I SA/Lu 28/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Protokolant Asystent sędziego Dorota Winiarczyk - Ożóg po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 października 2017 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz J. H. [...] zł (dwadzieścia złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania; III. przyznaje od Skarbu Państwa adwokatowi P. W. wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu w wysokości [...] zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze (organ) utrzymało w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] odmawiającą J. H. (podatnik) wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] i [...] odmawiających podatnikowi stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] mocą której podatnikowi ustalono łączne zobowiązanie pieniężne na 2015 r. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie sprawy: Wójt Gminy S. (organ podatkowy I instancji) decyzją z dnia [...] ustalił podatnikowi łączne zobowiązanie pieniężne na 2015 r. w wysokości [...] zł. Decyzja ta została doręczona podatnikowi w dniu [...] Podatnik nie złożył od niej odwołania. Natomiast w dniu [...] podatnik wystąpił do organu z żądaniem stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego I instancji z dnia [...] wydanej w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r. Organ ocenił, że decyzja organu podatkowego I instancji z dnia [...] nie jest dotknięta kwalifikowanym naruszeniem prawa, które mogłoby realizować jakąkolwiek przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej spośród wymienionych w art. 247 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (aktualnie Dz.U.2017.201 ze zm. - O.p.). W następstwie decyzją z dnia [...] odmówił podatnikowi stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji organu podatkowego I instancji z dnia [...] W wyniku rozpatrzenia odwołania podatnika, w dniu [...] organ wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] Została ona doręczona podatnikowi [...] Podatnik nie składał skargi do sądu. W dalszej kolejności w dniu [...] do organu wpłynęło pismo podatnika z żądaniem stwierdzenia nieważności szeregu rozstrzygnięć wydanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w tym między innymi decyzji z dnia [...] orzekającej o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego I instancji z dnia [...] W związku z tym decyzją z dnia [...] organ odmówił podatnikowi wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności . W podstawie prawnej wymienił art. 249 § 1 pkt 2 O.p. Według organu, sprawa mająca za przedmiot stwierdzenie nieważności decyzji organu podatkowego I instancji z dnia [...] została już załatwiona i nie jest dopuszczalne prowadzenie kolejnego postępowania podatkowego w tej samej materii. Podatnik nie zgodził się ze stanowiskiem organu. W odwołaniu wyraził przekonanie, że nie istnieje podstawa prawna do egzekwowania od niego łącznego zobowiązania pieniężnego z tytułu gruntów, które nie stanowią jego własności. Dlatego wystawianie wobec niego tytułów wykonawczych było niezasadne. Organ, mocą zaskarżonej decyzji z dnia [...] w pełni podzielił zapatrywanie przyjęte w decyzji z dnia [...] Powtórzył, że sprawa dotycząca stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego I instancji z dnia [...] została już rozstrzygnięta i nie jest dopuszczalne prowadzenie raz jeszcze postępowania podatkowego w tym samym przedmiocie. Powoływał się przy tym na decyzje z dnia [...] i [...] a w podstawie prawnej na art. 249 § 1 O.p. Podatnik złożył skargę na zrelacjonowaną wyżej decyzję organu. Domagał się stwierdzenia nieważności zarówno decyzji zaskarżonej, jak i decyzji organu z dnia [...] Argumentował, że kwestionowane decyzje są pozbawione podstawy prawnej. W przekonaniu podatnika, organ dowolnie uchylił się od rozpatrzenia istoty sprawy, pominął zasadnicze okoliczności, a przede wszystkim wadliwe ustalenia przyjęte w postępowaniu scaleniowym. Podatnik podkreślał, że nie jest właścicielem gruntów przyjętych do opodatkowania. Odmienne rozstrzygnięcia, przede wszystkim w postępowaniu scaleniowym, a w konsekwencji w postępowaniach podatkowych, podatnik postrzegał jako rezultat - jak to określał – matactwa. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny [...] zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak ze względów pominiętych przez podatnika. Jak stanowi art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369 ze zm. – P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zatem sąd stwierdzając, że kontrolowana decyzja nie jest zgodna z prawem z powodów pomijanych przez podatnika, ma nie tylko prawo, ale i obowiązek wziąć je pod rozwagę z urzędu. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że kontrolowana decyzja organu z dnia [...] oraz wcześniejsza z dnia [...] były odpowiedzią na wniosek podatnika złożony w dniu [...] W nim podatnik wyraźnie zawarł żądanie stwierdzenia nieważności decyzji organu z dnia [...] (o podanym numerze), orzekającej o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego I instancji z dnia [...] Wobec tego istotnego znaczenia nabiera okoliczność, że w wydaniu decyzji z dnia [...] objętej wnioskiem podatnika o stwierdzenie nieważności, brały udział: M. O., A. S., J. N.. Następnie kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja organu z dnia [...] została wydana przez te same osoby. W myśl art. 130 § 1 pkt 6 O.p. członkowie samorządowego kolegium odwoławczego, którzy brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych. Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest jednym ze środków zaskarżenia o charakterze nadzwyczajnym i w pełni należy do niego odnosić regulację zawartą w art. 130 § 1 pkt 6 O.p. Zatem członkowie organu, którzy brali udział w wydaniu decyzji z dnia [...] byli wyłączeni od orzekania w kwestii wniosku podatnika złożonego w dniu [...] o stwierdzenie nieważności tej decyzji. W rezultacie nie byli uprawnieni do wydania decyzji w sprawie tego wniosku podatnika, także formalnoprawnej. Trzeba przy tym zauważyć, że zarówno żądanie stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego I instancji z dnia [...] jak i decyzji organu odmawiającej stwierdzenia jej nieważności, każde z nich dotyczy zobowiązania podatkowego, w tym przypadku łącznego zobowiązania pieniężnego podatnika za 2015 r., tyle że na innym odcinku proceduralnym. Doszło więc do naruszenia jednej z zasadniczych gwarancji bezstronności organu podatkowego przy załatwianiu sprawy. Zaistniała sytuacja wyczerpuje przesłankę wznowienia postępowania podatkowego, o której stanowi art. 240 § 1 pkt 3 O.p. Powyższa wadliwość postępowania organu uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b, § 2 P.p.s.a. W świetle tych regulacji na sądzie spoczywał obowiązek uchylenia kontrolowanej decyzji wobec stwierdzenia, że doszło do naruszenia prawa przez organ, dającego podstawę do wznowienia postępowania podatkowego. W dalszej kolejności nie można zgodzić się z organem co do tego, że żądanie podatnika zawarte we wniosku złożonym w dniu [...] zostało już ostatecznie rozstrzygnięte mocą decyzji organu z dnia [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego I instancji z dnia [...] Należy wyjaśnić organowi, że w decyzjach z dnia [...] i [...] organ orzekł o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego I instancji z dnia [...] Natomiast kolejny wniosek podatnika, który organ otrzymał w dniu [...] zawierał żądanie mające inny przedmiot. Podatnik w wymienionym wyżej wniosku domagał się stwierdzenia nieważności nie decyzji organu podatkowego I instancji z dnia [...] ustalającej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015 r., tylko decyzji organu z dnia [...] (o podanym numerze) odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego I instancji z dnia [...] Wobec tego decyzją z dnia [...] organ załatwił sprawę odnoszącą się do stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego I instancji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Natomiast nie załatwił sprawy zainicjowanej późniejszym wnioskiem podatnika, złożonym w dniu [...] o stwierdzenie nieważności decyzji organu z dnia [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego I instancji z dnia [...] W tym stanie sprawy nieuzasadnione jest przekonanie organu, że żądanie podatnika stwierdzenia nieważności decyzji organu z dnia [...] zostało już rozstrzygnięte. Z przedstawionych sądowi akt podatkowych wynika, że jak dotąd organ orzekł w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego I instancji z dnia [...] Natomiast nie została wydana decyzja rozstrzygająca o żądaniu podatnika stwierdzenia nieważności decyzji organu z dnia [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności wymienionej wyżej decyzji organu podatkowego I instancji. Podsumowując, dotychczasowa argumentacja organu nie mogła prowadzić do odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] Kolejne wnioski podatnika - złożone [...] i [...] - dotyczyły dwóch różnych decyzji, a więc każdy z nich miał inny przedmiot. Wcześniejszy z nich obejmował decyzję organu podatkowego I instancji z dnia [...] ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego, zaś późniejszy odnosił się do decyzji organu z dnia [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji organu podatkowego I instancji z dnia [...] Dlatego dowolne jest stwierdzenie organu, że wniosek podatnika złożony [...] dotyczył sprawy już rozstrzygniętej, a mówiąc inaczej, że wnioski, które organ otrzymał [...] i [...] miały ten sam przedmiot. Omówiony wyżej błąd organu spowodował wadliwe zastosowanie art. 249 § 1 O.p., co może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W następstwie organ swoim postępowaniem zrealizował przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji, zawartą w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, § 2 P.p.s.a. Przedstawione wyżej stanowisko prawne organ będzie zobowiązany uwzględnić przy dalszej analizie wniosku podatnika o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] Dla dopełnienia oceny prawnej należy wyraźnie stwierdzić, że uwzględnienie skargi podatnika w niniejszej sprawie, z przyczyn proceduralnych, w żadnym razie nie przesądza (ani pozytywnie, ani negatywnie) czy i na ile oczekiwania podatnika, wyrażone w piśmie złożonym organowi w dniu [...] mają prawne uzasadnienie. Na obecnym etapie sąd nie jest uprawniony do merytorycznej oceny istoty sporu podatnika z organem, a więc czy decyzja organu z dnia [...] realizuje jakąkolwiek przesłankę z art. 247 § 1 O.p. Z tych powodów zaskarżona decyzja i decyzja organu z dnia [...] podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz c, § 2 przy zastosowaniu art. 135 P.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego w zakresie wpisu od skargi uzasadnia art. 200 tej ustawy (podatnik w wyniku częściowego przyznania mu prawa pomocy miał obowiązek uiścić wpis od skargi jedynie w wysokości [...] zł). Natomiast przyznanie wynagrodzenia adwokatowi za pomoc prawną świadczoną na rzecz podatnika w ramach prawa pomocy znajduje podstawę prawną w art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2016.1714). Na wysokość wynagrodzenia należnego adwokatowi składa się [...] zł wraz z podatkiem od towarów i usług.