I SA/Lu 321/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Halina Chitrosz-Roicka, WSA Ewa Ibrom Protokolant Referent stażysta Jacek Zięba po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z [...] r., po rozpatrzeniu zażalenia W. M., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z [...] r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych: [...] - w części dotyczącej składek na ubezpieczenie społeczne rolników za I - III kwartał 2000 r. oraz [...] Z uzasadnieni powyższego postanowienia wynika, że zostało ono wydane w następującym stanie sprawy: Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. (organ egzekucyjny) prowadził wobec majątku W. M., zwanej dalej także "zobowiązaną" lub skarżącą", postępowania egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddział Regionalny w L. Placówka Terenowa w B. (KRUS) o numerach [...], [...], [...], [...] oraz [...] Tytułami tymi objęte były składki na ubezpieczenie społeczne rolników za I - IV kwartał 1998 r., IV kwartał 1999 r., I - IV kwartał 2000 r., I - III kwartał 2001 r. (wynikające z orzeczenia z [...] r., nr [...]), za III i IV kwartał 2005 r., I - IV kwartał 2006 r., I i II kwartał 2007 r. (ustalone decyzją z [...] r.), a także składki na ubezpieczenie zdrowotne rolników za lipiec, sierpień i wrzesień 2012 r., styczeń - grudzień 2013 r. oraz styczeń - kwiecień 2014 r. Celem wyegzekwowania wymienionych należności organ egzekucyjny dokonał zajęć świadczenia zobowiązanej z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej zawiadomieniami: z 30.06.2015 r. - na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], [...], [...] i [...], oraz z 8.01.2016 r. - na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] W toku egzekucji zobowiązana występowała o umorzenie postępowania egzekucyjnego, podnosząc przedawnienie należności oraz kwestionując istnienie obowiązku zapłaty zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. W wyniku rozpatrzenia tych wniosków umorzone zostały postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] (postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z [...] r.) i nr [...] oraz nr [...] - w części dotyczącej składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 1999 r. (postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] r.). Ponadto, na żądanie KRUS, organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] (postanowienie z [...] r.). W piśmie z 24.08.2016 r. zobowiązana ponownie zakwestionowała istnienie i wysokość egzekwowanego wobec niej zadłużenia na rzecz KRUS. Pismo to we wskazanej części zostało zakwalifikowane jako żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku strony z wniosku KRUS. Postanowieniem z [...] r., nr [...], organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania na podstawie wymienionego wniosku w odniesieniu do żądania umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] Natomiast w odniesieniu do żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] odrębnym postanowieniem wydanym w tym samym dniu, tj. [...] r., umorzył postępowanie egzekucyjne w części dotyczącej składek na ubezpieczenie społeczne rolników za III i IV kwartał 2005 r. oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego w części dotyczącej składek na ubezpieczenie społeczne rolników za I - IV kwartał 2006 r. i I - II kwartał 2007 r. Przywołane wyżej postanowienie organu egzekucyjnego nr [...] oraz utrzymujące je w mocy postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] r. zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 4 października 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 449/17. Wykonując prawomocny wyrok, o którym mowa wyżej, organ egzekucyjny wydał postanowienie z [...] r., którym odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...] w części dotyczącej składek na ubezpieczenie społeczne rolników za I - III kwartał 2000 r. oraz postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Na postanowienie to zobowiązana wniosła zażalenie, podnosząc, że przytoczona w postanowieniu argumentacja jest niezrozumiała. Rozpatrując zażalenie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej L. podniósł, że przedmiotem niniejszego postępowania jest wniosek zobowiązanej o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...] - w części dotyczącej składek na ubezpieczenie społeczne rolników za I - III kwartał 2000 r. oraz [...], przy czym żądanie swoje zobowiązana oparła na twierdzeniu o braku istnienia obowiązku w związku z jego przedawnieniem. Organ dodał, że na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] dochodzone są obecnie składki na ubezpieczenie społeczne rolników za I - III kwartał 2000 r., zaś tytułem wykonawczym nr [...] objęte są składki na ubezpieczenie społeczne rolników za IV kwartał 2000 r. oraz I - III kwartał 2001 r. Następnie organ II instancji omówił przepisy prawa regulujące kwestię przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników, tj. art. 70 § 1, 3, 4, 6 i 8 Ordynacji podatkowej, obowiązujący od 2.05.2004 r. art. 41b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (w szczególności ust. 2 i 5 tego artykułu), a także zwrócił uwagę na nowe brzmienie tego przepisu nadane przez ustawę z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378). W związku z tą ostatnią regulacją podkreślił, że z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców wynika, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, którego bieg rozpoczął się przed 1.01.2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1.01.2012 r., jeżeli natomiast przedawnienie rozpoczęte przed 1.01.2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Mając na uwadze powyższe organ zaznaczył, że w odniesieniu do należności dochodzonych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i [...] pierwotny termin ich przedawnienia - w myśl art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej - upływał odpowiednio w dniach: 31.12.2005 r. i 31.12.2006 r., zatem należności te były wymagalne po 2.05.2004 r. Wobec tego do oceny ich przedawnienia należy stosować art. 41b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 27 ust. 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Biorąc pod uwagę treść art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, 10-letni termin przedawnienia przedmiotowych składek za I, II, III i IV kwartał 2000 r. upływał, odpowiednio, 31.01., 30.04., 31.07. i 31.10.2010 r., zaś składek za I, II i III kwartał 2001 r. upływał, odpowiednio, 31.01., 30.04. i 31.07.2011 r. W niniejszej sprawie przed upływem wskazanych terminów zaistniała jednak okoliczność powodująca zawieszenie biegu terminu przedawnienia - podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, tj. doręczenie zobowiązanej odpisów tytułów wykonawczych, co miało miejsce [...] r. Odbiór przesyłki poleconej zawierającej te dokumenty zobowiązana potwierdziła własnoręcznym podpisem. Czynność, o której mowa, spowodowała zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek egzekwowanych na podstawie obu wymienionych tytułów wykonawczych do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wobec tego, 1.01.2012 r. egzekwowane należności były wymagalne (bieg terminu ich przedawnienia był zawieszony). Organ II instancji wyjaśnił, że wskutek wyegzekwowania dochodzonych należności egzekucja na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] została zakończona 22.12.2016 r., zaś egzekucja na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] – 24.04.2017 r. Na powyższe postanowienie W. M. – T. wniosła skargę. W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że decyzja Izby Skarbowej w L. została uchylona wyrokiem w sprawie I SA/Lu 449/17 oraz że decyzji w sprawie "wirtualnego długu na rzecz KRUS" jest kilkanaście i zmieniają się tylko ich numery, a dług jest ten sam. Podniosła, że od 2015 r. jest na emeryturze i że wiek emerytalny w KRUS osiągnęła w 2009 r., jednak nigdy nie była rolnikiem. Jako kuriozalną oceniła argumentację sądu, że wyrok w sprawie [...] 1179/15 nie rozstrzyga o przedawnieniu składek na ubezpieczenie rolników, gdyż dotyczy podatku, bowiem proces ten dotyczył składek na ubezpieczenie. Ponadto wskazała, że jedna z decyzji została uchylona, a egzekucja trwa w nieskończoność. Wniosła, aby "wymienić kwotę oraz wyjaśnić, z jakiego tytułu". Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez wojewódzkie sądy administracyjne polega na rozpoznawaniu skarg, w szczególności na postanowienia wydawane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie, i w tym postępowaniu dokonywaniu kontroli co do zgodności tych konkretnych zaskarżonych postanowień z prawem. W sprawie niniejszej przedmiotem wykonywanej przez sąd administracyjny kontroli legalności jest opisane wyżej postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] r., którym utrzymał on w mocy postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] (w części dotychczas nieumorzonej) i nr [...], w związku z wnioskiem skarżącej zawartym w piśmie z 24.08.2016 r. Odnotować w tym miejscu należy, że w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącej, o którym mowa, orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, który wyrokiem z 4 października 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 449/17, uchylił uprzednio wydane w tej sprawie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz organu egzekucyjnego w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania na skutek tego wniosku. W uzasadnieniu wymienionego wyroku sąd wskazał, że żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązany i wierzyciel mogą wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego oraz że żądanie takie nie jest odrębną od prowadzonego postępowania egzekucyjnego sprawą administracyjną, do rozstrzygnięcia której, w oparciu o art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.; obecnie, od 6.07.2018 r. - Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", należałoby stosować przepisy ogólnej procedury administracyjnej dotyczące wszczęcia postępowania (jak art. 61 k.p.a.) i odmowy jego wszczęcia (jak art. 61a k.p.a.). Organ egzekucyjny obowiązany był zatem rozpatrzyć wniosek zobowiązanej z 24.08.2016 r. niezależnie od tego, że takie samo żądanie, jak we wniosku z 24.08.2016 r., zobowiązana sformułowała już wcześniej, a ostateczne postanowienie w przedmiocie tego poprzedniego wniosku zostało uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 10 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 318/16, w konsekwencji czego to wcześniej złożone żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego będzie przedmiotem ponownego rozpatrzenia. Stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej "p.p.s.a.", przytoczona ocena prawna jest w niniejszej sprawie wiążąca. Należy także wskazać, że w wyroku z 10 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 318/16, w sprawie ze skargi skarżącej na postanowienie w przedmiocie odmowy umorzenia tych samych postępowań egzekucyjnych w związku z wcześniejszym wnioskiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przedstawił stanowisko co do oceny prawnych przesłanek biegu terminu przedawnienia i jego zawieszenia w odniesieniu do egzekwowanych na podstawie wymienionych tytułów wykonawczych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za I – IV kwartał 2000 r. oraz I – III kwartał 2001 r. W wyroku tym sąd wyjaśnił w szczególności, że w tytułach wykonawczych wskazano, że egzekwowane na ich podstawie należności wynikają z decyzji KRUS z [...] r. nr [...] (rubryka 30 każdego z tytułów) i dopóki moc obowiązująca tej decyzji nie zostanie podważona we właściwym postępowaniu, dopóty skarżąca w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie mogła skutecznie powoływać się na niepodleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników w latach 2000-2001. Jednocześnie w odniesieniu do kwestii przedawnienia egzekwowanych należności sąd wskazał, co następuje: . Od 1.01.1998 r. do 1.05.2004 r., na podstawie odesłania zawartego w art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.), do przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników, także należnych za lata 2000-2001, miały zastosowanie przepisy art. 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej termin przedawnienia wynosił 5 lat i liczony był od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności należności. . Od 2.05.2004 r. przedawnienie składek na ubezpieczenie społeczne reguluje art. 41b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym do 1.01.2012 r.) termin przedawnienia składek wynosił 10 lat licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne. Termin przedawnienia, o którym mowa, stosuje się również do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed 2.05.2004 r., jeżeli do tej daty nie uległy one przedawnieniu według przepisów dotychczasowych. . Zgodnie z ust. 5 powołanego art. 41b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przy tym, przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek należy uznać doręczenie skarżącej odpis tytułu wykonawczego. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela przywołane oceny prawne, jak też szeroką argumentację wywiedzioną dla ich poparcia w uzasadnieniu wymienionego wyżej wyroku. Nie ma potrzeby powtarzania jej w tym miejscu, gdyż wyrok, o którym mowa, zapadł między stronami niniejszego postępowania, a jego odpis wraz z uzasadnieniem znajduje się w aktach sprawy. Niezależnie zaś od tego należy zauważyć, że - stosownie do art. 170 p.p.s.a. - wyrok ten, będący wyrokiem prawomocnym, wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Uwzględniając powyższe należy przede wszystkim stwierdzić, że z przedstawionych sądowi akt sprawy, a nawet z twierdzeń skarżącej, nie wynika, aby do czasu zakończenia postępowań egzekucyjnych, tj. do wyegzekwowania należności dochodzonych na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] (odpowiednio: [...] r. i [...] r.), została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja, która - stosownie do treści wymienionych tytułów wykonawczych – stanowiła podstawę egzekwowanych składek. Ponadto stwierdzić należy, że – jak trafnie wywiódł organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia - zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej termin przedawnienia składek za okresy od I kwartału 2000 r. do III kwartału 2001 r. upływał 31.12.2005 r. i 31.12.2006 r., 2.05.2004 r. składki te nie były zatem przedawnione i wobec tego do ich przedawnienia należało zastosować art. 41b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przewidziany w ust. 1 tego artykułu termin przedawnienia w odniesieniu do przedmiotowych składek upływał 31.01., 2.05. (30.04.2000 r. przypadała niedziela, a 1.05. jest również dniem ustawowo wolnym od pracy), 31.07. i 31.10.2010 r. oraz 31.01., 30.04. i 31.07.2011 r. (por. także: art. 40 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 52 ust. 1 tej ustawy w związku z art. 12 ustawy Ordynacja podatkowa – obie ustawy w brzmieniu obowiązującym w latach 2000–2001), jednak wcześniej – 15.12.2009 r. doręczone zostały skarżącej tytuły wykonawcze nr [...] i nr [...], a więc została podjęta pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której zobowiązana została zawiadomiona, co – zgodnie z art. 41b ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników – spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia, trwające aż do zakończenia postępowań egzekucyjnych. Ustawą o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców nie został zmieniony ust. 5 art. 41b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a jedynie ust. 1 (i ust. 11, co nie ma znaczenia w niniejszej sprawie) tego artykułu. W dacie wejścia w życie tej zmiany bieg terminu przedawnienia egzekwowanych należności składkowych pozostawał zawieszony (do zakończenia każdego z postępowań egzekucyjnych), wobec czego zmiana od 1.01.2012 r. brzmienia art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz regulacja zawarta w art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców nie miały znaczenia dla wyniku sprawy. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w skardze należy przyznać rację skarżącej, że zarówno organ egzekucyjny , jak i organ II instancji, wydały dotychczas co najmniej po kilka postanowień odnoszących się do umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec skarżącej. Nie wszystkie z tych postanowień miały za przedmiot postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] lub nr [...], różne też były ich rozstrzygnięcia. Ponadto niektóre z nich były ocenione jako zgodne z prawem przez sąd administracyjny, natomiast inne sąd ocenił jako wydane z naruszeniem prawa. Wszystkie te okoliczności nie mają jednak istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej. W tej sprawie przedmiotem oceny sądu jest zgodność z prawem postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] r., które – jak wyjaśniono wyżej - wydane zostało bez naruszenia prawa. Istotnego wpływu na wynik sprawy nie ma także kwestionowanie przez skarżącą stwierdzenia, że w wyroku w sprawie [...] nie rozstrzygano o przedawnieniu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W ten sposób skarżąca odnosi się do wypowiedzi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który w uzasadnieniu wyroku z 4 października 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 449/17, nawiązał wprost, poprzez cytat, do fragmentu uzasadnienia powołanego wyroku w sprawie [...]. W tym miejscu można jedynie dodać, że z treści powołanego ostatnio wyroku nie wynika, aby przedmiotem rozpoznania i rozstrzygania w tej sprawie było przedawnienie określonych należności składkowych skarżącej wobec KRUS. W toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonego postanowienia skarżąca nie kwestionowała łącznej wysokości kwot wyegzekwowanych w toku egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...], zaś dane w tym przedmiocie znajdujące się w aktach sprawy, w tym w szczególności w wydrukach obrazujących stan egzekucji, nie budzą wątpliwości sądu. W związku z tym, odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o dokonanie rozliczenia wyegzekwowanych kwot należy wyjaśnić, że rozliczenie naliczonych i pobranych kosztów egzekucyjnych powinien przedstawić organ egzekucyjny w trybie przewidzianym w art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a., natomiast prawidłowe rozliczenie pobranych w toku egzekucji kwot na należności główne i odsetki należy do wierzyciela. Wobec powyższego, skoro zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.