I SA/Lu 261/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania ulgi w podatku rolnym p o s t a n a w i a 1. przyznać J. M. prawo pomocy poprzez zwolnienie z połowy wpisu od wniesionej skargi; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem z dnia 8 marca 2014 r. J. M. wystąpiła do tutejszego Sądu ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania ulgi w podatku rolnym. Następnie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, skarżący złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku wynika, że skarżący (ur. w 1962 r.) prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwiema córkami w wieku 13 i 19 lat. Rodzina utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego o pow. 10,93 ha fiz. (6,61 ha przelicz) oraz wynagrodzenia za pracę żony skarżącego w kwocie 1.478,64 zł netto (wynagrodzenie za czerwiec 2014 r.). W skład jego majątku wchodzi budynek mieszkalny o pow. 100 m2, budynek inwentarski o pow. 55 m2 oraz stodoła drewniana o pow. 110 m2 i szopa. Skarżący posiada samochód osobowy - fiat seicento rok prod. 2002, ciągnik rolniczy oraz cały niezbędny sprzęt rolniczy (pług, kultywator, brony, siewnik). Skarżący za rok 2013 otrzymał dopłaty obszarowe w wysokości 7.760,32 zł. Do wniosku dołączył wyciąg z rachunku bankowego z którego wynika, że w dniu 23 kwietnia 2014 r. otrzymał na konto zwrot podatku dochodowego żony za rok 2013 w kwocie 1.240,00 zł oraz w dniu 30 kwietnia 2014 r. zwrot podatku akcyzowego z tytułu zakupu paliwa rolniczego w kwocie 390,39 zł. Nadto oświadczył, że miesięczna wysokość niezbędnych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego wynosi 1.818, 00 zł (ubezpieczenie, energia elektryczna, gaz, dojazdy do pracy i szkoły, zakup żywności, odzieży i ubrań). Referendarz sądowy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że odpłatność postępowania sądowoadministracyjnego jest generalną zasadą przyjętą na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a. - por. art. 199 tej ustawy). Nie mniej jednak zasada ta nie ma charakteru bezwzględnego i ustawodawca przewidział, że w szczególnych przypadkach strona może być zwolniona z tego obowiązku w drodze przyznania prawa pomocy. Możliwość jego przyznania jest jednakże uzależniona od tego, czy strona występująca z takim wnioskiem wykaże, iż rzeczywiście jej sytuacja materialna jest na tyle ciężka, aby uzasadnione było uczynienie wyjątku od zasady odpłatności postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może natomiast zostać przyznane stronie, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Odnosząc powyższe do wniosku strony, referendarz sądowy nie znalazł dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialna strony jest na tyle ciężka, iż wymaga całkowitego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Niemniej jednak w ocenie referendarza sądowego wniosek strony zasługuje na częściowe uwzględnienie, tj. przez zwolnienie z obowiązku uiszczenia połowy wpisu sądowego od skargi. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokości wpisu od skargi wynosi 500 zł - zgodnie z treścią § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez skarżącego opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisu od skargi w zestawieniu z sytuacją finansową skarżącego oraz fakt, że uiszczenie tej opłaty jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez Sąd zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części dotyczącej połowy wpisu od skargi z budżetu państwa. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla skarżącego byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi w pełnej wysokości, tj. 500 zł. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i majątkowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja majątkowa skarżącego nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w szerszym lub pełnym zakresie. Nie sposób pominąć, że skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 10,93 ha fiz. (6,61 ha przelicz). Dochód z takiego gospodarstwa, obliczony zgodnie z obwieszczeniem Prezesa GUS z dnia 23 września 2013 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2012 r. (M.P. z 2013 r., poz. 774) wynosi 16.068,91 zł rocznie, tj. 1.339,07 zł miesięcznie (6,61 ha x 2431 zł = 16.068,91 zł (dochód roczny) : 12 m-cy = 1.339,07 zł. Do wyliczonego w ten sposób dochodu dochodzą coroczne dopłaty bezpośrednie do upraw rolnych, których wysokość za miniony rok wyniosła 7.760,32 zł (powierzchnia działek rolnych zadeklarowana do przyznania jednolitej płatności obszarowej w minionym roku wyniosła 7,58 ha). Uwzględnić również należy, iż żona skarżącego dysponuje stałym dochodem z tytułu świadczonej pracy w wysokości około 1.400,00 zł netto miesięcznie. Dodatkowo jak wynika z akt sprawy skarżący w kwietniu 2014 r. otrzymał zwrot podatku dochodowego za rok 2013 w kwocie 1.240,00 zł oraz zwrot podatku akcyzowego z tytułu zakupu paliwa rolniczego w kwocie 390,39 zł. Ponadto jak wynika z akt sprawy skarżący otrzymuje świadczenie pieniężne z opieki społecznej w wysokości 271,00 zł miesięcznie, czego nie ujawnił w treści wniosku. Dochody ze wskazanych źródeł zaspokajają wszystkie niezbędne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem by skarżący zalegał z jakimikolwiek płatnościami. Na bieżąco dokonuje niezbędnych zakupów i reguluje zobowiązania. Skarżący posiada przy tym cały niezbędny sprzęt do produkcji rolnej i budynki, a przedstawione przez niego wyliczenia dotycząc kosztów prowadzenia gospodarstwa rolnego jednoznacznie wskazuje na aktywnie prowadzoną przez niego produkcję rolną. Wszystko powyższe wskazuje, że wysokość dochodów oraz posiadanego majątku, które mimo, iż nie są wysokie, pozwalają zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść ciężar części kosztów postępowania sądowego, który obecnie ogranicza się do uiszczenia połowy wpisu od skargi. W kontekście zaś wydatków strony oraz jej zobowiązań pamiętać należy, iż koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Co więcej, strona wstępująca na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i powinna w związku z tym znaleźć pokrycie w swych dochodach przez ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla jej utrzymania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r., I OZ 753/09, niepubl.). Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Uwzględniając zatem to wszystko i korzystając, że sąd (referendarz sądowy) nie jest związany żądaniem strony zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2004, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie I) przyznano stronie skarżącej prawo pomocy tyle, że nie poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości, a jedynie z połowy wpisu od skargi. Takie rozstrzygnięcie uwzględnia bowiem ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną skarżącego zabezpieczając gwarantowane mu Konstytucją RP prawo do sądu, a jednocześnie chroni wymiar sprawiedliwości przed ewentualną, zbędną roszczeniowością strony. Nie powoduje też przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Konkludując, zwolnienie skarżącego z połowy wpisu od wniesionej skargi stanowi dla niego aktualnie wystarczającą formę wsparcia w prowadzeniu sprawy oraz zabezpieczeniu jego praw. Z tych względów referendarz sądowy, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.