I SA/Lu 302/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. A. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 302/13 przyznającego skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z połowy wpisu od skargi i oddalającego wniosek w pozostałym zakresie. Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2013 r. - wydanym w sprawie ze skargi E. A. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] lutego 2013 r. w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowej - referendarz sądowy tutejszego Sądu zwolnił skarżącą z obowiązku uiszczania połowy wpisu od wniesionej skargi raz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Podstawą powyższego rozstrzygnięcia było ustalenie, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 6,67 ha, co dorównuje niemalże średniej powierzchni gospodarstwa w województwie lubelskim (7,45 ha). Z gospodarstwa tego uzyskuje dochód z tytułu uprawy zbóż, owoców miękkich oraz dopłat bezpośrednich. Również udokumentowane wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie uzasadniają zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych w większym zakresie. Przede wszystkim ich wielkość odpowiada średnim wydatkom gospodarstwa domowego liczącego taką samą ilość członków, co rodzina skarżącej, a nadto skarżąca nie wykazała, iżby posiadała jakiekolwiek zaległości w tych płatnościach. Nie bez znaczenie - w ocenie referendarza sądowego - jest również to, że matka skarżącej oraz jej ojczym uzyskują stałe dochody, które mimo, iż nie są wysokie, pozwalają (razem z dochodami skarżącej) zapewnić niezbędne warunki utrzymania gospodarstwa domowego, a przy właściwym ich gospodarowaniu ponieść ciężar części kosztów postępowania sądowego, który obecnie ogranicza się do uiszczenia połowy wpisu od skargi. Postanowienie to nie zostało zaskarżone. Dnia 16 lipca 2013 r. skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości, który to wniosek uzasadniła niską ceną produktów rolnych w stosunku do ceny nawozów, środków ochrony roślin oraz wody do nawadniania upraw. Dodała, że renty matki oraz ojczyma są w ¼ części zajęte przez komornika, poza tym obydwoje posiadają "zobowiązania bankowe". Referendarz sądowy zważył, co następuje: Nie ulega wątpliwości, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Lu 302/13, w przedmiocie częściowego przyznania prawa pomocy z mocy art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., wywołuje skutek prawomocnego orzeczenia sądu. Wiąże ono podmioty postępowania sądowoadministracyjnego w tym prowadzący to postępowanie Sąd oraz referendarza sądowego rozstrzygającego w przedmiocie prawa pomocy. Przy czym zaznaczenia wymaga, iż postanowienia dotyczące prawa pomocy nie są orzeczeniami kończącymi postępowanie przed sądem, co oznacza, że na podstawie art. 165 p.p.s.a. mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były prawomocne. Ponieważ wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy został już rozstrzygnięty prawomocnym postanowieniem referendarza z dnia 7 czerwca 2013 r., to ponownie złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy należy rozpatrzyć w kontekście normy tego przepisu, a więc ustalić czy po wydaniu przez referendarza sądowego wspomnianego postanowienia nastąpiła zmiana okoliczności umożliwiająca rozszerzenie przyznanego dotychczas prawa pomocy. Przez zmianę okoliczności sprawy, należy zaś rozumieć zmianę okoliczności faktycznych, które legły u podstaw poprzednio wydanego rozstrzygnięcia. W istocie chodzi więc o czynniki, które odnoszą się do zasadności utrzymania w obrocie prawnym wydanego postanowienia (por. R. Sawuła, glosa do postanowienia NSA z dnia 7 czerwca 1995 r., SA/Rz 461/95, Sam. Teryt. 1996, nr 3, poz. 71). W przypadku postanowienia rozstrzygającego o odmowie przyznania prawa pomocy należy założyć, że będą to nowe okoliczności świadczące o tym, iż sytuacja materialna wnioskodawcy uległa pogorszeniu w stosunku do stanu istniejącego w dacie wydania tegoż postanowienia. Dokonując takiej oceny referendarz sądowy doszedł do przekonania, że przedstawione przez skarżącą w ponownie złożonym wniosku informacje nie pozwalają uwzględnić jej żądania i zwolnić ją z kosztów sądowych w całości. Skarżąca nie wskazała bowiem na okoliczności, które mogłyby świadczyć o zmianie na gorsze jej sytuacji majątkowej w stosunku do okresu, kiedy wydano poprzednie postanowienie w przedmiocie prawa pomocy. Analiza znajdujących się w aktach sprawy dwóch formularzy PPF oraz wyjaśnień złożonych przez stronę pozwala z przekonaniem stwierdzić, że sytuacja majątkowa i osobista skarżącej nie uległa pogorszeniu w stosunku do stanu opisanego w prawomocnie rozpoznanym wniosku. Podniesione w uzasadnieniu nowego wniosku okoliczności nie różnią się od tych, które stanowiły podstawę uzasadnienia wniosku rozpoznanego postanowieniem referendarza sądowego z dnia 7 czerwca 2013 r. Wnioskodawczyni nadal jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,67 ha, co dorównuje niemalże średniej powierzchni gospodarstwa w województwie lubelskim (7,45 ha). Z gospodarstwa tego uzyskuje dochód z tytułu uprawy zbóż, owoców miękkich oraz dopłat bezpośrednich. Ponadto w skład dochodu gospodarstwa domowego strony wchodzą świadczenia rentowe matki oraz ojczyma skarżącej, a ich wysokość również nie uległa obniżeniu. Okoliczność dokonywania potrąceń z tych świadczeń był zaś brana pod uwagę przy rozpoznaniu pierwszego wniosku. Konkludując, ponieważ stan majątkowy, rodzinny oraz osobisty wnioskującej nie uległ pogorszeniu w stosunku do stanu opisanego w rozstrzygniętym już wniosku, to nie może nastąpić zmiana prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy. Dla porządku należy natomiast jeszcze raz skarżącej wskazać, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowane tylko w przypadku osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź posiadają środki bardzo ograniczone, zaspokajające tylko podstawowe potrzeby życiowe. Jak się podkreśla w orzecznictwie instytucja prawa pomocy wprawdzie stanowi konstytucyjną gwarancję ochrony praw strony, to jednak ze względu na to, że jest wydatkowana ze środków Skarbu Państwa powinna być stosowana z dużą ostrożnością. Stanowi ona bowiem odstępstwo od konstytucyjnej zasady równego ponoszenia danin publicznych, dlatego powinna obejmować wyłącznie wyjątkowe sytuacje, tj. takie, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 niepubl.). Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich i jako instytucja wyjątkowa powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Skarżącej do takich osób zaliczyć nie można. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.