I SA/Lu 236/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowych i z tytułu cła - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia: odmówić J.O. przyznania prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 25 września 2009 r. oddalił skargę J.O. Wraz ze skargą kasacyjną od ww. wyroku skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie praw pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku, w którym należało wymienić fakty wskazujące na zasadność wniosku wynika, iż wnioskodawca ma na utrzymaniu troje małoletnich dzieci. Uzyskiwane dochody przeznaczane są na spłatę rat kredytowych oraz są odkładane na poczet zaległości podatkowych, o których to rozłożenie na raty skarżący się ubiega. We wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca pozostaje z [...] małoletnich dzieci. Jego majątek stanowi dom o powierzchni około 134 m2 oraz grunty rolne o powierzchni [...] ha. Według wnioskodawcy osiąga on jedynie dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości około [...] zł. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, że: Instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżący wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym wyżej mowa, należy rozumieć jako zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wykładnia art. 246 ( 1 ppsa prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest – na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, powinna liczyć się ona z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących lecz niekoniecznych wydatków. Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał pełne koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Wskazać należy, iż wynikającą z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności jej art. 199, 214 i 237 zasadą jest, że każdy uczestnik postępowania w sprawie sądowoadministracyjnej ponosi koszty tego postępowania związane z jego udziałem, w tym opłaty sądowe należne od niego zgodnie z przepisami tej ustawy. Podkreślenia wymaga, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony. Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Z uwagi na obecny etap postępowania koszty sądowe, które skarżący może ponieść sprowadzają się jedynie do wpisu sądowego w kwocie 250 zł od wniesionej skargi kasacyjnej. Odnosząc się do sposobu uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, iż wnioskodawca pomija - co wynika z lektury akt sprawy administracyjnej - fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego i uzyskiwania z tego tytułu dochodów w wysokości około [...] zł miesięcznie jak również fakt regulowania w terminie swoich znacznych zobowiązań komercyjnych (kredyty bankowe). Konfrontując informacje majątkowe wnioskodawcy przedstawione na urzędowym formularzu z danymi wynikającymi z akt sprawy (prowadzenie hodowlanej działalności rolnej i osiąganie z tego tytułu dochodu) nie można stwierdzić, iż poniesienie przez stronę ww. kosztów sądowych mogłoby w jakikolwiek sposób zachwiać jego sytuacją materialną i bytową. Konsekwencją tej oceny jest brak przesłanek do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Dlatego też, działając na podstawie 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.