I SA/Lu 311/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 11 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A.M. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] 2009 r., nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2004 r. - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia: odmówić A.M. przyznania prawa pomocy. A.M. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi po uzupełnieniu braków złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podnosi, iż mieszka sam utrzymując się jedynie z renty strukturalnej w wysokości [...] zł. Ponadto stan jego zdrowia jak również stan techniczny jego domu wymaga poniesienia nakładów finansowych. Majątek wnioskodawcy stanowi drewniany o powierzchni [...] m2, stodoła oraz budynek inwentarski (obecnie nie zagospodarowane). Należącą do wnioskodawcy nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha została oddana w dzierżawę w zamian za rentę strukturalną. W związku z tym, iż oświadczenie skarżącego okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy wezwano stronę do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych w postaci wyciągu z posiadanego rachunku bankowego oraz do oświadczenia wykazującego jakie i w jakiej wysokości są obecnie stałe konieczne wydatki miesięczne związane z utrzymaniem. Z nadesłanych na wezwanie dodatkowych oświadczeń wynika, iż stałe koniecznie wydatki wnioskodawcy wynoszą łącznie [...] zł. Na ich potwierdzenie poniesienia pewnych wydatków wnioskodawca załączył faktury i dowody zapłaty. Dodatkowo skarżący wyjaśnił, iż w [...] r. przeprowadził remont dachu. Wartość tej inwestycji wyniosła [...] zł. Natomiast z analizy nadesłanych wyciągów bankowych (k. nr 48-49), wynika, iż od [...] 2009 r. do dnia złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wypłacił ze swojego rachunku bankowego kwotę [...] zł. Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych stwierdził, co następuje: Z uwagi na przedmiot postępowania, koszty sądowe związane z niniejszym postępowaniem sądowoadministracyjnym, które skarżący zobowiązany jest ponieść obecnie sprowadzają się do wpisu stałego od wniesionej skargi w kwocie 200 zł (§ 2 ust. 3 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193). Do kosztów postępowania należy zaliczyć również inne ewentualne koszty sądowe (zażalenie, opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem), które mogą ale nie muszą wystąpić, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Do ewentualnych kosztów postępowania, które mogą ale nie muszą wystąpić należy również zaliczyć wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Dyspozycja art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Skarżący wnosząc o zwolnienie w całości od kosztów sądowych, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 245 § 3 ppsa. Przesłanką do przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt. 2 ppsa). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym wyżej mowa należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Wykładnia art. 246 ( 1 ppsa prowadzi do wniosku, iż zasadą jest, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, wobec tego należy przyjąć, że jeżeli po zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb strony skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie, pozostają jakiekolwiek środki finansowe, to strona zobowiązana jest – na miarę swoich możliwości - w tych kosztach uczestniczyć. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, powinna liczyć się ona z mogącymi powstać kosztami i poczynić na ten cel stosowne oszczędności, nawet kosztem bieżących lecz niekoniecznych wydatków. Orzecznictwo sądowe prezentuje ugruntowany pogląd, iż nie ma uzasadnionych przesłanek co do tego, aby Skarb Państwa pokrywał pełne koszty prowadzenia sprawy za stronę, która przy dołożeniu należytej staranności i poczynieniu możliwych oszczędności, mogła zgromadzić środki finansowe dla dochodzenia swych praw. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu przez sądem administracyjnym wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Zapewnia ono osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możliwość obrony swoich praw przed sądem, mimo braków środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Odnosząc to na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż analiza sytuacji finansowej wnioskodawcy nie wskazuje na możliwość wystąpienie u skarżącego (w związku z koniecznością uiszczenia kosztów sądowych w tej sprawie) takiego zachwiania sytuacji materialnej i bytowej, iż nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Ocena ta wynika z analizy zgromadzonych środków finansowych, które znajdowały się na rachunku bankowym wnioskodawcy. Wynika z tego, iż strona nawet po odliczeniu kosztów inwestycji związanej z remontem dachu w wysokości [...] zł powinna mieć jeszcze środki finansowe, które pozwolą jej na poniesienie kosztów procesu nie tylko w tej sprawie. Przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów sądowych wzięto pod uwagę możliwość ich uiszczenia jeszcze w innej sprawie (sygn. akt I SA/Lu 312/09), w której wnioskodawca wniósł skargę. Biorąc pod uwagę powyższe, działając art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.