I SA/Lu 330/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marcin Małek Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 listopada 2024 r. sprawy ze skargi G. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 18 marca 2024 r., znak: 0601-IEE.7192.53.2024.2, w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości I. oddala skargę; II. przyznaje doradcy podatkowemu H. W. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. Zaskarżonym postanowieniem z 18 marca 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor, organ odwoławczy, organ), po rozpatrzeniu zażalenia G. P. (dalej: skarżąca, strona, zobowiązana), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) w związku z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.; dalej także: u.p.e.a.), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Chełmie (dalej: Naczelnik, organ pierwszej instancji, organ egzekucyjny) z 16 stycznia 2024 r., nr 0604-SEE.7112.20.11.2022.43, o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] W uzasadnieniu Dyrektor wskazał, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Lublinie skierował do organu egzekucyjnego dalsze tytuły wykonawcze o nr [...] wystawione na zobowiązaną celem dokonania egzekucji z nieruchomości zgodnie z miejscem jej położenia. Naczelnik zajęciem z 15 czerwca 2018 r. nr 0604-SEE.711.1239279.2018.1. LUBKOW, m.in. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...], dokonał zajęcia nieruchomości położonej w R. , przy ul. [...] dla której Sąd Rejonowy [...] Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] Przedmiotowe zajęcie doręczono stronie za pośrednictwem poczty 25 czerwca 2018 r. Następnie zajęciem z 6 października 2022 r., nr 0604-SEE.711.60617604. 2022.1.ESVE, Naczelnik, na podstawie tytułów wykonawczych [...] [...], [...], [...], dokonał zajęcia nieruchomości położonej w R. , przy ul. [...] dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] To zajęcie doręczono skarżącej za pośrednictwem poczty 14 listopada 2022 r. Powyższe zajęcia zawierały wezwanie zobowiązanej do uiszczenia w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia objętych ww. tytułami wykonawczymi należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia ich w terminie i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości wskazanej nieruchomości. Zawiadomieniem z 6 października 2023 r. nr 0604-SEE.711.20.11.2022.25 organ egzekucyjny poinformował stronę, iż opis i oszacowanie nieruchomości objętych księgą wieczystą nr [...] odbędzie się 27 listopada 2023 r. o godz. 10.00 w siedzibie Urzędu Skarbowego w Chełmie. W zawiadomieniu, Naczelnik zawarł pouczenie o prawie do złożenia w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Pouczył również, że za dzień ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości przyjmuje się dzień podpisania protokołu przez sporządzające go osoby. Czynności opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości odbyły się 27 listopada 2023 r. w obecności pracowników organu egzekucyjnego poprzez sporządzenie, odczytanie i podpisanie 27 listopada 2023 r. przez obecnych uczestników protokołu opisu i oszacowania zajętych nieruchomości znak: 0604-SEE.711.20.11.2022. Przedmiotowy protokół doręczono stronie za pośrednictwem poczty w dniu 4 grudnia 2023 r. Protokół zawiera pouczenie o prawie do złożenia w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Pismem z 11 grudnia 2023 r. B. G. (wierzyciel egzekwujący) złożyła zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Po ich rozpatrzeniu Naczelnik postanowieniem z 12 stycznia 2024 r. nr 0604-SEE.7112.20.11.2022.42 uwzględnił zgłoszone zarzuty. Pismem datowanym na 16 grudnia 2023 r. (nadanym w placówce pocztowej 18 grudnia 2023 r.) skarżąca wniosła zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] Organ egzekucyjny postanowieniem z 16 stycznia 2024 r., nr 0604-SEE.7112. 20.11.2022.43, odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia zarzutów do opisu i oszacowania z uwagi na uchybienie terminu do ich zgłoszenia. W zażaleniu na to postanowienie z 16 stycznia 2024 r. strona podniosła, iż zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości zostały zgłoszone w terminie. Podważyła również oszacowaną przez organ egzekucyjny wartość zajętej nieruchomości. Zakwestionowała też skarżąca prawidłowość prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Strona opisała postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Komornika Sądowego i stwierdziła, iż nie zna aktualnej kwoty zadłużenie, a Urząd Skarbowy podaje jej sprzeczne informacje na ten temat. Zobowiązana podniosła, że prowadzona egzekucja jest uciążliwa. Strona przedstawiła swoją trudną sytuację życiową, która doprowadziła ją do powstania zadłużenia. Wskazała, że przeszła wiele chorób, a stan jej zdrowia pogorszył się, w związku z czym orzeczono, że jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Rozpoznając zażalenie organ stwierdził, że nie zasługuje ono na uwzględnienie. W ocenie organu odwoławczego, Naczelnik prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], gdyż zarzuty zostały wniesione po upływie przewidzianego w przepisach prawa 14-dniowego terminu do ich złożenia. Dodatkowo Dyrektor zauważył, iż czynności opisu i oszacowania wartości tej nieruchomości zostaną powtórzone z uwagi na uwzględnienie zarzutów do opisu i oszacowania postanowieniem Naczelnika z 12 stycznia 2024 r., nr 0604-SEE.7112.20.11.2022.42, złożonych przez wierzyciela egzekwującego B. G.. Ponadto organ wskazał, że w sytuacji, gdy na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ egzekucyjny nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do istoty – nie może on formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania, gdyż instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się rozstrzygnięciem formalnym, a nie merytorycznym, co czyni argumenty strony chybionymi. W skardze do Sądu strona zarzuciła organowi naruszenie przepisów prawa wskutek wydania zaskarżonego postanowienie Dyrektora z 18 marca 2024 r. oraz postanowienia Naczelnika z 16 stycznia 2024 r. nr 0604-SEE.7112.20.11.2022. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że dopiero w 2024 r. dowiedziała się o zaległości wobec Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego. Zarzuciła, że nie została skutecznie powiadomiona o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] Stwierdziła, iż niezachowanie terminu do złożenia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości było spowodowane złym stanem zdrowia. Następnie strona szeroko opisała swoją trudną sytuację finansową i trudną sytuację zdrowotną spowodowaną licznymi chorobami. Podkreśliła, że od czasu powstania zaległości wnosiła wielokrotnie o umorzenie postępowania egzekucyjnego, lecz dotychczas nie uzyskała wsparcia organu w tej formie. Strona powołała się również na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 18 stycznia 2024 r., [...] C-531/22, który załączyła do skargi oraz na przepis art. 59 u.p.e.a. Z uwagi na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o: umorzenie przedawnionych "zadłużeń" i odsetek, umorzenie zaległości w podatku za 2007 r. wobec którego postępowanie egzekucyjne prowadzi Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w Lublinie, umorzenie egzekucji z nieruchomości położonej w Rejowcu Fabrycznym oraz rozpatrzenie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Skarga nie jest zasadna. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że 30 lipca 2020 r. weszła w życie ustawa z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070 ze zm.; dalej: ustawa nowelizująca), która wprowadziła art. 17 § 1c u.p.e.a. zgodnie, z którym organ egzekucyjny stwierdza, w drodze postanowienia, uchybienie terminu do wniesienia skargi, wniosku lub innego podania, którego wniesienie jest ograniczone terminem. Na postanowienie przysługuje zażalenie. W myśl jednak art. 13 ust. 1 ustawy nowelizującej, do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w tej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Z tego powodu, skoro postępowanie egzekucyjne w rozpoznawanej sprawie zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej – jak trafnie stwierdził organ – zastosowanie miały "przepisy dotychczasowe", a więc przepisy art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie jest legalność postanowienia Dyrektora z 18 marca 2024 r. utrzymującego w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z 16 stycznia 2024 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], z powodu stwierdzenia, że zarzuty zostały wniesione przez skarżąca po upływie przewidzianego w przepisach prawa 14-dniowego terminu do ich złożenia. Wskazać trzeba w tej kwestii, że w świetle art. 110c § 1 i § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości. Zajęcie zaś następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Po upływie terminu określonego w wezwaniu zobowiązanego do zapłaty dochodzonych należności organ egzekucyjny dokonuje opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości. O terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia znanych mu uczestników postępowania egzekucyjnego (art. 110m § 1 u.p.e.a.). Podkreślenia wymaga, że dla wyniku rozpoznawanej sprawy kluczowe znaczenie ma treść art. 110u § 1 u.p.e.a. Stosownie do tego przepisu, zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od ukończenia opisu i oszacowania. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie. Jak wskazał trafnie organ, datą ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości jest dzień podpisania protokołu przez sporządzające go osoby. Niekwestionowane jest zarazem, że skarżąca została o tym pouczona w doręczonym obwieszczeniu o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W sprawie jest poza sporem, że czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości zostały zakończone w dniu 27 listopada 2023 r. poprzez spisanie protokołu i podpisanie go przez sporządzające go osoby. Z akt wynika przy tym, że organ egzekucyjny prawidłowo poinformował skarżącą o terminie do złożenia zarzutów w zawiadomieniu z 6 października 2023 r. o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości, które zostało jej doręczone w trybie art. 44 K.p.a. Co więcej, również protokół opisu i oszacowania wartości nieruchomości z 27 listopada 2023 r. doręczony skarżącej za pośrednictwem poczty w dniu 4 grudnia 2023 r. zawierał informację o ustawowym terminie złożenia zarzutów. Nie ulega zatem wątpliwości, że zasadnie stwierdziły organy obu instancji, że 14-dniowy termin do wniesienia zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości upłynął w niniejszej sprawie 11 grudnia 2023 r. Skarżąca zaś złożyła pismo zawierające zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości za pośrednictwem operatora pocztowego już po upływie tego terminu – w dniu 18 grudnia 2023 r. (pismo to nadała listem poleconym nr [...]). Skarżąca – pomimo wniesienia opisanych zarzutów z uchybieniem ustawowego terminu – nie wystąpiła jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu (art. 58 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). W tych okolicznościach organ egzekucyjny obowiązany był odmówić wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] W myśl bowiem art. 61a § 1 K.p.a, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Wobec wniesienia zarzutów z uchybieniem terminu określonego w powołanym art. 110u § 1 u.p.e.a., trafnie organ uznał, że w sprawie zaistniała uzasadniona przyczyn uniemożliwiająca wszczęcie postępowania, co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia o charakterze formalnym – to jest postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. W ocenie Sądu, niezasadne były zatem podniesione w skardze zarzuty. Podkreślić dodatkowo trzeba, że podniesione w skardze okoliczności wskazujące na brak możliwości odebrania zawiadomienia o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości skarżąca mogła podnieść składając wraz z zarzutami do opisu i oszacowania wartości nieruchomości wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zarzutów. Wniosku takiego strona jednak nie wniosła. Ubocznie należy zauważać, że choć organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie omawianych zarzutów skarżącej do czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], to w rzeczywistości ziściło się żądanie powtórzenia tych czynności, z uwagi na uwzględnienie zarzutów do opisu i oszacowania postanowieniem z 12 stycznia 2024 r. nr 0604-SEE.7112.20.11.2022.42. złożonych przez wierzyciela egzekwującego B. G.. Jak wyjaśnił organ, czynności opisu i oszacowania wartości omawianej nieruchomości zostały powtórzone 25 kwietnia 2024 r.; z czynności tych spisano protokół opisu i oszacowania nr 0604-SEE.711.20.11.2022, a skarżąca brała udział w ponowionych czynnościach opisu i oszacowania wartości nieruchomości, na dowód czego złożyła własnoręczny podpis pod tym protokołem. Trafnie również wyjaśnił organ skarżącej, że w sytuacji, gdy na skutek odmowy wszczęcia postępowania, organ nie rozstrzygał merytorycznie omawianych zarzutów skarżącej do czynności opisu i oszacowania wartości nieruchomości, to nie był uprawniony, aby formułować wnioski i oceny co do istoty żądania skarżącej. Niewątpliwie bowiem postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania – jak wspomniano wyżej – jest rozstrzygnięciem formalnym, a nie merytorycznym, co oznacza, że argumenty skarżącej zmierzające do podważenia zgodności z prawem braku dokonania w sprawie przez organy obu instancji merytorycznej oceny jej zarzutów były bezzasadne. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd natomiast orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1687) oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2018 r. poz. 1688). Skoro w niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna, wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w postępowaniu przed Sądem zasadniczo powinno wynosić 240 zł plus VAT (§ 6 ust. 1 pkt 2 i § 4 ust. 3 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu). Zauważyć jednak należy, że Trybunał Konstytucyjny (dalej: TK) w sprawach SK 66/19, SK 78/21, SK 53/22, SK 85/22 i SK 83/19 za niekonstytucyjne uznał nieuzasadnione różnicowanie stawek i mechanizmów wynagradzania dla adwokatów i radców prawnych ustanowionych z urzędu względem adwokatów i radców prawnych ustanowionych z wyboru. W związku z tym TK dostrzegł konieczność zasądzania na rzecz pełnomocników z urzędu opłat nie niższych niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru, a więc przy uwzględnieniu rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800) oraz w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Sąd jest świadomy tego, że TK nie zakwestionował zgodności z Konstytucją RP regulacji zawartych w ww. rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu. Jednakże przepisy tego rozporządzenia określają analogiczne stawki i zasady przyznawania wynagrodzenia ustanowionemu pełnomocnikowi będącemu doradcą podatkowym jak te, które zawarte zostały w przepisach dotyczących radców prawnych i adwokatów, a które to normy zostały przez TK uznane za niekonstytucyjne. Sąd stwierdzając, że nie ma żadnego uzasadnienia, aby różnicować sytuację pełnomocników, którym przyznawane jest wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu tylko z uwagi na ich status zawodowy, w ramach wykładni prokonstytucyjnej, pominął regulację rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia doradcy podatkowego za świadczoną pomoc prawną z urzędu, i zastąpił te stawki stawkami wynagrodzenia (opłat), jakie przewidziano za takiego samego rodzaju pomoc prawną świadczoną przez doradcę podatkowego ustanowionego z wyboru, to jest w oparciu o przepisy ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym zakresie, w rozpoznawanej sprawie miał więc zastosowanie § 2 ust. 1 pkt 2 tego ostatniego rozporządzenia, co oznacza, że wynagrodzenie doradcy podatkowego za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu wynosi 480 zł. Ponadto opłatę tę, w myśl § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu, należało podwyższyć o kwotę podatku od towarów i usług, wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności, na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł jak w sentencji.