I SA/Lu 268/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Protokolant referent stażysta Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 października 2019 r. sprawy ze skargi C. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi J. Ł. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości [...] ([...] [...]) złotych, w tym VAT. Decyzją z dnia [...] r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania C. L. (dalej: skarżącego) od decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...] roku w sprawie odmowy umorzenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za IV kwartał 2018 r. w kwocie [...]zł, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Jak wynika z akt sprawy, wnioskiem z dnia 18 grudnia 2018 r. skarżący wystąpił do Wójta Gminy G. o umorzenie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za wskazany okres, motywując to złą sytuacją zdrowotną i ekonomiczną. Wskazywał również na wyłudzenie opłaty z uwagi na fakt, iż nie generuje żadnych odpadów, a gmina nie odbiera ich od niego. Wójt Gminy G. odmówił umorzenia opłaty wskazując na treść przepisów ustawy o utrzymaniu porządku i czystości w gminach i wynikający z nich obowiązek ponoszenia przez właścicieli nieruchomości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Wskazał też na przeprowadzony wywiad środowiskowy i ustalenia, zgodnie z którymi skarżący wprawdzie posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale pobiera rentę z KRUS. Zdaniem organu pierwszej instancji, po zsumowaniu miesięcznych wydatków wskazanych przez skarżącego podczas wywiadu można wywnioskować, iż posiada on możliwość uregulowania kwoty w wysokości [...] zł tytułem opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, bez uszczerbku dla utrzymania. W rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z art. 6q ustawy o utrzymaniu w czystości i porządku w gminach, w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, stosuje się przepisy O.p., z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. Przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p. daje możliwość umorzenia ciążących na podatniku zaległości podatkowych oraz odsetek za zwłokę, jeżeli jest to uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Organ odwoławczy wskazał na uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu ulgi. Zaznaczył, że umorzenie zaległości podatkowych jest instytucją nadzwyczajną, skoro zasadą jest płacenie podatków, nie zaś zwalnianie podatników z tego obowiązku. Zdaniem Kolegium organ pierwszej instancji nie wykroczył poza granice uznania administracyjnego, a zaskarżona decyzja została wydana po rozpatrzeniu wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Okoliczności wskazane przez skarżącego są niewystarczające do przyznania wnioskowanej ulgi podatkowej, albowiem nie są okolicznościami wyróżniającymi sytuację skarżącego od sytuacji innych podatników (płatników opłaty za gospodarowanie odpadami). Porównanie kwoty zaległości, o umorzenie której wnioskuje skarżący z uzyskanymi dochodami wskazuje, że uiszczenie tej zaległości nie przekracza jego możliwości finansowych. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skardze C. L. domagał się uchylenia decyzji oraz zwrotu bezzasadnie pobranych opłat. Podniósł, że władze gminy nie są w stanie udowodnić, aby usługi były rzeczywiście świadczone. Wskazał, że odpady zagospodarowuje we własnym zakresie. Podkreślił nadto fakt, że jest osobą schorowaną i niepełnosprawną, a na okoliczność tych faktów dołączył do skargi kopie dokumentów w postaci m.in. wyniku badania PET-CT (stwierdzającego u skarżącego chorobę nowotworową), zaświadczeń lekarskich i karty informacyjnej z leczenia szpitalnego. Dołączył też dwa dowody wewnętrzne z lutego i marca 209 r. dotyczące sprzedaży tworzyw sztucznych w skupie surowców wtórnych. W piśmie z dnia 11 września 2019 r. skarżący poparł stanowisko w sprawie. Podkreślił, że to on osobiście dba o porządek i czystość swojej posesji, a gmina nie świadczy na jego rzecz żadnych usług w tym zakresie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Poparło stanowisko prezentowane w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna i z tych względów podlega oddaleniu. Kontroli Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o odmowie umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Ta okoliczność wymaga podkreślenia, zważywszy na treść większości zarzutów podniesionych w skardze, które w żadnym razie nie odnoszą się do meritum sprawy niniejszej, a dotyczą nałożenia obowiązku i wymiaru opłaty za gospodarowanie odpadami. Skarżący zwalcza bowiem zaskarżoną decyzję poprzez podniesienie, że nie powinien być obciążany opłatami, bowiem nie korzysta z usług gminy w zakresie gospodarowania odpadami. W skardze zawarł m.in. wniosek o zwrot poniesionych opłat za poprzednie okresy, jako poniesionych nienależnie. Argumentacja taka w żadnym razie nie odnosi się do meritum niniejszej sprawy i nie jest objęta kognicją Sądu. Jedynie informacyjnie wskazać należy, że z art. 6c ust. 1 u.c.p.g. wynika, iż gminy są obowiązane do zorganizowania odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Z kolei zgodnie z art. 6h u.c.p.g. właściciele nieruchomości, o których mowa w art. 6c, są obowiązani ponosić na rzecz gminy, na terenie której są położone ich nieruchomości, opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Obowiązek uiszczenia opłaty wynika z faktu samego zamieszkiwania na określonej nieruchomości i nie wyłącza go indywidualne zagospodarowanie surowców wtórnych przez zobowiązanego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28.11.2013 r. (K 17/12) nie dopatrzył się sprzeczności z Konstytucją przepisów u.c.p.g., które stanowią podstawę prawną nałożenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz stwierdził, że opłata ta ma charakter daniny publicznej, a więc jest świadczeniem pieniężnym ustalanym jednostronnie, przymusowym, stanowiącym dochód publiczny i podlegającym egzekucji administracyjnej (wyrok NSA z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt II FSK 2080/16). Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów w badanej sprawie stanowił art. 67a § 1 pkt 3 O.p. stosownie do którego, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, organ podatkowy może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W przytoczonej regulacji przewidziane zostały dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ podatkowy może w drodze decyzji zastosować ulgę podatkową: "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". Spójnik "lub" użyty w przepisie wskazuje przy tym na to, że wystarczy spełnienie tylko jednej z nich. W niniejszej sprawie organ nie stwierdził istnienia którejkolwiek z tych przesłanek, co legło u podstaw rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia zaległości. Na wstępie zaznaczenia wymaga, że organy, czyli wójt gminy i Samorządowe Kolegium Odwoławcze, miały kompetencje do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, co zresztą nie podlega sporowi. Na podstawie art. 6 ust. 12 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2018, poz. 1454 ze zm.; dalej: u.c.p.g.) do opłat za gospodarowanie odpadami stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. W dziale tym mieści się przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p., stanowiący podstawę prawną zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Zgodnie z art. 67a § 1 O.p. organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: 1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty; 2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek; 3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Decyzje w przedmiocie ulg w spłacie zaległości jako decyzje uznaniowe podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA 7 lutego 2001r. sygn. akt I SA/Gd 1507/00, wyrok NSA z 15 lipca 2008r. sygn. akt II FSK 660/07, wyrok NSA z 16 lipca 2013r. sygn. akt II FSK 2148/11). W postępowaniu w przedmiocie ulgi podatkowej wyróżnia się dwa etapy. W pierwszym organ powinien ocenić, czy w danej sprawie zaszła choćby jedna z dwóch wskazanych przesłanek ulgi. W razie stwierdzenia, że żadna z nich nie zaszła, powinien odmówić zastosowania ulgi. Decyzja w tym zakresie, tj. ustalenia materialnoprawnej przesłanki zastosowania ulgi nie ma charakteru uznaniowego, lecz związany. Oznacza to, że organ nie może udzielić ulgi w spłacie, jeżeli nie wystąpiła żadna z przesłanek z art. 67a § 1 O.p. (ważny interes podatnika/strony, interes publiczny). Postępowanie wchodzi w drugi etap jedynie wtedy, gdy organ uzna istnienie przesłanki z art. 67a O.p. Etap ten służy wykazaniu, dlaczego w tej sprawie, pomimo istnienia przesłanek, ulga nie zostaje przyznana. Tylko ten drugi etap cechuje się uznaniowością, co jednak nie oznacza dowolności. Art. 67a § 1 O.p. nie określa kryteriów wyboru opcji decyzji (udzielenie lub odmowa udzielenia ulgi w spłacie zaległości). Użyte w tym przepisie pojęcie "może" oznacza tyle, że to organ samodzielnie dokonuje wyboru ustalonego alternatywnego rozwiązania co nie oznacza, że dysponuje w tym zakresie zupełną dowolnością. Wymaga jednak podkreślenia, że umorzenie zaległości podatkowych (z tytułu opłat) jest instytucją nadzwyczajną, skoro zasadą jest płacenie takich należności, nie zaś zwalnianie z tego obowiązku. Istnienia ważnego interesu zobowiązanego, będącego jedną z przesłanek udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o potrzebie umorzenia należności. Przyjmuje się, że przez ważny interes wnioskodawcy należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Umorzenie należności uzasadnione będzie jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które zobowiązany nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. O istnieniu ważnego interesu świadczy m.in. utrata możliwości zarobkowania lub utrata majątku. Zawsze więc, w każdej sprawie wszczętej na wniosek podatnika w trybie art. 67a Ordynacji podatkowej, przesłanka ważnego interesu wymaga od organu ustalenia sytuacji majątkowej wnioskodawcy oraz skutków ekonomicznych, jakie wystąpiłyby w wyniku realizacji zobowiązania przez zobowiązanego. Ważnym jest podkreślenie, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek zgromadzenia i zaprezentowania organowi, do którego zwraca się z wnioskiem o umorzenie zaległości, wszelkich danych jakie on sam uznaje za niezbędne dla wykazania swej sytuacji oraz zaprezentowania danych i dokumentów, o jakie zwróci się w tym postępowaniu organ podatkowy. Przesłankę "interesu publicznego" charakteryzuje natomiast pogląd wyrażony w wyroku NSA z 12 lutego 2003 r., sygn. akt III SA 1838/01, w którym interes ten określono jako "dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp.". Przy jej ocenie należy również uwzględnić zasadność obciążenia gminy, a w rezultacie jej mieszkańców, kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. Z reguły interes publiczny przemawia za tym, aby ulgi nie udzielać. Unika się w ten sposób obniżenia potencjalnych wpływów - w tym przypadku z opłat za gospodarowanie odpadami - jak i nie wprowadza się różnic w traktowaniu poszczególnych zobowiązanych, w szczególności zaś nie premiuje się tych osób, które zaniechały regulowania opłaty (por. wyrok NSA z 27 lutego 2013 r., sygn. akt II FSK 1351/11). Przesłanka "interesu publicznego" w rozumieniu art. 67a § 1 pkt 3 O.p. powinna być jednak oceniania wielopłaszczyznowo, tj. nie tylko z punktu widzenia interesu fiskalnego, ale także z uwzględnieniem następstw odmowy udzielenia ulgi zarówno w sferze życia społecznego, jak i indywidualnego (por. wyroki NSA z 10 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3139/13 oraz z 3 lipca 2017 r., sygn. akt I FSK 1026/06). W orzecznictwie sądowym, dotyczącym art. 67a § 1 pkt 3 O.p. wielokrotnie zwracano już uwagę, że przesłanka "interesu publicznego" nie powinna być rozważana tylko od strony dochodowej budżetu państwa/samorządu jako zapewnienie wpływów, ale również od strony wydatków związanych z koniecznością uruchomienia środków z pomocy społecznej dla osoby, której sytuacja ekonomiczna na skutek wykonania zobowiązania uległa pogorszeniu w stopniu uzasadniającym przyznanie tego rodzaju środków (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2007 r., sygn. akt I FSK 477/06). W argumentacji przedstawionej przez organy podatkowe wskazane okoliczności zostały starannie przeanalizowane. Organ przed wydaniem decyzji odebrał wyjaśnienia od skarżącego na temat jego sytuacji materialnej i rodzinnej, posiadanego majątku i dochodów oraz wydatków, jakie obciążają jego budżet. Zebrał też dowody w postaci dokumentów, obrazujące uzyskiwane świadczenia z KRUS, ale też sytuację zdrowotną, która bezspornie uniemożliwia skarżącemu samodzielną egzystencję i podjęcie pracy zarobkowej. Z ustaleń organów wynika, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolną czasowo do samodzielnej egzystencji, schorowaną, ma ograniczone możliwości poruszania się, a co za tym idzie, także zdolności do pracy. Na etapie sądowym skarżący uzupełnił dokumentację medyczną wykazując, że w lipcu 2018 r. przeszedł operację i leczenie szpitalne związane z wykrytym u niego nowotworem. Powyższa okoliczność wpisuje się w stwierdzenie organów o złym stanie zdrowia skarżącego i konieczności ponoszenia kosztów leczenia. Wnioskodawca pobiera świadczenie (rentę) z KRUS w wysokości [...] zł miesięcznie, z czego – jak wskazał do protokołu przesłuchania – ponosi koszty leczenia w wysokości około [...] zł i koszty utrzymania, w tym opłaty: [...] zł z tytułu czynszu/ za rok, [...] zł miesięcznie za gaz, około [...] zł za energię/ za rok, około [...] zł za wodę / za rok oraz [...] zł tygodniowo za kartę telefoniczną. Ponosi też inne wydatki związane z utrzymaniem, w tym kupuje opał (nie wskazał jednak orientacyjnej wartości tych wydatków) Nie posiada obciążeń finansowych z tytułu pożyczek i kredytów, ale też oszczędności. Zamieszkuje w domu drewniano – murowanym o pow. 110 m2. Razem z nim pozostaje w gospodarstwie jego syn, który jest jednocześnie ustanowiony opiekunem skarżącego przez GOPS. W tych warunkach organ zasadnie stwierdził, że kwartalnie obciążająca skarżącego opłata w kwocie [...]zł nie jest nadmierna i niemożliwa do uiszczenia bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, w tym poniesienia kosztów leczenia. Otrzymywane przez skarżącego świadczenie nie jest oczywiście obiektywnie wysokie (a wręcz jest niskie), ale w zestawieniu z zaległością, której umorzenia domaga się pozwala na stwierdzenie, że obciążenie tą należnością nie narusza godności, o której mowa w art. 30 Konstytucji RP, której szanowanie i ochrona należy do obowiązków władzy publicznej. Skarżący nie wykazał, iżby korzystał ze świadczeń zasiłkowych z pomocy społecznej. Wykazywane przez niego wydatki (w większości szacowane w skali roku), nawet przy założeniu, że nie są pełne (nie obejmują one oczywistych wydatków każdego człowieka, związanych z wyżywieniem i higieną, opałem) umożliwiają wywiązanie się z powyższego zobowiązania. Jak już wskazano, ma ono charakter kwartalny (oznacza to, że każdego miesiąca obciąża stronę niecałe [...] zł). Razem ze skarżącym zamieszkuje w gospodarstwie syn, który jest ustanowiony jego opiekunem. W toku postępowania nie wskazano, jakie posiada on dochody i z czego się utrzymuje, ale bez wątpienia ma on obowiązek partycypacji w wydatkach związanych z opłatą śmieciową. We wskazanych warunkach, w ocenie Sądu, zobowiązanie skarżącego do zapłaty zaległości nie wpłynie na zasadnicze pogorszenie jego sytuacji ekonomicznej i nie spowoduje obciążenia społeczeństwa dodatkowym kosztem, związanym ze świadczeniami pomocowymi, bowiem ujawnione dochody pozwalają na wywiązanie się ze zobowiązania bez nadmiernego obciążania comiesięcznego budżetu gospodarstwa domowego. Kwota zaległości podlega oczywiście oprocentowaniu i z czasem, hipotetycznie może być przedmiotem przymusowego wyegzekwowania, co wpłynie na zwiększenie obciążenia. Ta jednak okoliczność jest w badanej sprawie ściśle zależna od woli skarżącego, nie zaś od jego sytuacji materialnej. Prezentowane przez niego argumenty (niezasadne, co wskazano wyżej) odnoszą się bowiem do całkowitego negowania obowiązku ponoszenia opłat, nie zaś do niemożliwości ich poniesienia z uwagi na sytuację życiową. W rezultacie, ocena organów co do nieistnienia w sprawie przesłanek ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego oraz powodów odmowy umorzenia zaległości jest w pełni uzasadniona. Raz jeszcze podkreślić trzeba, że z brzmienia przepisu art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, wynika wprost, że podatnik, aby uzyskać zamierzony skutek w postaci umorzenia zaległości ma obowiązek uzasadnić wniosek, wskazując na kwalifikowane warunki zagrożenia swojego interesu. Powinien zatem wskazać, co w praktyce rodzi problemy, okoliczności, które jego zdaniem uzasadniają jego "ważny interes" lub "interes publiczny" i że znajduje się w takiej sytuacji, która uzasadnia przyznanie takiej ulgi. Oznacza to, że w przypadku postępowania w sprawie umorzenia, ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na stronę podatnika, gdyż tylko on posiada w tym zakresie stosowną wiedzę. W interesie podatnika leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie utrwalenia ich w dokumentach. Do niego należy inicjatywa dowodowa i to on powinien współprzyczyniać się do gromadzenia dowodów, w konsekwencji do współtworzenia stanu faktycznego. On też ponosi konsekwencje zaniechań w tym zakresie. Zdaniem Sądu, organy wnikliwie przeanalizowały sytuację zobrazowaną przez skarżącego. Ustalony stan faktyczny znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Organ prawidłowo przeprowadził postępowanie co do sytuacji materialnej skarżącego. W postępowaniu tym ustalono szereg okoliczności mających istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, które przytoczono powyżej. Mając na uwadze fakty wynikające z przedłożonych przez skarżącego wyjaśnień i dokumentów, organy wywiodły trafny wniosek, że jego sytuacja materialna i zdrowotna jest trudna, jednakże struktura wydatków jest standardowa dla przeciętnego gospodarstwa domowego, mają one charakter typowy i związane są z funkcjonowaniem przeciętnej rodziny. Dotyczy to też szacowanych wydatków na leczenie, które nie są nadzwyczaj wysokie. Należy przy tym podkreślić, że w zakresie wysokości ponoszonych wydatków, skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów (rachunki, faktury, paragony). Organy uwzględniły jednak w ramach oceny wydatki oszacowane przez niego w sposób orientacyjny. Z ustaleń bezspornie wynika, że skarżący posiada stałe źródło dochodu z tytułu renty. Dochód ten stanowi zabezpieczenie jego podstawowych potrzeb i daje możliwość wywiązania się ze zobowiązań wobec gminy. Z tych wszystkich względów skarga na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. O wynagrodzeniu ustanowionego z urzędu pełnomocnika w osobie adwokata Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2019 poz. 18 t.j.).