I SA/Lu 320/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. T. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 21 czerwca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014r. postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wnioskiem złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.768 zł, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku oraz nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trzema córkami w wieku 5, 7 i 9 lat. Rodzina utrzymuje się z dochodów małżonki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 5.500 zł netto miesięcznie. Skarżący nie posiada natomiast żadnego dochodu ani majątku. Jego małżonka, z którą ma zawartą umowę rozdzielności majątkowej jest natomiast właścicielem domu, mieszkania, gruntów rolnych o pow. 1,5 ha, ciągników siodłowych i naczepy. Dodatkowo skarżący podał, że małżonka spłaca kredyt mieszkaniowy z miesięczną wysokością raty 3.300 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń skarżący złożył blankiety wpłaty za energie elektryczną (125,31 zł) oraz dowody wpłat z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego, podatku rolnego oraz gospodarowania odpadami wystawione na rzecz jego rodziców. Jednocześnie wskazał, że z uwagi na rozdzielność majątkową małżonka odmówiła mu udostępnienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz podania składników posiadanego przez nią majątku (nieruchomości i rzeczy ruchome). Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący złożył sprzeciw. W uzasadnieniu podał, że zgadza się ze stanowiskiem referendarza sądowego, że powinien wykazać swoją sytuację majątkową nie mniej jednak dowody z dokumentów, których żądał referendarz nie wyczerpują przewidzianego prawem katalogu dowodów, pozwalających na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Podkreślił, że w jego ocenie, podstawowym środkiem dowodowym w tym zakresie powinno być jego oświadczenie. Wskazał, że nie ma możliwości uzyskania od żony środków pieniężnych na wpis od skargi, ani dokumentów i dodatkowych informacji. Jego sytuacja materialna jest odrębna od jego żony, dlatego nie ma jakichkolwiek podstaw do uzyskania od niej pomocy finansowej, zwłaszcza, że skarga w sprawie dotyczy jego majątku odrębnego. Zdaniem skarżącego powyższych obowiązków nie nakłada na niego także treść art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do którego odwoływał się referendarz, zwłaszcza, że jego żona zaspokaja podstawowe potrzeby życiowe jego rodziny tj. utrzymuje dom, dzieci i pomaga mu w spłacie kredytu. Reasumując podkreślił, że nie może być mowy o żadnej niejasności co do jego sytuacji finansowej. Podkreślił także, że instytucja zwalniania od kosztów sądowych wiąże się z zapewnieniem dostępu do sądu, a nadmierna wysokość kosztów sądowych w sprawie niniejszej może być potraktowana jako ograniczenie prawa do sądu. W tym zakresie wskazał na "rozsądny związek proporcjonalności" pomiędzy interesem państwa w pobieraniu opłat sądowych, a interesem strony, który pozwoli na realne prowadzenie stronie spraw przed sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302 - dalej P.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim o jakie skarżący wnosi, może zostać przyznane w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takiej sytuacji nie jest wystarczające oświadczenie strony, że nie może ona takich kosztów ponieść. Z przepisów art. 252 § 1 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że strona powinna wskazać, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (w razie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) albo na wskazaniu, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (w razie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Treść wymienionych wyżej przepisów jednoznacznie wskazuje, że to osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna przedstawić okoliczności, które w sposób przekonujący uprawdopodobnią spełnienie przez nią opisanej wyżej przesłanki. Pamiętać również należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony (która wynika z treści art. 199 P.p.s.a.). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Podkreślić jednak należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 313/13, LEX nr 1320752). Tym samym prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz – co istotne w rozpatrywanej sprawie - pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Skarżący do takiego grona osób nie należy. Należy bowiem zwrócić uwagę, że odnośnie do pozostawania w rozdzielności majątkowej stosownie do art. 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r., poz. 788; dalej: kro), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 kro małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Innymi słowy na małżonkach spoczywa ciężar wzajemnej pomocy i alimentacji, w tym także obowiązek ponoszenia kosztów postępowania w sytuacji, gdy jeden z małżonków nie jest w stanie pokryć ich z własnego majątku. Oznacza to, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia żony wnioskodawcy z obowiązku pomocy finansowej, a udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym jest niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Stanowisko to znajduje swoje odzwierciedlenie w przytoczonym przez referendarza orzecznictwie sądowym. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 P.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony powinno zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. W odniesieniu do niniejszej sprawy należy mieć na uwadze, iż małżonka podatnika posiada dom, mieszkanie, pole, ciągniki siodłowe, naczepę. Spłaca kredyt związany z zakupem mieszkania (rata 3.300 zł) i nie wynika z wniosku ani dodatkowych oświadczeń aby zalegała z płatnościami. W ocenie Sądu nie mamy do czynienia w tej sytuacji z osobą ubogą (skarżący), która, aby zrealizować prawo do sądu, wymaga wsparcia od innych obywateli (podatników). Na uwagę zasługuje też kwestia, że ani z wniosku ani z jakichkolwiek dodatkowych materiałów dostarczonych sądowi nie wynika, że skarżący będący osobą młodą i zdolną do pracy (bo o żadnych przyczynach niemożności podjęcia przez niego pracy strona we wniosku nie informuje) nie podejmuje prób zdobycia środków na opłacenie zainicjowanego przez siebie postępowania sądowoadmnistracyjnego. Z wniosku nie wynika dlaczego skarżący (poza byciem prezesem zarządu spółki bez wynagrodzenia) nie podejmuje pracy zarobkowej, co pozwoliłoby poprawić sytuację finansową jego rodziny oraz umożliwiłoby poniesienie kosztów sądowych. Skoro skarżący takiej pracy nie podejmuje, tym bardziej nie można oczekiwać, że inni podatnicy, współobywatele, są w związku z tym obowiązani pokryć koszty postępowania za stronę. W okolicznościach analizowanego wniosku skarżący oczekuje zwolnienia od kosztów sądowych z tym uzasadnieniem, że jest zadłużony, a z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Jednak ustrój rozdzielności majątkowej , jak już wskazano, nie może być wykorzystywany przez skarżącego jako argument mający przemawiać za niewywiązywaniem się z obowiązku ponoszenia danin publicznych. Co więcej, skarżący nie wyjaśnił z jakich obiektywnych powodów, prowadząc działalność gospodarczą, nie zabezpieczył środków potrzebnych na ewentualne koszty sądowe w razie przyszłego sporu z organem podatkowym. Sąd podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (zob. postanowienie w sprawie sygn. akt I FZ 252/14, LEX nr 1492488 i postanowienie w sprawie sygn. akt II GZ 410/14, LEX nr 1502219 ). Niezależnie od powyższego wskazać też należy, że gdyby nawet Sąd podjął próbę oceny możliwości finansowych w oparciu o te dane (dość fragmentaryczne), które przedstawił skarżący i na tej podstawie próbował ustalić jego możliwości finansowe, to ocena ta i tak doprowadziłaby do wniosku, że prawo pomocy, ze względów przedstawionych powyżej, nie powinno być skarżącemu przyznane. Konkludując, trafne jest stanowisko referendarza sądowego, że dla pełnej oceny możliwości finansowych skarżącego niezbędne jest ujęcie w budżecie jego gospodarstwa domowego dochodów oraz majątku jego żony, z którą łączą go więzy ekonomiczne (koszty utrzymania gospodarstwa domowego ponosi w całości żona). Skoro zatem dochody żony ani stan jej majątku nie zostały ujawnione, to taki stan rzeczy wyklucza przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Przedstawionej przez skarżącego sytuacji majątkowej nie można uznać za spójną, pełną i nie budzącą wątpliwości, co prowadzi do oceny, iż strona nie wykazała w sposób wiarygodny i rzetelny, iż nie może ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 260 § 1- § 3 w zw. z 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji. 1.