem stanu faktycznego, a jego uzasadnienie zostało sporządzone w sposób pozwalający na zrozumienie przez stronę motywów rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organy podatkowe podjęły wszelkie działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Zgromadziły dowody, które pozwoliły na prawidłową ocenę sytuacji skarżącego, która wskazuje, że nie jest on w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Natomiast korzystając z możliwości zastosowania w sprawie uznania administracyjnego, odmówiły mu umorzenia kosztów egzekucyjnych, wywodząc między innymi, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami względem Skarbu Państwa. Jak już wyżej była o tym mowa, rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych wydawane są na zasadzie uznania administracyjnego. Sąd administracyjny nie dokonuje merytorycznej kontroli takich aktów. Gdyby było inaczej, działałby jako organ III instancji, co wykraczałoby poza zakres kognicji tego sądu. Dokonując zatem kontroli zaskarżonego postanowienia w zakresie w jakim podlegało kontroli, sąd uznał, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki mogące być podstawą jego uchylenia. Organy podatkowe prawidłowo przeprowadziły postępowanie dowodowe, a wydając postanowienie, uzasadniły je w sposób pozwalający na zrozumienie motywów rozstrzygnięcia. Na uwzględnienie nie zasługuje ponadto zarzut skargi dotyczący zasadności wystawienia tytułów wykonawczych na zaległy podatek dochodowy od osób fizycznych i podatek od towarów i usług za 2005 r., bowiem jak słusznie wskazał organ odwoławczy, w postępowaniu w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych organ nie ma uprawnienia do badania takich kwestii. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.