I SA/Lu 233/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Protokolant Referent stażysta Jacek Zięba po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia nieprzekazanej kwoty z zajęcia wierzytelności M. B. oddala skargę. Zaskarżonym do sądu postanowieniem z [...]., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia M. B. (dalej jako: skarżąca) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ł. z [...] w sprawie określenia nieprzekazanej kwoty z zajęcia wierzytelności. Postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy: W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej M. B. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. wydał zawiadomienie z [...] r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, na podstawie art. 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201, ze zm.; dalej jako: u.p.e.a.), adresowane do skarżącej jako dłużnika zajętej wierzytelności. Zajęciem objęto wierzytelności M. B. wynikające z zawartych umów cywilnoprawnych. Pomimo odebrania zawiadomienia o zajęciu skarżąca nie złożyła do organu egzekucyjnego żadnej informacji w zakresie uznania wierzytelności bądź przeszkód w realizacji zajęcia. Kolejne zawiadomienie, obejmujące wierzytelności w postaci wpływów uzyskiwanych przez M. B. z działalności gospodarczej, organ egzekucyjny wystawił 23 stycznia 2017 r. Również i na nie skarżąca nie zareagowała. Pismem z 8 lutego 2017 r. skarżąca została ponaglona o niezwłoczne nadesłanie odpowiedzi na zawiadomienie z 23 stycznia 2017 r. Pomimo ponaglenia, skarżąca nadal nie podjęła żadnych działań, w związku z czym postanowieniem z [...] lipca 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. określił skarżącej nieprzekazaną kwotę z zajęcia wierzytelności M. B. w wysokości [...] zł. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, po którego rozpatrzeniu, postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Dyrektor zwrócił uwagę, że organ egzekucyjny nie przeprowadził kontroli, o której mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., czym naruszył art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Na postanowienie z [...] skarżąca wniosła skargę do sądu administracyjnego, która została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 7 grudnia 2017 r. (sygn. akt I SA/Lu [...]). W dalszej kolejności organ egzekucyjny podjął kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego u dłużnika zajętej wierzytelności. Skarżąca odmówiła złożenia zeznań, żądając skierowania pytań na piśmie. Na pisemne wezwanie organu egzekucyjnego skarżąca wyjaśniła, że kwoty przekazane na jej rachunek stanowiły należności związane z rozliczeniami z M. B., wynikające z faktu wcześniejszego przekazania pieniędzy na wypłatę wynagrodzeń i innych należności pracownikom zobowiązanej. Rozliczenia te miały charakter zwyczajnej, rodzinnej pomocy przy prowadzeniu działalności gospodarczej, nie były dokumentowane. Do wyjaśnień skarżąca załączyła oświadczenie M. B. wskazującej, że ma zobowiązanie wobec skarżącej na kwotę [...]zł. Po uzupełnieniu materiału dowodowego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. wydał postanowienie z [...] r., w którym określił skarżącej nieprzekazaną kwotę z zajęcia wierzytelności M. B. w wysokości [...] zł. Na podstawie analizy wyciągów z rachunków bankowych skarżącej organ ustalił istnienie szeregu pozycji dokumentujących kwoty wpływające na konto skarżącej od kontrahentów zobowiązanej, wynikające z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, za okres od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności (25 stycznia 2017 r.). W zażaleniu na postanowienie skarżąca podniosła, że nie miała i nie ma żadnych zobowiązań związanych z rozliczeniami z M. B.. Przyznała, że w okresie luty - kwiecień 2017 r. pozwoliła matce na korzystanie z jej rachunku bankowego, nie miało to jednak związku z jakimkolwiek rozliczeniem wierzytelności wynikających z zawartych umów cywilnoprawnych, ponieważ takich umów z M. B. nie zawierała. Przekazywane środki stanowią element wzajemnych, złożonych rozliczeń pomiędzy członkami rodziny, wobec braku takiego prawnego obowiązku, nie były dokumentowane. Po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z [...] r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ stwierdził, że zawiadomienia o zajęciu wierzytelności zostały doręczone prawidłowo. Po otrzymaniu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności skarżąca nie poinformowała organu egzekucyjnego o istnieniu wymagalnych na dzień otrzymania zawiadomienia wierzytelności M. B., zaś w zażaleniu na postanowienie oświadczyła, że takie nie istniały, a konto zostało zobowiązanej użyczone. W ocenie organu wyjaśnienia dłużnika nie mają potwierdzenia w żadnych dokumentach. W sprawie nie wykazano potrącenia pomiędzy wierzytelnościami skarżącego i zobowiązanej. Skarżąca jako dłużnik zajętej wierzytelności nie przedłożyła żadnych dowodów świadczących o zaistnieniu zdarzeń mogących stanowić podstawę do uwzględnienia potrącenia, a w treści zażalenia stwierdziła wręcz brak zobowiązań związanych z rozliczeniami z M. B. W konkluzji organ stwierdził, że bezpodstawne uchylanie się przez skarżącą jako dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania, w świetle ustalonych okoliczności faktycznych, nie budzi wątpliwości. W skardze do sądu administracyjnego M. B. wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] i umorzenie postępowania, z uwagi na dowolne wyliczenie nieprzekazanej kwoty z zajęcia wierzytelności. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że nie miała i nie ma żadnych zobowiązań związanych z rozliczeniami z M. B.. W okresie od lutego do kwietnia 2017 r. pozwoliła matce na korzystanie z rachunku bankowego, jednakże nie miało to związku z jakimkolwiek rozliczeniem wierzytelności wynikających z zawartych umów cywilnoprawnych, ponieważ takich umów z M. B. skarżąca nie zawierała. Kwoty przekazane na rachunek skarżącej stanowiły należności związane z rozliczeniami z M. B., w ramach wzajemnych, złożonych, rozliczeń finansowych członków rodziny. Czynności tego rodzaju, realizowane w warunkach zaufania między członkami rodziny, mogą być trudne do odtworzenia po wielu latach, zwłaszcza przy braku prawnego obowiązku ich dokumentowania. We wcześniejszych okresach skarżąca przekazywała pieniądze na wypłaty wynagrodzeń i należności za podróże służbowe pracowników zatrudnionych przez M. B. oraz za paliwo i części do samochodów. Rozliczenia miały charakter zwyczajnej rodzinnej pomocy przy prowadzeniu działalności gospodarczej, nie były dokumentowane. Niedopuszczalne jest opieranie zaistnienia zobowiązań i wierzytelności na domniemaniach czy poszlakach, a organy nie wskazały argumentów dla których odmówiły uwzględnienia rzetelnych wyjaśnień złożonych przez skarżącą. Skarżąca zarzuciła również wadliwe uzasadnienie zaskarżonego postanowienia i selektywne odniesienie się do zebranych dowodów, sprzeczne z zasadami postępowania dowodowego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Przedmiotem kontroli Sądu jest wydane wobec skarżącej, na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., postanowienie określające dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokość nieprzekazanej kwoty z zajętej wierzytelności. Dla uporządkowania dalszego wywodu należy na wstępie przedstawić przebieg procedury, prowadzącej do wydania tego rodzaju postanowienia. U jej podstaw leży czynność zajęcia wierzytelności pieniężnej innej niż wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę, świadczeń emerytalnych i rentowych, renty socjalnej oraz rachunku bankowego, której mechanizm opisuje art. 89 u.p.e.a. Zajęcie tego rodzaju wierzytelności następuje poprzez przesłanie przez organ egzekucyjny do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej. Przesyłając takie zawiadomienie organ egzekucyjny jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności zasadniczo jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wspomnianego zawiadomienia o zajęciu. Tym niemniej, w odniesieniu do wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, zajęcie dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności towarzyszą dodatkowe czynności organu egzekucyjnego, nakładające na dłużnika zajętej wierzytelności określone obowiązki. Dłużnik jest zobowiązany (na wezwanie organu egzekucyjnego towarzyszące przesłaniu zawiadomieniu o zajęciu) do złożenia szeregu oświadczeń (w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia): (1) czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego; (2) czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania; (3) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Oświadczenia te mają na celu wyjaśnienie stanu wierzytelności – w szczególności, czy jest ona sporna, czy niesporna między dłużnikiem a wierzycielem (będącym zobowiązanym podlegającym egzekucji administracyjnej), a także czy ewentualnie toczą się spory prawne dotyczące tej wierzytelności. Ponadto, przesyłając zawiadomienie o zajęciu, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem, a także – w razie potrzeby – doręcza zobowiązanemu (wierzycielowi zajętej wierzytelności) odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także – odpis wniosku złożonego przez organ egzekucyjny do księgi wieczystej lub zbioru dokumentów, jeżeli zajęta wierzytelność jest zabezpieczona przez wpis w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny (Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł.), prowadząc egzekucję administracyjną wobec M. B., ustalił, że skarżąca jest dłużnikiem zobowiązanej z tytułu wierzytelności wynikających z zawartych umów cywilnoprawnych. W aktach administracyjnych (k. 5-15) znajdują się dokumenty bankowe (pozyskane przez organ na podstawie art. 36 u.p.e.a.), wskazujące że na konto bankowe skarżącej wpływały kwoty wpłacane przez M. B., a ponadto – już po zawiadomieniu o zajęciu – również kwoty stanowiące należności kontrahentów M. B. związane z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą). Na tej podstawie organ egzekucyjny uznał, że skarżąca jest dłużnikiem M. B. zobowiązanym do przekazania jej kwot, które wpłynęły na konto. Ustalenia te stały się podstawą dokonania czynności zajęcia wierzytelności. Zarówno zawiadomienia o zajęciu, jak i ponaglenie dłużnika zajętej wierzytelności do złożenia wyjaśnień były doręczane prawidłowo, bowiem odbierała je bądź sama skarżąca, bądź dorosły domownik. Brak reakcji ze strony skarżącej na kierowane do niej zawiadomienia o zajęciu wierzytelności (wraz z towarzyszącymi im wezwaniami do złożenia stosownych oświadczeń, zgodnie z art. 89 § 3 pkt 1 u.p.e.a), został uznany przez organ egzekucyjny za bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania organowi zajętej wierzytelności. Stosownie do treści regulacji zawartych w art. 71a § 1-7 u.p.e.a. oraz stosownie do wytycznych zawartych w postanowieniu Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] r., organ egzekucyjny dokonał kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. W ramach tych czynności, po skierowaniu wezwań do skarżącej jako dłużnika zajętej wierzytelności, uzyskał jej oświadczenia, z których wynikało, że skarżąca nie kwestionowała wpływu spornych środków na jej konto, jednakże wyjaśniała, iż są one rezultatem rozliczeń wynikających z pomocy świadczonej między członkami rodziny. Skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających podstawy takich rozliczeń. Przedłożyła jedynie oświadczenie M. B. z 14 listopada 2017 r., w którym stwierdziła, że na dzień złożenia oświadczenia ma zobowiązanie wobec M. B. na kwotę [...]zł. W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie zostało wydane po prawidłowym przeprowadzeniu procedury uregulowanej w art. 71a u.p.e.a., a zebrany materiał dowodowy był odpowiedni do poczynienia ustaleń niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. Z treści zawiadomień o zajęciu wierzytelności z 13 stycznia i 23 stycznia 2017 r. wynika, że objęto nimi odpowiednio: "wierzytelności wynikające z zawartych umów cywilno-prawnych" oraz "wierzytelności wynikające z wpływów uzyskiwanych przez M. B. z działalności gospodarczej". Z treści wezwań kierowanych do skarżącej jako dłużnika zajętych wierzytelności, jak również z tabeli zawartej w zaskarżonym postanowieniu określającym nieprzekazaną kwotę należności wynika, że chodzi o kwoty, jakie wpływały na konto skarżącej, a stanowiły wpłaty kontrahentów zobowiązanej M. B. z tytułu usług świadczonych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od 30 stycznia do 24 kwietnia 2017 r. Skoro chodzi o wierzytelności z tytułu usług, Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania stanowiska organów, że z mocy art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności objęło również wierzytelności przyszłe, tj. takie które nie istniały jeszcze w chwili zajęcia, ale powstały po dokonaniu zajęcia. Nie ulega wątpliwości, że u podstaw rozliczeń (czyli zobowiązań i wynikających z nich wierzytelności) leżały stosunki prawne nawiązywane przez M. B. z jej kontrahentami w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług transportowych. Skarżąca zgadzając się na wykorzystywanie swojego konta do swoistego pośredniczenia w rozliczeniach między zobowiązaną a jej kontrahentami sama przyjęła na siebie obowiązek przyjmowania kwot od kontrahentów oraz przekazywania ich zobowiązanej, tym samym czyniąc się dłużnikiem M. B., zobowiązanym do przekazania kwot, jakie będą wpływać od jej kontrahentów. Argumenty podnoszone zarówno w zażaleniu, jak i w skardze do sądu koncentrują się na próbie wykazania, że kwoty, jakie trafiały na rachunek bankowy skarżącej stanowiły należności związane z rozliczeniami z M. B., w ramach wzajemnych, złożonych, rozliczeń finansowych członków rodziny. W ocenie Sądu twierdzenia tego rodzaju mogłyby zostać wzięte pod uwagę w kontekście ewentualnych potrąceń wzajemnych zobowiązań między M. B. a skarżącą, jednakże aby tak się stało, konieczne byłoby przynajmniej uprawdopodobnienie w jakikolwiek sposób twierdzeń skarżącej. W sytuacji, gdy skarżąca nie przedstawia jakiegokolwiek dokumentu na podnoszoną okoliczność, jej twierdzenia są zupełnie gołosłowne i zasadnie organ nie dał im wiary. Nie zmienia tej oceny złożone przez M. oświadczenie. Należy zwrócić uwagę, że jest to osoba zainteresowana w sprawie, jako podmiot wobec którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, ponadto wobec braku jakichkolwiek dokumentów, oświadczenie to również należy uznać za gołosłowne. Wbrew zarzutom skarżącej, organy wywiodły istnienie wierzytelności nie z domniemań czy poszlak, ale z "twardego" materiału dowodowego w postaci informacji przekazanych przez bank (na podstawie art. 36 u.p.e.a.), dotyczących przepływów finansowych na koncie skarżącej. Tym ustaleniom skarżąca usiłowała przedstawić gołosłowne twierdzenia, nie poparte żadnym wartościowym materiałem dowodowym. W ocenie Sądu chybiony jest również zarzut wadliwego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu organ w sposób jasny i przekonujący przedstawił tok rozumowania, który doprowadził do wydania zaskarżonego postanowienia, wskazał również prawidłowo źródła kluczowych w sprawie ustaleń. Niezależnie od zarzutów skargi Sąd nie dostrzegł żadnych błędów prawnych w działaniach organu, które wpływałyby na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.) sąd oddalił skargę.