I SA/Lu 243/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego i podatku od towarów i usług z tytułu importu samochodu osobowego w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. N. zawarł wniosek o zwolnienie go z kosztów sądowych. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, synem, synową i wnuczką. Skarżący oświadczył, że miesięczny dochód uzyskiwany w gospodarstwie domowym wynosi łącznie [...] zł. Majątek skarżącego stanowi mieszkanie o pow. [...]m² oraz samochód [...]. Wnioskodawca dodał, że on jak i jego syn mają kłopoty zdrowotne co wiąże się ze znacznymi wydatkami na leczenie. Następnie w wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący złożył wyciąg ze swojego rachunku bankowego jak również rachunku syna, zeznanie podatkowe za[...] r. gdzie osiągnął przychody w wysokości [...]zł, kserokopię dwóch rachunków. Skarżący oświadczył, że pozostaje z żoną w separacji i nie jest w stanie dostarczyć dokumentów określających jej dochody i stan majątkowy. Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił M.N. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Analiza oświadczeń skarżącego i przedstawionych przez niego dokumentów, w ocenie referendarza prowadzi do wniosku nie dającego podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw w uzasadnieniu którego wskazał, że wbrew stanowisku referendarza nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zdaniem skarżącego złożone przez niego oświadczenia i przesłane dokumenty w wystarczający sposób obrazują jego trudną sytuację materialną. Skarżący podkreślił, że w związku z faktem, iż pozostaje z żoną w separacji nie może dostarczyć wymaganych zaświadczeń dokumentujących sytuację majątkową żony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a. wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że zaskarżone postanowienie traci moc, a sąd na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącego, będącego osobą fizyczną zawiera żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie skarżący powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpatrując wniosek skarżącego należy w pierwszej kolejności wskazać i podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu. Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek udzielenia prawa pomocy Sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą. Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. W okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w świetle twierdzeń i przedstawionych oświadczeń i kserokopii, skarżący nie wykazał ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy nie uznał za wiarygodne twierdzeń skarżącego o jego sytuacji materialnej, zważywszy na poziom wskazywanych dochodów (z oświadczenia złożonego na druku PPF wynika, że skarżący i jego rodzina uzyskują określone dochody). W ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie twierdzenie skarżącego odnośnie braku możliwości przedstawienia stosownych zaświadczeń dokumentujących sytuację majątkową małżonki. Należy bowiem podkreślić, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim sam również wskazał, że pozostaje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, której dochody wpływają na ogólną sytuację majątkową rodziny. Nieprzedłożenie zatem dokumentów, które obrazowały by możliwości finansowe współmałżonka powoduje, że skarżący nie wykazał w sposób rzetelny sytuacji majątkowej, która pozwalałby przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podsumowując z analizy twierdzeń skarżącego wynika, że nie przedstawił on swojej sytuacji materialnej, poziomu uzyskiwanych środków finansowych, w sposób wyczerpujący i odpowiadający rzeczywistości. Zawarte we wniosku informacje koncentrują się na konieczności ponoszenia wydatków. W tym miejscu należy podkreślić, że rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych dochodów. Dopiero zestawienie przedstawionych we wskazanym zakresie informacji stanowi podstawę do prawidłowej oceny czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione w rozpatrywanej sprawie dokumenty wskazują, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji materialnej w zakresie uzyskiwanych czy posiadanych środków. Sytuacja taka, co do zasady wyklucza prawidłowe, stwierdzenie istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy i w konsekwencji wyklucza zasadne przyznanie tego prawa. Z tych względów należało orzec jak na wstępie wobec stwierdzenia, że skarżący w rzeczywistości nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.