I SA/Lu 323/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Asesor sądowy Jakub Polanowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi S. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 6 marca 2024 r. nr SKO.PO/40/111/2023 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu na rzecz S. G. kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie postanowieniem z 6 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania S. G. od decyzji Burmistrza F. z 23 marca 2023 r. w sprawie odmowy uchylenia własnej decyzji z 22 stycznia 2019 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2019 r. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że Burmistrz F. decyzją z 23 marca 2023 r. wydaną po wznowieniu postępowaniu na wniosek S. G. odmówił uchylenia własnej decyzji z 22 stycznia 2019 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2019 r. Odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o doręczenie decyzji wydanej we wznowionym postępowaniu oraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania zostało przesłane do organu pierwszej instancji przez pełnomocnika skarżącego drogą elektroniczną z dniu 5 lipca 2023 r. Pełnomocnik skarżącego oświadczył, że decyzja dotychczas nie została oddana adresatowi przez osobę, która zobowiązała się do jej przekazania, a nadto nie można ustalić tożsamości tej osoby. Zdaniem pełnomocnika decyzja ta nie weszła do obrotu prawnego, gdyż nie została skutecznie doręczona podatnikowi. Kolegium stwierdziło, że w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji wydanej we wznowionym postępowaniu podatkowym nie można ustalić statusu osoby, której doręczyciel oddał przesyłkę poleconą zawierającą decyzję podatkową i która podjęła się oddania przesyłki adresatowi. Jak wynika z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłka została odebrana w dniu 27 marca 2023 r. przez osobę o nazwisku G. i/ka, imię jest nieczytelne. Doręczyciel nie oznaczył statusu tej osoby, a mianowicie czy doręczył przesyłkę pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, czy dozorcy. W związku z tym Kolegium postanowieniem z dnia 5 października 2023 r. zobowiązało Burmistrza F. do przedłożenia dowodów, z których wynikałoby, że decyzję wydaną we wznowionym postępowaniu otrzymał podatnik. Burmistrz F. w dniu 26 lutego 2024 r. przesłał do Kolegium pismo Poczty Polskiej S.A. z dnia 5 lutego 2024 r., z którego wynika, że przesyłka polecona adresowana do S. G. na adres ul. [...], B. W. , została doręczona pod wskazanym adresem w dniu 27 marca 2023 r. W tym dniu odbiór pokwitowała A. G. jako dorosły domownik. Według Kolegium przesyłka została skutecznie doręczona dorosłemu domownikowi A. G., która odbierając przesyłkę zobowiązała się do jej oddania adresatowi. Termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 10 kwietnia 2023 r. W tej sytuacji Kolegium stwierdziło, że odwołanie od decyzji Burmistrza F. z dnia 23 marca 2023 r. zostało wniesione z uchybieniem terminu do wniesienia odwołania. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.) odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. W niniejszej sprawie ostatnim dniem do wniesienia odwołania z zachowaniem ustawowego terminu był dzień 10 kwietnia 2023 r. Odwołanie zostało wysłane do organu podatkowego pierwszej instancji na adres do doręczeń elektronicznych, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285 ze zm.) w dniu 5 lipca 2023 r. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej miał obowiązek stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący zarzucił naruszenie art. 149 w związku z art. 148 § 1 pkt 2 w związku z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania wskutek nieprawidłowego uznania, że zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji weszła do obrotu prawnego, pomimo że nie została doręczona osobie uprawnionej do ich odbioru, ponieważ A. G. nie jest dorosłym domownikiem wspólnie zamieszkującym ze skarżącym ani osobą (pracownikiem) upoważnioną do odbioru korespondencji urzędowej w imieniu skarżącego. Skarżący – na wypadek przywrócenia terminu do złożenia odwołania – przedstawił zarzuty naruszenia szeregu przepisów Ordynacji podatkowej przez organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji. Formułując przedstawione wyżej zarzuty skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonych decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przywrócenie terminów do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 22 stycznia 2019 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2019 r. W przypadku przywrócenia terminu skarżący podtrzymywał odwołanie i wnosił o uchylenie w całości decyzji organu podatkowego pierwszej instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Wnosił także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że osoba (której tożsamości nie jest w stanie ustalić) odebrała decyzję organu pierwszej instancji i nie przekazała jej adresatowi. Wydanie korespondencji nastąpiło do rąk osoby trzeciej, która ponosiła odpowiedzialność za jej przekazanie adresatowi. Wobec tego skarżący nie ponosi winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji. Osoba o nazwisku G. nie jest upoważniona do odbioru przesyłek w imieniu S. G., jak również nie jest domownikiem w rozumieniu art. 149 ustawy Ordynacji podatkowej. W sąsiedztwie skarżącego mieszkają trzy rodziny o tym samym nazwisku. Przy czym skarżący jest w bardzo złych relacjach z jedną z tych rodzin i być może listonosz doręczył korespondencję właśnie do niej. Skarżący mieszka tylko z żoną Z. G., ale ona nie odbierała i nie odbiera korespondencji adresowanej do męża. A. G., która według Poczty Polskiej miała odebrać decyzję, mieszka w zupełnie innej miejscowości i nie jest upoważniona do odbioru korespondencji kierowanej do skarżącego. Nie jest domownikiem, który zamieszkuje ze S. G.. Ponadto A. G. nie jest pracownikiem skarżącego i nie jest osobą upoważnioną przez pracodawcę do odbioru korespondencji. Wobec powyższego brak jest podstaw do przyjęcia, że decyzja weszła do obrotu prawnego. Adnotacja Poczty Polskiej, że przesyłkę zawierającą decyzję odebrała upoważniona osoba, była samowolna i sprzeczna ze stanem faktycznym. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny kontrolując działalność organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) bada, czy organy w ustalonym stanie faktycznym prawidłowo zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz, czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania; ponadto sąd stwierdza nieważność zaskarżonego aktu, gdy ustali, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności - art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."). W rozpoznawanej sprawie skarga jest usprawiedliwiona, ponieważ zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 228 § 1 pkt 2 w związku z art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji podatkowej możliwe jest po ustaleniu, że decyzja została wprowadzona do obrotu prawnego poprzez jej prawidłowe doręczenie oraz że odwołanie zostało wniesione po upływie terminu, o którym mowa jest w art. 223 § 2 Ordynacji podatkowej. W doktrynie przyjmuje się, że gwarancyjny charakter instytucji doręczenia oznacza, że tylko prawidłowe doręczenie, to znaczy dokonane zgodnie z zasadami określonymi w przepisach rozdziału 5 działu IV Ordynacji podatkowej (art. 144 –154c Ordynacji podatkowej), powoduje skuteczność czynności doręczenia podejmowanych przez administracyjny organ podatkowy (J. Brolik "Doręczenie indywidualnych interpretacji prawa podatkowego – znaczenie prawne doręczenia", Glosa 2015/1, str. 106). Także w orzecznictwie podkreśla się istotność prawidłowego doręczenia decyzji podatkowej i konieczność usunięcia jakichkolwiek wątpliwości co do okoliczności doręczenia pozwalających na stwierdzenie jego prawidłowości. W postanowieniu z dnia 1 lipca 2011 r., sygn. akt II FSK 1244/11 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "kwestia doręczenia pism, z którymi ustawa wiąże skutki procesowe, jest zagadnieniem szczególnie newralgicznym, gdyż wszelkie błędy popełnione w tym zakresie mogą wywołać dla strony daleko idące konsekwencje prawne, prowadzące w istocie do pozbawienia jej prawa do sądu. W kwestii tej nie mogą więc istnieć jakiekolwiek niewyjaśnione wątpliwości". Skutki prawne doręczenia wynikają przede wszystkim z tego, że, po pierwsze, prawidłowe doręczenie decyzji jest warunkiem jej bytu prawnego wynikającego z wprowadzenia decyzji do obrotu prawnego. Zgodnie z art. 212 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia, z wyjątkiem decyzji, o których mowa w art. 67d, które wiążą organ podatkowy od chwili ich wydania. Po drugie, doręczenie decyzji stanowi o początku biegu terminu do dokonania czynności procesowych, w tym do złożenia odwołania. W rozpoznawanej sprawie nie można stwierdzić aby decyzja została skutecznie doręczona skarżącemu, ponieważ w dowodzie doręczenia decyzji za pośrednictwem operatora pocztowego, stanowiącym dokument urzędowy w rozumieniu art. 194 § 1 Ordynacji podatkowej, nie zostały stwierdzone podstawowe okoliczności faktyczne pozwalające na ocenę, czy doręczenie nastąpiło w sposób przewidziany prawem. Z akt sprawy wynika, że próba doręczenia decyzji nastąpiła w okolicznościach, których dotyczy przepis art. 149 Ordynacji podatkowej, to jest po stwierdzeniu nieobecności adresata w miejscu zamieszkania. W takiej sytuacji możliwe jest doręczenie zastępcze decyzji polegające na tym, że pismo doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, a gdyby go nie było lub odmówił przyjęcia pisma - sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy - gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi, zarządcy domu lub dozorcy umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata, lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję, na której zamieszkuje adresat lub której adres wskazano jako adres do doręczeń. Kolegium stwierdziło, że w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji wydanej we wznowionym postępowaniu podatkowym nie można ustalić statusu osoby, której doręczyciel oddał przesyłkę poleconą zawierającą decyzję podatkową i która podjęła się oddania przesyłki adresatowi. Jak wynika z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłka została odebrana w dniu 27 marca 2023 r. przez osobę o nazwisku G. ki/ka, imię jest nieczytelne. Doręczyciel nie oznaczył statusu tej osoby, a mianowicie czy doręczył przesyłkę pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, czy dozorcy. Na podstawie znajdującego się w aktach sprawy potwierdzenia odbioru decyzji nie można ustalić do czyich rąk doręczono decyzję. W miejscu przeznaczonym na wskazanie odbiorcy i potwierdzenie przez odbiorcę odebrania pisma przez złożenie czytelnego podpisu (albo odpowiednią adnotację doręczyciela) zamieszczony jest podpis, z którego można odczytać, że odbiorcą jest osoba o nazwisku G. albo G.. Nie można natomiast zidentyfikować imienia tej osoby. Nie można również zidentyfikować jaki status ma ta osoba w kontekście treści art. 149 Ordynacji podatkowej. Nie wiadomo, czy osoba odbierająca pismo była pełnoletnim domownikiem, czy sąsiadem, zarządcą domu lub dozorcą. Tym ostatnim osobom, jeżeli podejmą się oddania pisma adresatowi można doręczyć pismo gdy nie było pełnoletniego domownika lub domownik ten odmówił przyjęcia pisma. W treści potwierdzenia odbioru doręczyciel oznaczył, że doręczenie nastąpiło jednocześnie pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, dozorcy domu, co jest oczywiście niemożliwe. Doręczyciel nie oznaczył której z tych osób doręczył decyzję, mimo że z instrukcji zamieszczonej w formularzu potwierdzenia odbioru wynika, że powinien zaznaczyć właściwą osobę. Tak sporządzone potwierdzenie odbioru jest bezwartościowe i nie może być uznane za dokument urzędowy sporządzony w formie określonej przepisami prawa, stanowiący dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Dokument ten nie stwierdza istotnych okoliczności, których ustalenie jest konieczne dla przesądzenia o skuteczności doręczenia decyzji. Z akt sprawy wynika, że organ podjął próbę wyjaśnienia okoliczności doręczenia decyzji zwracając się do operatora pocztowego o przedstawienie informacji wraz z dokumentami potwierdzającymi komu doręczono decyzję oraz wskazanie imienia, nazwiska i adresu doręczyciela, który doręczał decyzję. Odpowiedź udzielona przez osobę zajmującą się skargami w Poczcie Polskiej S.A. Regionalnym Dziale Obsługi Klientów we W. nie pozwala na dokonanie ustaleń, ponieważ odwołuje się jedynie do elektronicznego systemu śledzenia przesyłek oraz wyjaśnień placówki oddawczej, to jest Urzędu K. . Nie wiadomo co ustalono na podstawie elektronicznego systemu śledzenia przesyłek a co na podstawie wyjaśnień placówki pocztowej. Nie wiadomo także na jakiej podstawie były udzielone te wyjaśnienia (w tym kto miał odpowiednią wiedzę i przekazał informację). Poczta Polska S.A. odmówiła wskazania danych doręczyciela. W związku z tym samo lakoniczne wyjaśnienie, że przesyłka została doręczona pod wskazanym adresem w dniu 27 marca 2023 r. i że odbiór przesyłki pokwitował dorosły domownik A. G., bez precyzyjnego źródła informacji, nie pozwala na ustalenie tych treści, które zostały pominięte w dokumencie urzędowym potwierdzenia odbioru. Należy podkreślić, że skutki wadliwego doręczenia zastępczego decyzji obciążają organ podatkowy. Obowiązkiem organu podatkowego jest wyegzekwowanie od operatora pocztowego ścisłego przestrzegania regulacji dotyczących doręczania pism w postępowaniu podatkowym. W szczególności chodzi o to, aby przesyłki doręczone adresatom za zwrotnym poświadczeniem odbioru na odwrocie dowodu doręczenia były szczegółowo i prawidłowo wypełniane przez doręczyciela. Z dokumentu tego muszą jednoznacznie wynikać okoliczności pozwalające na ustalenie, czy pismo zostało doręczone prawidłowo. W przeciwnym razie doręczenie nie może zostać uznane za skuteczne. Podzielić należy pogląd przedstawiony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 listopada 2006 r., sygn. akt I FSK 152/06, że "prawidłowość doręczeń w postępowaniu jest jednym z kluczowych warunków przestrzegania praw strony, której pozycja w postępowaniu administracyjnym (a więc także podatkowym) zasadniczo jest słabsza. Stąd też wszelkie pojawiające się w tym zakresie wątpliwości winny być tłumaczone na jej korzyść, zaś ewentualne błędy podmiotów trzecich (Poczty, doręczycieli itp.) obciążać będą na zasadzie ryzyka zlecającego doręczenie. Podatnik nie może bowiem ponosić jakichkolwiek konsekwencji niezawinionych przez siebie uchybień popełnionych przy okazji doręczania mu korespondencji". W sytuacji kiedy zostało stwierdzone, że organ podatkowy nie doręczył skutecznie decyzji stronie nie może być mowy o rozpoczęciu biegu terminu do złożenia odwołania od decyzji, a co za tym idzie także o uchybieniu terminu oraz stwierdzeniu tego uchybienia. W dalszym postępowaniu organ podatkowy pierwszej instancji powinien prawidłowo doręczyć decyzję podatnikowi i wprowadzić ją w ten sposób do obrotu prawnego. Dopiero takie doręczenie spowoduje otwarcie terminu do złożenia odwołania od decyzji. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.) zasądzając kwotę 580 zł, na którą składa się 100 zł z tytułu wpisu od skargi oraz 480 zł wynagrodzenie radcy prawnego.