I SA/Lu 273/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący G. D. zastępowany przez zawodowego pełnomocnika wraz ze skargą na wskazaną w sentencji decyzję złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie ma obecnie środków na pokrycie kosztów sądowych. Wszczęta i prowadzona egzekucja przez organy skarbowe w związku z wydanymi decyzjami, spowodowała zajęcie rachunków bankowych i brak możliwości prowadzenia dochodowej działalności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, skarżący wskazał, że aktualnie z uwagi na sytuację finansową zamieszkuje z rodzicami i siostrą, której źródła utrzymania i zasoby majątkowe pozostają bez wpływu na jego osobisty majątek. W oświadczeniu o stanie majątkowym wskazał dom jednorodzinny o pow. 160 m2 oraz nieruchomość gruntową (łąka) o pow. 0.70 ha obciążone kredytem hipotecznym. Skarżący nie wykazał oszczędności, papierów wartościowych, ani innych praw majątkowych. Wskazał natomiast, że jego zobowiązania i wydatki to: raty leasingowe w kwocie 5.200 zł miesięcznie, alimenty w kwocie 3.500 zł miesięcznie, rata kredytu obrotowego w kwocie 2.000 zł miesięcznie i rata kredytu hipotecznego w wysokości 2.700 zł miesięcznie. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż rozpatrując przedmiotowe żądanie referendarz sądowy miał na uwadze nie tylko wniosek strony złożony do akt niniejszej sprawy, lecz również dokumenty obrazujące sytuację finansową skarżącego dołączone do wcześniej zawisłej przed sądem sprawy I SA/Lu 117/18. Treść obecnie rozpatrywanego wniosku jednoznacznie wskazuje, że sytuacja majątkowa i dochodowa skarżącego nie uległa jakiejkolwiek zmianie od czasu rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie. Mając zatem na uwadze powyższe oraz zasadę ekonomiki procesowej zawartą w art. 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. zbędnym było wzywanie strony do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Przechodząc do istoty sprawy wskazać należy, że intencją strony jest uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. otrzymanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Jak natomiast stanowi art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w takim zakresie następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Oznacza to nic innego jak to, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). Wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie, a zatem osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Odnosząc powyższe do wniosku strony nie znaleziono dostatecznych podstaw do stwierdzenia, że przedmiotowy wniosek zasługuje na uwzględnienie. Mianowicie jak wynika ze wskazanych wyżej akt sprawy I SA/Lu 117/18 skarżący w dalszym ciągu utrzymuje się z przychodów z działalności gospodarczej, prowadzonej aktualnie w zakresie międzynarodowych usług transportowych. Z deklaracji na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2016 r. wynika, że za ten okres skarżący odnotował bardzo duże przychody w wysokości 2.871.981,98 zł, (koszty uzyskania przychodów w kwocie 2.995.673,38 zł, strata w kwocie 123.691,40 zł). Z kolei obroty skarżącego w miesiącach październik 2017 r., listopad 2017 r., grudzień 2017 r. wyniosły odpowiednio: 147.605 zł, 152.353 zł, 47.675 zł. Skarżący kontynuuje działalność, pomimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego i zajęcia rachunku bankowego. To zaś nie pozwala uznać go za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Jak już wskazano skarżący dysponuje comiesięcznymi środkami pieniężnymi w ramach działalności gospodarczej, odnotowując niemałe przychody i obroty. Nie można zatem mówić w jego przypadku o braku jakichkolwiek możliwości płatniczych. Z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby w stosunku do skarżącego toczyły się postępowania upadłościowe, likwidacyjne, układowe lub naprawcze. Wprawdzie wykazuje on brak zysku, ale podkreślić należy, że nawet strata podatkowa (czyli sytuacja finansowa gatunkowo cięższa niż brak dochodu), która powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy jednoznacznie o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie referendarza wysokość wykazanych przychodów świadczy o potencjale skarżącego do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły o czym świadczy chociażby dokonana przez niego na rachunek bankowy w dniu 26 lutego 2018 r. wpłata środków pieniężnych w kwocie 394.188,21 zł. To uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług, bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą, świadczą w istocie o możliwościach płatniczych. Skoro skarżący osiągał przychody, to kwestią jego wyboru było, czy przeznaczał uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. Zaznaczyć przy tym należy, że wydatkom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Kolejną kwestią mająca wpływ na wydane rozstrzygnięcie jest fakt ponoszenia przez skarżącego wydatków na spłatę kredytów i rat leasingu. W tym kontekście wskazać należy, iż nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne (pożyczka, kredyt, leasing) nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Innymi słowy brak jest podstaw aby zobowiązania cywilne ponoszone przez skarżącego w znacznej kwocie (5.200 zł + 2.000 zł + 2.700 zł miesięcznie) przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowym. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. referendarz sądowy orzekł jak na wstępie.