I SA/Lu 261/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Fita (sprawozdawca) Sędziowie WSA Andrzej Niezgoda WSA Grzegorz Wałejko Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 października 2016 r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej oddala skargę. I SA/Lu 261/16 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania L. G. od decyzji Burmistrza Miasta Ś. z dnia [...] o odmowie umorzenia jej zaległości w podatku od nieruchomości, stanowiącej III ratę tego podatku za 2015 r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu przypomniało, że zaległość, której umorzenia domaga się strona wynosi [...] zł i jest to kwota dotycząca III raty podatku od nieruchomości za 2015 r. od nieruchomości skarżącej położonych przy ul[...] w Ś.. Podstawą wniosku skarżącej była jej trudna sytuacja zdrowotna, finansowa i zajęcie nieruchomości przez komornika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L.. W toku postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że miesięczny dochód skarżącej, którym mogła dysponować w 2015 r. to kwota [...]zł. Jej wysokość została obliczona przy uwzględnieniu kosztów utrzymania, leków i potrąceń z emerytury dokonywanych w toku postępowania egzekucyjnego, prowadzonego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L.. Wnioskodawczyni posiada majątek w postaci lokalu mieszkalnego, nieruchomości położonych w Ś. oraz nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem pensjonatu w stanie surowym i nieruchomości gruntowej niezabudowanej, położonymi w N.. Nieruchomości te obecnie nie są zajęte i pozostają w całkowitym zarządzie skarżącej. Z dokonanych ustaleń wynika też, że strona jest też niezdolna do samodzielnej egzystencji do 30 listopada 2017 r. Organ pierwszej instancji stwierdził, że sytuacja wnioskodawczyni jest trudna, ale brak środków na zapłatę zaległości podatkowej nie przesądza o konieczności udzielenia jej ulgi, bo o zdolności płatniczej świadczą nie tylko bieżące dochody, lecz także posiadany majątek. Obecna sytuacja materialna i zdrowotna skarżącej nie cechuje się wyjątkowością. Wnioskodawczyni posiada stały miesięczny dochód, składniki majątkowe, jakimi może dysponować oraz reguluje inne zobowiązania. Poza tym organ pierwszej instancji umorzył jej zaległości z tytułu nieopłaconej III i IV raty podatku od nieruchomości za 2013 r. oraz I, II, III i IV raty podatku od nieruchomości za 2014 r. wraz z odsetkami. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wskazała na pogarszający się stan zdrowia jej i jej byłego męża. Podała, że nadal toczą się w stosunku do niej postępowania egzekucyjne dotyczące podatku dochodowego za 1999 r. Podniosła, że jej nieruchomości (nieruchomość położona w Ś. i nieruchomość położona w N.) są zajęte przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L., a jedyny jej dochód stanowi emerytura, która ledwo wystarcza na opłatę mieszkania, mediów i zakup leków. Wyjaśniła, że przyczyną jej trudnego położenia jest nieprawidłowe działanie aparatu państwowego. Z tych powodów zażądała uchylenia kwestionowanej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W toku postępowania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym skarżąca złożyła dodatkowe kopie dokumentów świadczące o wysokości jej zobowiązań publiczno-prawnych, wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, leczeniem, oraz okresów hospitalizacji jej i byłego męża. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania, stwierdzając, że decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu. Przypomniało ustalenia postępowania, z których wynika, że wnioskodawczyni ma [...] lata, jest w złym stanie zdrowia (według orzeczenia orzecznika ZUS z [...] maja 2014 r. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia 30 listopada 2017 r.), zamieszkuje z byłym mężem w wieku lat [...], schorowanym i wymagającym opieki. Po potrąceniach otrzymuje do własnej dyspozycji emeryturę w wysokości [...] miesięcznie. Jak wynika z kopii faktur dołączonych do wniosku o umorzenie zaległości oraz złożonych w postępowaniu odwoławczym, z powodu konieczności wykupienia leków wydała w okresie lipiec - sierpień 2015 r. - [...] zł, a w okresie wrzesień - grudzień 2015 r. - [...] zł. Miesięczne utrzymanie mieszkania kosztuje ją obecnie [...] zł (tytułem czynszu) i po około [...] i [...] zł opłat za gaz i energię elektryczną. Opłata za telefon wyniosła za wrzesień 2015 r. [...] zł. Z własnością lokalu mieszkalnego związana jest konieczność uiszczania podatku od nieruchomości ([...] zł) i opłaty za użytkowanie wieczyste gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa ([...] zł). Skarżąca jest właścicielką nieruchomości położonych w Ś. i N., w których działach III ksiąg wieczystych wpisano ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Skarb Państwa - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L.. Dalej Kolegium podało, że podstawą prawną wydanej decyzji jest przepis art. art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 z późn. zm., dalej – O.p.) zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z przepisu tego wynika, że umorzenie zaległości podatkowej uzależnione jest od wystąpienia po stronie podatnika ważnego interesu lub zaistnienia interesu publicznego, który przemawia za udzieleniem tej ulgi. W toku prowadzonego postępowania organ podatkowy ma obowiązek to zbadać. Sformułowanie, że organ podatkowy "może umorzyć", wskazuje natomiast, że organ orzekający korzysta ze swobody uznania administracyjnego, czyli nawet w przypadku stwierdzenia przesłanek z art. 67a § 1 O.p. może odmówić uwzględnienia wniosku podatnika. Organ odwoławczy stwierdził, że w potocznym rozumieniu pojęcia "ważnego interesu podatnika", mieści się każda ulga podatkowa, ponieważ uwalnia go od konieczności zapłaty określonej kwoty pieniężnej, tym samym poprawiając jego aktualną sytuację finansową. Za "ważny interes podatnika" w rozumieniu ustawy, należy uznać natomiast taką sytuację podatnika, w której uiszczenie przez niego należności wynikających z zaległości podatkowej spowodowałoby realne zagrożenie jego bytu. W ocenie Kolegium, w rozstrzyganej sprawie, sytuacja podatniczki jest niewątpliwie trudna. Niemniej jednak trwa ona co najmniej od 2013 r., skoro w odniesieniu do 2013 i 2014 r. organ pierwszej instancji umorzył jej zaległości w podatku od nieruchomości. Ta okoliczność ma dla tej sprawy istotne znaczenie, bowiem "ważny interes podatnika" nie może polegać na wieloletnim zniweczeniu konsekwencji przysługiwania prawa do nieruchomości, którą to konsekwencją jest powstanie obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości, a następnie powstanie zobowiązania podatkowego. Kolegium rozważyło również, czy w sprawie tej wystąpiła przesłanka interesu publicznego. Wyjaśniło, że przesłanka interesu publicznego winna zostać stwierdzona, kiedy zaistnieje pewne istotne dobro służące zbiorowości lokalnej lub służące całemu społeczeństwu, które uzasadnia słuszność uczynienia wyjątku od konstytucyjnej zasady ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych wynikającej z treści art. 84 Konstytucji RP. W ocenie organu odwoławczego, w rozstrzyganej sprawie nie zaistniała nadzwyczajna sytuacja uzasadniająca uczynienie wyjątku od zasady równości i powszechności opodatkowania, a za udzieleniem ulgi nie przemawia zasada sprawiedliwości czy uwzględniania dobra społecznego. W konsekwencji, w sprawie tej nie zaistniała przesłanka interesu publicznego uzasadniająca udzielenie ulgi. W skardze na powyższą decyzję, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, strona wytknęła Samorządowemu Kolegium Odwoławczego nieuwzględnienie jej bardzo trudnych warunków materialnych, życiowych i zdrowotnych, niezależnych od niej, a w szczególności brak środków na zapłatę podatku. Strona stwierdziła, że obecny stan rzeczy wynika z nieprawidłowego działania Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. związanego z wymiarem podatku dochodowego za 1999 r. i zajęciem jej majątku oraz części emerytury, która jest jedynym źródłem utrzymania. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 67a § 1 O.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: 1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; 2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a; 3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o umorzenie jej zaległości w podatku od nieruchomości, stanowiącej III ratę tego podatku za 2015 r. Podniosła, że nie jest w stanie jej uregulować w związku z bardzo trudną sytuacją materialną oraz kłopotami ze zdrowiem jej i jej byłego męża oraz faktem zajęcia jej nieruchomości przez komornika [...] Urzędu Skarbowego w L.. Zgodzić się należy z organami obu instancji, że decyzja wydana w trybie art. 67a § 1 O.p. jest decyzją uznaniową, z której istoty wynika pozostawienie organowi podatkowemu swobody wyboru określonego rozwiązania (świadczy o tym zwrot “może"). Uznanie administracyjne sprowadza się do tego, że organ podatkowy jest zobligowany do ustalenia, czy w danej sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające przyznanie ulgi, czyli czy zachodzi “ważny interes podatnika" lub “interes publiczny". W tym celu obowiązany jest wszechstronnie wyjaśnić okoliczności faktyczne. Jednak ustalenie istnienia tych przesłanek nie wiąże organu podatkowego w tym sensie, że nie musi on podjąć korzystnej dla podatnika decyzji. Decyzja taka wymaga natomiast stosownego uzasadnienia. Kontroli sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie (sąd nie może ingerować w ustawowe uprawnienia organu), ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to, czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne. Innymi słowy, sąd bada jedynie, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji, o jakiej mowa w art. 67a § 1 O.p., mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 122, 187 § 1 i 191 O.p. Stwierdzenie, że decyzja nie jest dowolna, bo ma oparcie w zebranym materiale dowodowym i jego ocenie, wyklucza ingerencję w swobodny wybór dokonany przez organ podatkowy zgodnie z dyspozycją przepisu prawa materialnego. W ocenie sądu, w rozpoznawanej sprawie organy podatkowe z zachowaniem obowiązujących zasad przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, zbadały sytuację materialną skarżącej oraz wzięły pod uwagę wszystkie okoliczności podnoszone przez nią w postępowaniu, odnosząc się do nich w decyzji. Przede wszystkim prawidłowo wyjaśniły znaczenie pojęć "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego". Zgodzić się z nimi należy, że przez “ważny interes podatnika" należy rozumieć szczególne względy i nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Ogólnie trudna sytuacja finansowa podatnika nie stanowi podstawy do zastosowania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. "Interes publiczny" jest natomiast przesłanką odnoszącą się do wartości właściwych funkcjonowaniu całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, porządek publiczny rozumiany jako zaufanie do organów administracji publicznej, szeroko rozumiane działanie w interesie państwa. Jeśli chodzi o prawidłowe definiowanie tych przesłanek, kwestię tę trafnie ujął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 sierpnia 2015 r. w sprawie II FSK 1610/13, w którym stwierdził:" Sformułowana w sposób ogólny treść art. 67a § 1 O.p., w którym to przepisie ustawodawca używa pojęć nieostrych - "ważny interes podatnika", "interes publiczny", nie daje podstaw do przyjęcia, iż istnieje ściśle określony katalog przesłanek, okoliczności, zdarzeń, czy też powodów (ani też z góry określona ich hierarchia), którymi należy kierować się przy rozstrzyganiu spraw na podstawie tego przepisu. Można wprawdzie powoływać się w tej mierze na przykłady mogące stanowić wskazówki interpretacyjne, zaczerpnięte z piśmiennictwa podatkowego, czy też wypracowanego w tym zakresie dorobku orzecznictwa sądowego, niemniej w każdym wypadku ich analiza musi być dokonana przez organ podatkowy w oparciu o całokształt okoliczności istniejących w konkretnej sprawie. Zdaniem sądu, w niniejszej sprawie organy wszechstronnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżąca ma [...] lata, jest w złym stanie zdrowia i zamieszkuje z byłym mężem w wieku lat [...], schorowanym i wymagającym opieki. Po potrąceniach otrzymuje do własnej dyspozycji emeryturę w wysokości [...] miesięcznie. Z powodu konieczności wykupienia leków wydała w okresie lipiec - sierpień 2015 r. - [...] zł, a w okresie wrzesień - grudzień 2015 r. - [...] zł. Miesięczne utrzymanie to kwoty wydatkowane z tytułu czynszu za mieszkanie - [...] zł, opłaty za gaz i energię elektryczną - [...] zł i [...] zł, opłaty za telefon, która we wrześniu 2015 r. wyniosła [...] zł. Z własnością lokalu mieszkalnego związana jest konieczność uiszczania podatku od nieruchomości ([...] zł) i opłaty za użytkowanie wieczyste gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa ([...] zł). Skarżąca jest też właścicielką nieruchomości położonych w Ś. i N., w których działach III ksiąg wieczystych wpisano ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Skarb Państwa - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. (odpis Księgi Wieczystej sporządzony na dzień [...] października 2015 r., k. 8 akt adm. SKO). Poza tym organ pierwszej instancji umorzył jej zaległości z tytułu nieopłaconej III i IV raty podatku od nieruchomości za 2013 r. oraz I, II, III i IV raty podatku od nieruchomości za 2014 r. wraz z odsetkami. Zdaniem sądu, ograny obu instancji podatkowo prawidłowo ustaliły stan faktyczny. Prawiłowo też oceniły sytuację skarżącej jako trudną. Ich argumentacja co do braku przesłanek do udzielenia wnioskowanej ulgi nie wskazuje jednak na dowolność w podjętym przez organy obu instancji rozstrzygnięciu. Zgodzić się z nimi należy, że brak środków na zapłatę zaległości podatkowej nie przesądza o konieczności udzielenia skarżącej ulgi, bo o jej zdolności płatniczej świadczy nie tylko uzyskiwanie bieżących dochodów, ale i posiadany majątek. Biorąc pod uwagę ustalony w sprawie stan faktyczny, uzasadnione ich twierdzenie, że sytuacja materialna i zdrowotna skarżącej nie cechuje się wyjątkowością. Wnioskodawczyni na dzień wydania zaskarżonej decyzji posiadała bowiem stały miesięczny dochód, składniki majątkowe oraz regulowała inne zobowiązania. Ponadto, w świetle okoliczności, że skarżącej umorzono już część zaległości tj. zaległości z tytułu nieopłaconej III i IV raty podatku od nieruchomości za 2013 r. oraz I, II, III i IV raty podatku od nieruchomości za 2014 r. wraz z odsetkami, nie jest dowolne stwierdzenie, że poprzez kolejne przyznawanie ulg skarżącej, uwolniłoby się ją od obowiązku podatkowego związanego z posiadaniem majątku - nieruchomości, co w świetle konstytucyjnej zasady dotyczącej konieczności płacenia podatków byłoby nie do zaakceptowania. Mając na uwadze, że organy podatkowe przeprowadziły w niniejszej sprawie postępowanie zgodnie z zasadami określonymi w przepisach O.p., a uzasadnienie ich stanowiska co do niewystąpienia w niej przesłanek "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego" nie charakteryzuje się dowolnością stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270), orzekł o oddaleniu skargi.