I SA/Lu 257/00

Przepis art. 277 par. 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ reguluje zasady i tryb pobierania opłat, odnosząc je odpowiednio do należności celnych przywozowych i wywozowych. Skoro przepis ten zawarty jest w Dziale II Tytułu IX Kodeksu celnego, to odnosi się on do wszystkich opłat zawartych w tym dziale, a więc do opłat wynikających z art. 276 par. 2 Kodeksu celnego. Naczelny Sąd Administracyjny sprecyzował swoje stanowisko w następującej kwestii prawnej. Sprawę, o której mowa, rozpoznawał Naczelny Sąd w Mołdawii, na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł Administracyjny na skutek skargi Omega-Tir-Transport w przedmiocie opłaty manipulacyjnej dodatkowej. Zaskarżoną decyzją Prezes GUC utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Białej Podlaskiej z 20 września 1999 r., przy czym decyzja organu odwoławczego znajdowała uzasadnienie w następujących ustaleniach faktycznych: 16 marca 1999 r. w Oddziale Celnym Drogowym w D. został wprowadzony na polski obszar celny towar - odpady złomu miedzi w ilości 14.100 kg oraz brązu w ilości 5.420 kg. Wymieniony towar przewożony był pod osłoną karnetu TIR z Mołdawii do Niemiec. Posiadaczem karnetu TIR i głównym zobowiązanym była firma Omega-Tir-Transport z Mołdawii. W wyniku rewizji celnej towaru przeprowadzonej przez funkcjonariuszy celnych Urzędu Celnego w B.-P. stwierdzono nadwyżkę złomu miedzi. W związku z powyższym wszczęto postępowanie w sprawie ujawnionej rozbieżności między zawartością przesyłki a treścią zgłoszenia celnego, w toku którego ustalono, iż nie został zgłoszony do procedury tranzytu towar w ilości 20.200 kg miedzi i 2.630 kg mosiądzu. Decyzją z 20 września 1999 r. Dyrektor Urzędu Celnego w B.-P. wymierzył opłatę manipulacyjną dodatkową w wysokości wartości towaru nie przedstawionego organowi celnemu i nie ujętego w dokumentach tranzytowych. Od powyższej decyzji strona odwołała się, podnosząc, iż firma Omega-tir-Tranzit była tylko przewoźnikiem towaru, który został odprawiony w Urzędzie Celnym w Kiszyniowie przez firmę Svetlana Buracenco z Mołdawii i w takim stanie wjechał na polski obszar celny. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej Prezes GUC przedstawił całokształt uwarunkowań prawno-faktycznych, uzasadniających słuszność decyzji podjętej w tej sprawie przez organ celny pierwszej instancji. Rozważania instancji odwoławczej w tej materii godne są przytoczenia, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny aprobując je ograniczył się do ich uogólnienia, formułując równocześnie pogląd prawny o treści przytoczonej na wstępie. Oto te rozważania: Zgodnie z art. 276. par. 2 Kodeksu celnego, jeżeli po przedstawieniu towaru organ celny wykaże różnice między towarem przedstawionym a ujawnionym w wyniku rewizji celnej, to od osoby, o której mowa w art. 39, pobiera się opłatę manipulacyjną dodatkową w wysokości wartości towaru odpowiadającej różnicy. Opłatę manipulacyjną dodatkową pobiera się w sytuacji, gdy zostaną spełnione następujące przesłanki: 1/ ujawniono towar nie przedstawiony organowi celnemu, 2/ ujawnienie rozbieżności nastąpiło w wyniku rewizji celnej, 3/ osobą zobowiązaną do zapłaty opłaty manipulacyjnej dodatkowej jest osoba, o której mowa w art. 36 Kodeksu celnego, 4/ opłatę manipulacyjną dodatkową pobiera się w wysokości wartości towaru. Zgodnie z art. 273 Kodeksu celnego, opłatę manipulacyjna dodatkową pobiera się niezależnie od winy i od odpowiedzialności przewidzianej w ustawie karnej skarbowej. Wymiar opłaty manipulacyjnej ma charakter obligatoryjny. Oznacza to, że w każdym przypadku ujawnienia w trakcie rewizji celnej nadwyżki towaru organ celny ma obowiązek pobrania tej opłaty. Użyte w przepisie art. 39 Kodeksu celnego pojęcie "osoby" służy określeniu podmiotu praw i obowiązków powstałych w związku z wprowadzeniem lub wyprowadzeniem towaru z polskiego obszaru celnego. Definicję osoby zawiera art. 3 par. 1 pkt 10 Kodeksu celnego, stanowiąc, iż użyte w cytowanej ustawie pojęcie "osoby" oznacza osobę fizyczną, osobę prawną, jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej. Przyjąć więc należy, że podmiotem praw i obowiązków celnych może być zarówno podmiot fizyczny, jak i prawny lub nie posiadający osobowości prawnej, niezależnie od przyjętej formy działalności, o ile jest ona prawnie dopuszczalna. W świetle powyższego w sferze prawa celnego może występować każdy, kto osobiście lub przez upoważnionego przedstawiciela wyrazi wolę korzystania z określonej procedury celnej, czego konsekwencją jest korzystanie z uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego, ale również związanych z tym obowiązków, w szczególności przestrzegania warunków realizacji określonej procedury oraz przepisów prawa. W sprawie bezsporne jest, iż nadwyżka złomu miedzi i mosiądzu ujawniona została w związku z realizacją przez Omega-Tir-Transport procedury tranzytu na podstawie karnetu TIR. W wypadku przewozów pod osłoną karnetu TIR pierwszeństwo w stosowaniu mają przepisy Konwencji TIR. Artykuł 21 Konwencji TIR stanowi, że w każdym przejściowym urzędzie celnym, jak również docelowych urzędach celnych pojazd drogowy, zespół pojazdów lub kontener będą przedstawiane władzom celnym w celu kontroli wraz ze swym ładunkiem oraz odnoszącym się do niego karnetem TIR. Ponadto nota wyjaśniająca 0.11 - 1 do art. 11 tej konwencji przewiduje, iż władze celne przy podjęciu decyzji o zwolnieniu lub niezwolnieniu towarów albo pojazdów nie powinny kierować się faktem, że stowarzyszenie poręczające jest odpowiedzialne za uiszczanie opłat, podatków lub odsetek za zwłokę - należnych od posiadacza karnetu, jeżeli ich ustawodawstwo daje im inne możliwości zapewnienia ochrony ich interesów, do której są obowiązani. Jednocześnie art. 36 Konwencji TIR stanowi, że każde naruszenie postanowień niniejszej konwencji narazi naruszającego w państwie, w którym naruszenie zostało dokonane, na sankcje przewidziane przez ustawodawstwo tego państwa. Artykuł 39 Kodeksu celnego stanowi, iż towary, które zgodnie z art. 36 par. 1 pkt 1 zostały dostarczone do granicznego urzędu celnego bądź miejsca wyznaczonego lub uznanego przez organ celny, powinny zostać przedstawione organowi celnemu przez osobę, która wprowadziła je na polski obszar celny, lub przez osobę, która przejęła odpowiedzialność za te towary po ich wprowadzeniu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W świetle powołanych przepisów Konwencji TIR, jak i Kodeksu celnego, na przewoźniku towaru spoczywa obowiązek zapewnienia prawidłowej realizacji procedury tranzytu, w tym w szczególności zgodności towaru /ilość, rodzaj, waga/ z odnoszącymi się do niego dokumentami przewozowymi. Cytowane przepisy wprowadzaj ą wymóg posiadania przez przewoźnika pełnej wiedzy o tym, co jest przewożone. W sprawie ustalono, iż pracownik firmy Omega-Tir-Transport - kierowca był obecny przy załadunku towaru, miał więc dostęp zarówno do towaru, jak i dokumentów go dotyczących. Strona nie wniosła żadnych zastrzeżeń do listu przewozowego CMR. Przewoźnik jest podmiotem prowadzącym profesjonalną działalność gospodarczą, od którego zarówno ze względu na treść umowy z podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą, jak i ze względu na szczególne obowiązki obciążające te podmioty z mocy prawa celnego, można wymagać szczególnej staranności w wykonywaniu obowiązków celnych. Nie można podzielić poglądu pełnomocnika strony, iż osobą wprowadzającą towar na polski obszar celny w rozumieniu art. 39 Kodeksu celnego jest firma Svetlana Buracenco z Mołdawii, która zgłosiła towar do procedury tranzytu w Urzędzie Celnym w Kiszyniowie. Nie znajduje on bowiem odzwierciedlenia ani w przepisach Konwencji TIR, ani w przepisach Kodeksu celnego. Z uwagi na fakt, iż korzystającym z operacji TIR, zobowiązanym do wykonywania obowiązków wynikających z procedury, jaką towar został objęty, była firma Omega-Tir-Transport, to słuszne jest uznanie, iż odpowiedzialnym za wykonanie ciążących na nim obowiązków winien być ten podmiot. Przewoźnik, który narusza ustawowe obowiązki podczas przewozu towaru przez granicę państwową, liczyć się musi z sankcją wynikającą z art. 276 par. 2 Kodeksu celnego. Na decyzje Prezesa Głównego Urzędu ceł skargę wniosła firma Omega-Tir-Transport, jednakże skarga została przez Naczelny Sąd Administracyjny oddalona. Podzielając motywy decyzji organu odwoławczego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na następujące argumenty wspierające trafność przytoczonych uprzednio rozważań organu odwoławczego. Oto one: Postępowanie w sprawie wymiaru opłaty manipulacyjnej dodatkowej zostało wszczęte z urzędu 8 kwietnia 1999 r., a więc w okresie obowiązywania ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./. Zgodnie z art. 262 Kodeksu celnego znowelizowanego ustawą /Dz.U 1997 nr 160 poz. 1084/, do postępowania w sprawach celnych stosuje się przepisy działu IV ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ z uwzględnieniem zmian wynikających z prawa celnego. Podnosząc powyższe uwagi należy stwierdzić, iż powoływanie się w skardze na przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego było niezasadne. Za bezsporne należy uznać okoliczności sprawy odnoszące się do samego faktu ujawnienia większej ilości towaru celnego niż ta, która wynikła z dokumentów przedstawionych organowi celnemu. Wprawdzie strona kwestionuje, iż była pozbawiona możliwości uczestniczenia w ważeniu, jednak tego rodzaju zarzutu nie można uznać za zasadny, jeśli weźmie się pod uwagę okoliczność, iż podczas oględzin towaru był obecny kierowca. Wartość celną ujawnionego towaru ustalono na podstawie art. 26 Kodeksu celnego. Okoliczności powyższych strona w postępowaniu przed organami celnymi nie kwestionowała, pomimo udziału w tym postępowaniu pełnomocnika strony. Artykuł 276 par. 2 Kodeksu celnego stanowi, że jeżeli po przedstawieniu towarów organ celny wykaże różnicę między towarem przedstawionym a ujawnionym w wyniku rewizji celnej, to od osoby, o której mowa w art. 39 Kodeksu celnego, pobiera się opłatę manipulacyjną dodatkową w wysokości wartości towaru odpowiadającej różnicy. Powołany przepis nie zawiera jakiegokolwiek ograniczenia odnoszącego się do rodzaju procedury celnej, do objęcia którą został zgłoszony towar celny. Oznacza to, iż przepis ten ma zastosowanie nie tylko do procedury przywozy, wywozu, ale również do procedury tranzytu, składu celnego i innych wynikających z Kodeksu celnego, chyba że wyrażony przepis szczególny wyłączałby stosowanie tego przepisu /art. 276 par. 2 Kodeksu celnego/. Interpretacja art. 277 Kodeksu celnego zawarta w skardze w ocenie Sądu jest wadliwa. Przepis ten stanowi, iż opłaty są pobierane na zasadach i w trybie ustalonych dla należności celnych przywozowych i wywozowych. Skoro przepis powyższy zawarty jest w Dziale II Tytułu IX Kodeksu celnego, to odnosi się on do wszystkich opłat zawartych w tym dziale, a więc i do opłat wynikających z art. 276 par. 2 Kodeksu celnego. Przedstawiona interpretacja tego przepisu dotyczy również przypadków tranzytu, dlatego też w przypadku zaistnienia okoliczności wynikających z tego przepisu w stosunku do towarów zgłoszonych do objęcia ich procedurą tranzytu należy stosować zasady i tryb przewidziany w art. 277 Kodeksu celnego.