I SA/Lu 288/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 marca 2010 r. sprawy ze skargi L.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2003 r. – w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a: - odmówić L. S. przyznania prawa pomocy. L. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2003 r. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym formularzu PPF (data wpływu do Sądu 26 czerwca 2009 r.) wskazała, że we wspólnym gospodarstwie pozostaje wraz z mężem i dwojgiem małoletnich dzieci. W skład majątku strony wchodzi dom (110 m2) oraz działka o powierzchni 0,38 ha. Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej męża, z której za miesiące od stycznia do kwietnia osiągnął on stratę w wysokości [...] Strona podała też, że mąż "posiada zobowiązania w podatku dochodowym i toczy się postępowanie egzekucyjne". Wezwana do nadesłania dodatkowych dokumentów L.S. wyjaśniła, że ani ona ani jej małżonek nie posiadają czynnych rachunków bankowych, że ona sama nie osiąga dochodów i wraz z dziećmi pozostaje na utrzymaniu męża. Tytuły egzekucyjne wobec męża są aktualne i tylko częściowo uregulowane. Skarżąca nadesłała zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy o niefigurowaniu w ewidencji osób bezrobotnych, oraz podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2009 rok (miesiące I-VI) małżonka R. S. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie po rozpoznaniu wniosku skarżącej, postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2009 r. – odmówił L.S. przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, a w odpowiedzi na ponowne wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów i wyjaśnień L. S. wyjaśniła, iż wydatki miesięczne na utrzymanie domu, wyżywienie, środki czystości, ubrania i edukację dzieci wynoszą [...] i są pokrywane z działalności gospodarczej męża. Przesłała dowody wpłat męża do Urzędu Skarbowego tytułem należności podatkowych (PIT 4 za okres od maja do grudnia 2008, PIT 36/2008 i podatek VAT za lipiec 2008, styczeń i marzec 2009) oraz tytułem kosztów egzekucyjnych uiszczonych w 2009 r. na łączną kwotę [...], oświadczając, iż ona nie osiąga dochodów oraz nie spłaca zaległości, a także podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2009 rok (miesiące I-VIII), w której wskazano przychód [...] koszty uzyskania przychodu [...]dochód [...] Skarżąca ponownie poinformowała też, że ani ona ani jej mąż nie posiadają rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 30 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uwzględniając zażalenie skarżącej L.S. od powyższego rozstrzygnięcia NSA postanowieniem z dnia 22 stycznia 2010 r., sygn. akt II FZ 564/09 uchylił postanowienie sądu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu NSA wskazał, że "w niniejszej sprawie WSA rozpoznając sprawę ponownie powinien zwrócić uwagę na fakt, że skarżąca ma do uiszczenia wpisy sądowe od skarg w trzech innych sprawach, a ich łączna kwota wynosi ponad [...]. Kwota ta w zestawieniu z dochodami rodziny i obciążeniami finansowymi męża skarżącej jest kwotą znaczną i może mieć wpływ na jej możliwości finansowe. Koniecznym jest więc zbadanie przez Sąd I instancji, czy suma wpisów sądowych, jakie będzie musiała uiścić skarżąca w celu dochodzenia swych praw przed sądem, nie spowoduje powstania uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnienia wymaga także podniesiona w zażaleniu kwestia faktycznej wysokości dochodów męża skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny poprzestał w tym zakresie na informacji wynikającej z księgi przychodów i rozchodów małżonka podatniczki, nie podejmując działań w celu wyjaśnienia, choćby przez oświadczenia skarżącej, czy wykazane w niej przychody zostały faktycznie otrzymane". Mając na uwadze wytyczne NSA skarżąca została ponownie wezwana do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń poprzez wyjaśnienie, czy wykazany w dołączonym do akt podsumowaniu księgi przychodów i rozchodów za okres od stycznia do sierpnia 2009 r. przychód został faktycznie przez małżonka skarżącej otrzymany, jeśli nie, to do szczegółowego wykazania w jakiej kwocie, z jakiego tytułu i z jakiej przyczyny; przedłożenia podsumowania z księgi przychodów i rozchodów za okres od sierpnia 2009 r. do grudnia 2009 r. i od stycznia 2010 do lutego do 2010 z odniesieniem, jak wyżej; przedłożenia deklaracji na podatek dochodowy małżonka skarżącej za okres od listopada 2009 r. do stycznia 2010 r.; wyjaśnienie, czy oświadczona przez stronę na wcześniejszym etapie postępowania kwota stałych miesięcznych wydatków [...] i źródło ich pokrycia ( tylko działalność gospodarcza małżonka) na chwilę obecną uległa zmianie, jeśli tak, to w jaki sposób; oświadczenie, czy skarżąca nadal jest osobą niepracującą bez prawa od zasiłku, czy też podejmowała w okresie ostatniego pół roku prace zarobkowe, jeśli tak, to jakie i jaki z tego tytułu osiągnęła dochód; wyjaśnienie na jakim etapie jest postępowanie egzekucyjne z tytułu posiadanych przez skarżącą i jej męża zaległości podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2001-2003, jaka kwota została wyegzekwowana, a jak pozostała do wyegzekwowania (z odniesieniem do poszczególnych tytułów wykonawczych dołączonych do akt sądowych), jakie skarżąca i jej małżonek ponoszą miesięczne obciążenia z tego tytułu, czy, a jeśli tak, to jakie zastosowano środki egzekucyjne . W odpowiedzi, skarżąca przedłożyła odpisy księgi podatkowej męża za 2009 r. i styczeń 2010 r., z których wynika, że w 2009 r. mąż skarżącej osiągnął przychód [...] koszty uzyskania przychodu [...] dochód [...] a w styczniu 2010 r. przychód wyniósł [...] koszty uzyskania przychodu [...] dochód [...] . Poinformowała, że są to rozliczenia bez remanentów i strat w towarach oraz, że przychody zostały uzyskane i należy je pomniejszyć o spłatę kredytu i wpłaty egzekucyjne. Wyjaśniała, że mąż nie składa obecnie miesięcznych deklaracji, a zeznanie roczne nie zostało jeszcze złożone. Ponownie oświadczyła, że koszty utrzymania nadal obciążają męża, gdyż jest ona osoba bezrobotną, oraz że ona sowich zobowiązań objętych tytułami wykonawczymi nie regulowała tylko mąż w 2009 r. regulował w części swoje zadłużenia za lata 2000-2004. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności przypomnieć należy że: - zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm. – dalej " p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego; - zgodnie z art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej; - zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, iż przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynym kryterium podlegającym ocenie jest sytuacja materialna strony. Stąd oczywistym jest, iż ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, co wynika wprost z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i dodatkowych wyjaśnieniach. Musi ona przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów, gdyż dopiero właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. orzeczenia w sprawach II FZ 236/08, I GZ 122/09, czy II FZ 240/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności i w takim stanie prawnym, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie jest uzasadniony, albowiem skarżąca nie uprawdopodobniła ustawowych przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z przedłożonych przez stronę dokumentów i oświadczeń skarżąca jest osoba bezrobotną i wraz z dwojgiem małoletnich dzieci pozostaje na utrzymaniu męża. W 2009 r. mąż skarżącej ociągnął dochód z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w wysokości [...] a w styczniu 2010 r. 598,85 r. (jak wynika z dołączonych przez skarżącą podsumowań księgi przychodów i rozchodów za ten okres). Skarżąca podała, że przychody wykazane w księdze zostały uzyskane, jednakże należy je pomniejszyć o spłatę kredytu i wpłaty egzekucyjne, a także, że są to rozliczenia bez remanentów i strat w towarach. Dodatkowych informacji na temat podanych pomniejszeń skarżąca nie udzieliła. Nie wskazała jaki był stan remanentu na początku i końcu roku podatkowego, jaki kredyt i w jakiej wysokości spłaca skarżąca wraz z mężem, jaka kwota – pomimo wezwania w tym przedmiocie - została wyegzekwowana, a jak pozostała do wyegzekwowania w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym i jakie skarżąca i jej małżonek ponoszą miesięczne obciążenia z tego tytułu. Z przedłożonych przez skarżącą dowodów wpłat na poczet organu egzekucyjnego wynika natomiast, iż w 2009 r. mąż skarżącej tytułem kosztów egzekucyjnych uiścił jedynie (łącznie) kwotę [...] W tych okolicznościach brak w ocenie Sądu podstaw do przyjęcia i oceny innej, niż wykazanej przez skarżącą sytuacji finansowej jej rodzinny. Zważając zatem, iż miesięczny dochód rodziny skarżacej w 2009 r. wynosił [...], a wskazane przez skarżącą miesięczne koszty utrzymania rodziny to kwota [...] (rocznie [...] zł) wskazać należy, iż rodzina skarżącej dysponowała w 2009 r. po odjęciu kosztów utrzymania kwotą [...] miesięcznie. Zważając zatem na fakt, zapłaty w 2009 r. wykazanych należności tytułem kosztów egzekucyjnych [...] oraz obowiązku uiszczenia wpisów sądowych również w trzech pozostałych sprawach skarżącej zawisłych przed tutejszym Sądem (łączna kwota wpisów sądowych we wszystkich sprawach to suma [...]), to w ocenie Sądu - w świetle – pozostających stronie miesięcznie wolnych środków [...] skarżąca była w stanie wygospodarować kwotę należną tytułem wpisów od skarg bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto zwrócenia uwagi wymaga, iż okres który upłynął od daty złożenia skarg na decyzje organów podatkowych (1 czerwca 2009 r.) do daty rozpoznania wniosków, w wykazanej przez stronę sytuacji finansowej, nawet przy wystąpieniu nieprzewidzianych wydatków umożliwiał jej poczynienie stosownych oszczędności na uiszczenie wpisów sądowych ( zob. orzeczenie w sprawie I FZ 157/09 http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pamiętając więc, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, a oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi ( zob. orzeczenia w sprawach FZ 160/08 i II FZ 80/09 http://orzeczenia.nsa.gov.pl) – w ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, aby sytuacja finansowa jej rodziny wymagała przerzucenia ciężaru uiszczenia przez nią należnych na tym etapie kosztów postępowania na współobywateli ( z ich bowiem to środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia). W ocenie Sądu też obowiązek zapłaty należności wobec budżetu Państwa z tytułu bieżących podatków związanych z prowadzoną przez R. S. działalnością gospodarczą, czy zaległości podatkowych– zwłaszcza w sytuacji, gdy strona nie wykazuje na jakim etapie jest postępowanie egzekucyjne i jaki jest jego wpływ na sytuację finansową rodziny, jakie strona ponosi obciążenia z tego tytułu, nie może mięć pierwszeństwa wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Na koniec wskazać należy, iż wątpliwość Sądu budzi fakt (niewiarygodnym jest), mając na względzie zasady logiki i doświadczenia życiowego, aby skarżąca i jej rodzina była w stanie przy wykazanym dochodzie za styczeń 2010 r. w wysokości [...] zaspokoić swoje podstawowe potrzeby, gdy jak sama wskazuje kwota stałych miesięcznych obciążeń to 1.500 zł. W tych okolicznościach za utrwalonym już orzecznictwem przyjąć należy, iż skoro skarżąca nie udokumentowała okoliczności świadczących o jego trudnej sytuacji materialnej, to nie uprawdopodobniła, że jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. postanowienia w sprawach I GZ 122/09, II GZ 332/08, II GZ 104/09, II GZ 157/09, akt II GZ 252/09 http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych względów działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy p.p.s.a należało postanowić jak w sentencji.