I SA/Lu 335/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za [...] r. w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. S. zawarł wniosek o zwolnienie go z kosztów sądowych. Z treści wniosku dołączonego do skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]wynika, że wnioskodawca we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz trojgiem dzieci. Skarżący oświadczył, że rodzina nie osiąga żadnych dochodów, a w jej utrzymaniu pomagają krewni. Majątek skarżącego stanowi natomiast mieszkanie o pow. [...] m², garaż, działka rekreacyjna o pow. [...] arów, hala magazynowa o pow. [...] m2 oraz nieruchomości rolne w łącznej wielkości [...] ha. Do wniosku dołączył zaświadczenia o zawieszeniu działalności gospodarczej prowadzonej przez niego oraz jego żonę, powiadomienie o wysokości ponoszonych opłat oraz upomnienie i tytuł wykonawczy wystawione w związku z zaległościami w podatku rolnym oraz podatku od nieruchomości i podatku VAT. Dołączono również wydruki z ksiąg wieczystych. Postanowieniem z dnia [...] referendarz sądowy odmówił M.S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Analiza oświadczeń skarżącego i przedstawionych przez niego dokumentów, w ocenie referendarza prowadzi do wniosku nie dającego podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o zwolnienie od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł sprzeciw w uzasadnieniu którego przytoczył orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego świadczące jego zdaniem o słuszności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nadmienił, że posiadając określony majątek w tym nieruchomości wbrew rozstrzygnięciu referendarza sądowego nie dyskwalifikuje go niejako do tego aby mógł uzyskać zwolnienie z kosztów sądowych. Na poparcie swojej argumentacji skarżący przytoczył orzeczenia NSA. Zdaniem skarżącego jedynie posiadanie nieruchomości wolnych od obciążeń uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Zauważył on, że nie może w pełni korzystać ze swojego majątku (nieruchomości) np. zbyć go ponieważ jest on obciążony hipotekami przymusowymi co ogranicza możliwość, czy wręcz uniemożliwia zbycie poszczególnych jego składników. Wnioskodawca dodatkowo zaznaczył, że wszelkie kwoty wpływające na jego konto są zajmowane przez Urząd Skarbowy i nie ma on możliwości ich wykorzystania chociażby na uiszczenie wymaganych opłat sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a. wniesienie sprzeciwu przez stronę powoduje, że zaskarżone postanowienie traci moc, a sąd na nowo rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącego, będącego osobą fizyczną zawiera żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w rozumieniu art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie skarżący powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpatrując wniosek skarżącego należy w pierwszej kolejności wskazać i podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym ciężar dowodu spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w powołanych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu. Prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W związku z tym w procesie badania istnienia przesłanek udzielenia prawa pomocy Sąd powinien mieć na względzie przede wszystkim czy orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności z tą zasadą. Opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oceniając zasadność wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. W okolicznościach rozpatrywanego wniosku, w świetle twierdzeń i przedstawionych oświadczeń i kserokopii, skarżący nie wykazał ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy nie uznał za wiarygodne twierdzeń skarżącego o jego sytuacji materialnej, zważywszy na poziom wydatków nad poziomem wskazywanych dochodów (z oświadczenia złożonego na druku PPF wynika, że skarżący i jego małżonka nie uzyskują żadnych dochodów). Skarżący nie wyjaśnił w sposób przekonujący źródeł finansowania wydatków, nie jest bowiem przekonujące twierdzenie, że przez dłuższy okres czasu skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziny. W ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie twierdzenie skarżącego odnośnie braku możliwości wykorzystania należących do niego nieruchomości rolnych. Wątpliwe wydaje się, że skarżący będąc w trudnym położeniu i posiadając grunty o znaczącej powierzchni nie uzyskuje żadnych korzyści, czy to przez samodzielną uprawę czy też przez chociażby oddanie w dzierżawę. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego w zakresie obciążenia nieruchomości hipotekami przymusowymi zauważyć należy, że ustanowienie na nieruchomości dłużnika zabezpieczenia w postaci hipoteki nie wyklucza możliwości korzystania z niej i uzyskiwania dodatkowych dochodów w postaci pożytków naturalnych lub cywilnych. Nie stanowi również przeszkody w rozporządzaniu nią według własnego uznania. Kwestia hipotek obciążających nieruchomości i postępowania komorniczego może mieć znaczenie jedynie przy ustalaniu ceny pomiędzy stronami dokonującymi przeniesienia własności nieruchomości, nie stanowi natomiast zakazu zbycia jej lub oddania do użytkowania innej osobie. Zbycie nieruchomości obciążonej hipoteką jest możliwe, a zmiana właściciela nie stwarza zagrożenia dla wierzyciela hipotecznego, który może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to czyją stała się własnością. Podsumowując z analizy twierdzeń skarżącego wynika, że nie przedstawił on swojej sytuacji materialnej, poziomu uzyskiwanych środków finansowych, w sposób wyczerpujący i odpowiadający rzeczywistości. Zawarte we wniosku informacje koncentrują się na konieczności ponoszenia wydatków, które nie mają pokrycia w dochodach. W tym miejscu należy podkreślić, że rzeczą strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji życiowej, materialnej, która zrealizuje ustawowe przesłanki przyznania tego prawa. Wiarygodne wykazanie rzeczywistej sytuacji materialnej wymaga co do zasady, obok wiarygodnego wykazania wydatków, także wiarygodnego wykazania rzeczywiście uzyskiwanych dochodów. Dopiero zestawienie przedstawionych we wskazanym zakresie informacji stanowi podstawę do prawidłowej oceny czy w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione w rozpatrywanej sprawie dokumenty wskazują, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny swojej rzeczywistej sytuacji materialnej w zakresie uzyskiwanych czy posiadanych środków. Sytuacja taka, co do zasady wyklucza prawidłowe, stwierdzenie istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy i w konsekwencji wyklucza zasadne przyznanie tego prawa. Z tych względów należało orzec jak na wstępie wobec stwierdzenia, że skarżący w rzeczywistości nie wykazał przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.