I SA/Lu 30/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. H. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznego postanowienia p o s t a n a w i a 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy poprzez zwolnienie od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 20 (dwadzieścia) złotych oraz ustanowienie adwokata; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W treści wniosku oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymując się z emerytury w kwocie 1.320,25 zł netto (2.285,22 brutto). Nie posiada żadnego majątku, ani przedmiotów wartościowych. Dom w którym zamieszkuje jest własnością jego siostry za co nie uiszcza czynszu najmu, ponosząc jedynie koszty związane z jego eksploatacją (media, niezbędne remonty). Dodał, że spłaca pożyczkę zaciągniętą na zakup pompy ciepła (300 zł) oraz, że część środków zabiera mu komornik sądowy w ramach prowadzonej egzekucji (573 zł). Referendarz sądowy zważył, co następuje. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - czyli takim jakiego przyznania domaga się skarżący - obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu może nastąpić, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania - art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 - zwanej dalej p.p.s.a.). Wskazana pomoc prawna jest najszerszą formą pomocy przewidzianej przepisami przywołanej ustawy i skierowana jest tylko dla tej grupy osób, która nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Będą to osoby, które nie mają jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie należności sądowych, a nie takie, dla których pokrycie tych kosztów wiązało by się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Za osobę taką nie może uchodzić osoba, która posiada stałe źródło dochodu oraz ma zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe. Dlatego też w ocenie referendarza sądowego analiza sytuacji finansowej strony skarżącej nie daje podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Strona skarżąca spełnia bowiem wyłącznie wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdej opłaty sądowej ponad kwotę 20 złotych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zważenia bowiem wymaga, iż w rozpoznawanej sprawie, ze względu na jej przedmiot, wysokość wpisu od skargi wynosi 100 zł. Natomiast w razie niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia i zamiaru jego zaskarżenia może zaistnieć konieczność uiszczenia przez stronę opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł, za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej również w wysokości 100 zł. Ponadto, co istotne, niniejsza sprawa jest jedną z dziewięciu spraw zainicjowanych przez wnioskodawcę. We wszystkich tych sprawach skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w całości. Łączna suma wpisów od skarg, w tych postępowaniach, wynosi zatem 1.300 zł (4x200 zł + 5x100 zł = 1.300 zł). Uwzględniając zatem wskazaną wysokość wpisów we wszystkich dziewięciu sprawach oraz wolnorynkowy koszt ustanowienia pełnomocnika z wyboru w zestawieniu z sytuacją finansową strony skarżącej oraz fakt, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi jest warunkiem niezbędnym rozpoznania skargi strony przez sąd zasadnym jest pokrycie kosztów postępowania w części przekraczającej kwotę 20 zł z budżetu państwa i ustanowienie dla strony zawodowego pełnomocnika. Innymi słowy zestawienie kosztów postępowania, częściowo ewentualnych i odroczonych w czasie z możliwościami finansowymi strony skarżącej prowadzi do wniosku, iż zbyt dużym obciążeniem dla strony skarżącej byłoby wyłącznie uiszczenie wpisu od skargi oraz pozostałych opłat w ich pełnej wysokości. Przedstawiona przez stronę sytuacja rodzinna i dochodowa nie pozwala jednak na zwolnienia jej z kosztów w większym zakresie. Sytuacja ta nie jest bowiem na tyle zła, aby istniała konieczność zniesienia obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w jeszcze szerszym lub pełnym zakresie. Jak już zaznaczono instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Pogląd taki wielokrotnie prezentował Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo w postanowieniu z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11; LEX nr 1104128). W ocenie referendarza wnioskodawcy nie można jednak zaliczyć do tego typu osób. Wskazać bowiem należy, że skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury w kwocie 1.320,25 zł netto (2.285,22 brutto). Z kwoty tej skarżący zaspokaja wszystkie niezbędne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika by zalegał z jakimikolwiek płatnościami. Co prawda uzyskiwana kwota dochodu nie jest wysoka, jednakże jej wielkość nie pozwala uznać, że uiszczenie przez skarżącego mogących wystąpić kosztów postępowania przekracza jego możliwości płatnicze. Tym bardziej jeśli uwzględnić fakt, że skarżący oprócz wskazanych dochodów posiada grunty rolne o powierzchni niespełna 6 ha mogące w sposób oczywisty stanowić dodatkowe źródło dochodów (v. akta sprawy I SA/Lu 381/16). Stosownie zaś do tej okoliczności zgodzić należy się z poglądem, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Powołane stanowisko na gruncie niniejszej sprawy prowadzi zatem do stwierdzenia, że fakt nieużytkowania posiadanych gruntów osobiście lub przez dzierżawcę i brak faktycznego dochodu z tego tytułu nie stanowi okoliczności dla potwierdzenia trudnej sytuacji materialnej strony skarżącej, stanowiącej podstawę do przyznania prawa pomocy, lecz potwierdza, że skarżący nie wykorzystuje swych możliwości w uzyskaniu dodatkowych dochodów, w tym również na pokrycie kosztów postępowania chociażby w części. Uwzględniając powyższe należało uznać, że dochód strony mimo, iż obciążony egzekucją komorniczą i spłatą zaciągniętych pożyczek (co nie może być odbierane jako przesłanka przyznania prawa pomocy) jest w stanie zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym jego gospodarowaniu ponieść również ciężar niewielkiej części kosztów postępowania sądowego, który zgodnie z niniejszym rozstrzygnięciem obecnie ogranicza się do uiszczenia kwoty 20 zł tytułem wpisu sądowego w każdej z wymienionych spraw. Daje to w sumie należną do zapłaty kwotę w wysokości 180 zł (9 x 20 zł = 180 zł), która w świetle przedstawionego stanu faktycznego stanowi możliwe do uniesienia obciążenie finansowe dla wnioskodawcy, który jak wskazano wyżej reguluje każdego miesiąca zobowiązania kredytowe w większej wysokości, niż wymagana wielkość wpisów. Konkludując, wydane rozstrzygnięcie uwzględnia ogólną sytuacją materialną, bytową i rodzinną strony skarżącej, zabezpieczając gwarantowane jej Konstytucją RP prawo do sądu, a dodatkowo nie powoduje przerzucenia całości kosztów procesu na Skarb Państwa czyli resztę społeczeństwa. Mając na uwadze wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.