I SA/Lu 241/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego; postanawia: I. przyznać K.S. prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości; II. odmówić K.S. przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W związku ze złożoną skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie K.S. jako skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy zakreślając żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Złożone na urzędowym formularzu oświadczenie, stanowi środek dowodowy, za pomocą którego strona skarżąca wykazuje zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, dlatego powinno ono zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym. Ze złożonego wniosku wynika, że skarżący nie posiada żadnych oszczędności, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania. Wnioskodawca jest rencistą (renta wynosi [...] zł) z całkowitą niezdolnością do pracy. Z powodu prowadzonej egzekucji do wypłaty pozostaje [...] zł. Na jego utrzymaniu jest czworo małoletnich dzieci i niepracująca żona. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku. Na podstawie ustanowionej służebności korzysta z lokalu znajdującym się w domu stanowiącego własność brata. Na dochód rodziny wnioskodawcy składa się również kwota zasiłków rodzinnych w wysokości [...] zł. W myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie w ocenie referendarza sądowego okazało się niewystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz rodzinnej wnioskodawcy, stwierdzono, że zachodzi konieczność doprecyzowania sytuacji finansowej wspólnego gospodarstwa domowego skarżącego poprzez złożenie oświadczenia wskazującego na obecną wysokość i źródło miesięcznych dochodów mieszkających (poza żoną i dziećmi) z nim: dziadka, rodziców, siostry i brata (w urzędowym formularzu PPF wnioskodawca nie wskazał tych osób jako pozostających w jego wspólnym gospodarstwie domowym ani na wysokość ich dochodów. Niemniej fakt wspólnego zamieszkiwania tych osób wynikał z akt sprawy). W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca przesłał jeszcze jeden egzemplarz urzędowego formularza PPF z uwzględnieniem przychodów całej zamieszkującej z nim rodziny. Formularz ten został potraktowany jako uzupełnienie pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z podanych informacji wynika, iż wnioskodawca, poza żoną i czwórką dzieci pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym jeszcze ze swoimi rodzicami oraz siostrą i bratem. W związku z tym, zadeklarowane we wniosku łączne dochody wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy liczącego [...] osób wynoszą [...] zł. Według wnioskodawcy jego brat prowadzący gospodarstwo rolne nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Ma natomiast do spłaty kredyt w wysokości [...] zł zaciągnięty na zakup nieruchomości rolnych. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że: Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa", stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (opłaty sądowe i zwrot wydatków) oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych (wpis i opłata kancelaryjna) w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżący wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (prawo pomocy w zakresie całkowitym) bądź wiąże się to z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania (prawo pomocy w zakresie częściowym). Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wykazać musi, że rzeczywiście nie posiada żadnych środków i nie ma realnych możliwości pozyskania środków, które umożliwiłyby jej, choć częściowe partycypowanie w kosztach jej udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wobec osiąganych przez wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy stałych dochodów w określonej wyżej wysokości nie można stwierdzić, iż strona wykazała zasadność swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tzn. obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Biorąc pod uwagę te przesłanki brak jest podstaw do przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, co nie stanowi przeszkody do rozważenia możliwości przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym wyżej mowa należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Forma prawa pomocy jaka może być przyznana stronie w zakresie częściowym jest ściśle określona w ww. art. 245 § 3 ppsa. Oznacza to, iż prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznawane jedynie w odniesieniu do kosztów sądowych (ewentualnie zwrotu wydatków) lub może odnosić się jedynie do ustanowienia pełnomocnika. Zgodnie z unormowaniem art. 230 ppsa od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (§1). Pismami, o których mowa w § 1, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (§2). Sąd nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata – art. 220 § 1 zd. 1 ppsa. Dlatego też, należy stwierdzić, iż stronie poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w tym również wpisu sądowego od wniesionej skargi zostanie zapewnione bezpośrednie prawo do rozpoznania sprawy przez Sąd. W związku z tym, rozważając możliwość przyznania stronie prawa pomocy w zakresie częściowym za decydujące przyjęto kryterium możliwości ponoszenia przez stronę kosztów sądowych w sprawie. W ocenie referendarza sądowego, wobec uzyskiwanych przez liczące 10 osób wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawcy dochodów, jak również biorąc pod uwagę koszty utrzymania, które wynikają z lektury akt sprawy można przyjąć, iż skarżący wykazał, iż poniesienie przez niego kosztów sądowych w tej sprawie mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznych kosztach utrzymania dla niego i jego rodziny. Konsekwencją takiego rozstrzygnięcia odnoszącego się do kosztów sądowych jest odmowa przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Dlatego też, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa postanowiono jak na wstępie.