I SA/Lu 340/09
WyrokWSA w Lublinie2009-10-21
Skład orzekający: Wiesława Achrymowicz, Wojciech Kręcisz, Irena Szarewicz-Iwaniuk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy warunkiem skutecznego przeniesienia płatności dla gospodarstwa niskotowarowego na następcę producenta rolnego, w okresie trwania zobowiązania, jest przyznanie temu następcy renty strukturalnej, zgodnie z polskim rozporządzeniem wykonawczym do przepisów UE?Ratio decidendi
Polskie przepisy krajowe, w tym rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r., które uzależniają przeniesienie płatności dla gospodarstwa niskotowarowego na następcę od przyznania mu renty strukturalnej, są niezgodne z prawem wspólnotowym. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1974/2006, w szczególności art. 44, dopuszcza przejęcie zobowiązań przez następcę bez takiego warunku, a polskie przepisy powinny być interpretowane zgodnie z prawem wspólnotowym, mającym pierwszeństwo.Stan faktyczny
Rolnik W. P. otrzymał płatność dla gospodarstwa niskotowarowego. Następnie przekazał swoje gospodarstwo rolne synowi, A. P., na mocy umowy darowizny. A. P. złożył wniosek o przejęcie płatności. Organy administracji odmówiły, powołując się na polskie przepisy, które uzależniały takie przejęcie od przyznania następcy renty strukturalnej, której W. P. nie posiadał. A. P. złożył skargę do sądu administracyjnego, kwestionując zgodność tych przepisów z prawem wspólnotowym.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Kręcisz (sprawozdawca),, Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant Asystent sędziego Anna Strzelec, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 października 2009r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie płatności dla gospodarstwa niskotowarowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...], II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz A. P. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Zaskarżoną decyzja wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071, z późn. zm.) oraz art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.), Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa po rozpatrzeniu odwołania A. P., od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] w sprawie odmowy przejęcia płatności dla gospodarstwa niskotowarowego, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa podnosił, że w dniu 11 marca 2005 r. W.P. - ojciec A. P. - złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o pomoc finansową na działanie wspieranie gospodarstw niskotowarowych wraz z wymaganymi załącznikami. W przedmiotowym wniosku strona zadeklarowała działki rolne położone na działkach ewidencyjnych Nr 564, 1253, 1256, 949, 950, 1091, 1092, 1381/1, 1207, 1252, 1255, 1324, 1067, 1257, 1068, 1254, 551,1258,807,808.
W dniu [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję o przyznaniu W. P. płatności dla gospodarstwa niskotowarowego w kwocie 4.818,66 zł.
W dniu 9 czerwca 2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynęła zwarta w formie aktu notarialnego umowa darowizny z dnia 13 maja 2008 r. (Rep. A Nr [...]), na podstawie której W. P. i jego żona D. P. w § 2 oświadczyli, że darują na rzecz A. P. własność oraz udziały we współwłasności nieruchomości opisanej w § 1 tego aktu (nr działek: 551, 564, 1065, 1066, 1067, 1068, 1211, 1212, 2829, 1183, 1184, 1255, 1256, 1257, 1258, 1254, 1259, 380, 381, 1181, 1182, 1252, 1253, 357, 359, 360, 3416, 3419, 3553, 2572, 2573, 1388/1, 949, 1091, 1207, 1324, 950, 1092, 807, 808, 266, 2283, 2302) oraz przenoszą na jego rzecz udział wynoszący ½ część we współposiadaniu nieruchomości położonej w obrębie G., oznaczonej nr działek 266, 2283, 2302 o powierzchni 9000 m², a A.P. oświadczył, że darowiznę i posiadanie przyjmuje i zapewnił, że umów majątkowych małżeńskich z żoną nie zawierał.
W dniu 9 czerwca 2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął również wniosek A.P. o wydanie decyzji stwierdzającej przejęcie zobowiązania i wsparcia wynikających z decyzji Nr [...] o przyznaniu płatności do gospodarstwa niskotowarowego z dnia [...] na pozostały okres do wykonania zobowiązania, jako warunek przyznania wsparcia. Jednocześnie A. P. poinformował, iż przyczyną przekazania gospodarstwa rolnego była siła wyższa w rozumieniu art. 47 ust. 1 lit. b Rozporządzenia Komisji Wspólnoty Europejskiej Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 169812005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów wiejskich (EFRROW) (Dz.U.UE L z dnia 23 grudnia 2006 r.) w postaci długotrwałej niezdolności do pracy beneficjenta W. P.. Do wniosku A. P. dołączył oświadczenie ,,(..) w związku z przekazaniem gospodarstwa rolnego przez P. W. na podstawie umowy darowizny z dnia 13 maja 2008 r. oświadczam, iż przejmuję zobowiązania i wsparcie wynikające z decyzji nr [...] o przyznaniu płatności do gospodarstwa nisko towarowego z dnia [...] na pozostały okres do wykonania zobowiązania podjętego jako warunek przyznania wsparcia".
Pismem z dnia 12 czerwca 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poinformował A. P., że zgodnie § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich przejęcie płatności dla gospodarstwa niskotowarowego w trakcie trwania zobowiązania możliwe jest tylko i wyłącznie przez następcę producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną. Na podstawie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] z dnia 13 maja 2008 r. można zaś stwierdzić, że W. P. nie jest beneficjentem programu Renty Strukturalne. W związku z tym nie jest możliwe przejęcie przez A. P. płatności przyznanej jego ojcu – W.P. Strona odebrała przedmiotowe pismo w dniu 16 czerwca 2008 r.
Strona odwołała się od tego pisma.
Postanowieniem z dnia 31 lipca 2008 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR wydał stwierdził niedopuszczalność odwołania podnosząc, iż odwołanie A. P. z dnia 23 czerwca 2008 r. jest odwołaniem złożonym od pisma wyjaśniającego z dnia 12 czerwca 2008 r. wydanego przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. Odwołanie jest niedopuszczalne, jeżeli decyzja nie weszła do obrotu prawnego (a więc, pomimo, że została wydana, nie została stronie doręczona lub ogłoszona) albo, gdy czynność organu administracji publicznej nie jest decyzją administracyjną, a stanowi np. czynność materialno-techniczną (pismo wyjaśniające z dnia 12 czerwca 2008 r.). Tym samym, jeżeli sprawa nie podlega załatwieniu przez wydanie decyzji administracyjnej, a strona wniosła odwołanie od informacji udzielonej jej przez organ pierwszej instancji, organ drugiej instancji stwierdza niedopuszczalność odwołania (art. 134 k.p.a).
Na postanowienie to A. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie, który wyrokiem z dnia 3 grudnia 2008 r. - uchylił zaskarżone postanowienie podnosząc, iż sformułowania zawarte w omawianym piśmie organu pierwszej instancji z dnia 12 czerwca 2008 r., skierowane do wnioskodawcy A. P., przemawiają za uznaniem, iż organ pierwszej instancji w istocie rozpoznał wniosek skarżącego w formie decyzji administracyjnej, zawierającej niezbędne elementy takie, jak: oznaczenie organu, oznaczenie strony i rozstrzygniecie odmawiające przejęcia płatności, niezależnie od tego, co w tej kwestii uważają organy obu instancji. W tym stanie rzeczy, organ odwoławczy nie miał podstawy prawnej do wydania zaskarżonego postanowienia w trybie przepisu art. 134 kpa, stwierdzającego niedopuszczalność wniesionego odwołania, tym bardziej, gdy się zważy, że zostało ono wniesione z zachowaniem 14 dniowego terminu, przewidzianego dla dokonania tej czynności procesowej w art. 129 § 2 kpa.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR ponownie rozpatrując sprawę podnosił, iż zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U z 2004 r. Nr 286, poz. 2870, z późn. zm.) płatność dla gospodarstwa niskotowarowego jest udzielana producentowi rolnemu, który: 1) jest osobą fizyczną; 2) prowadził, przez okres co najmniej 3 lat przed dniem złożenia wniosku, działalność rolniczą w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym produkcji materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego i reprodukcyjnego, produkcji warzywniczej, roślin ozdobnych i grzybów uprawnych, sadownictwa, hodowli i produkcji materiału zarodowego ssaków, ptaków i owadów użytkowych, produkcji zwierzęcej typu przemysłowego, fermo we go oraz chowu i hodowli ryb; 3) w dniu złożenia wniosku prowadził działalność rolniczą, o której mowa w pkt 2, w gospodarstwie rolnym: a) stanowiącym przedmiot odrębnej własności producenta rolnego albo jego małżonka, albo przedmiot ich współwłasności, oraz b) będącym gospodarstwem niskotowarowym o wielkości ekonomicznej co najmniej 2 EJW (ESU) i nie więcej niż 4 EJW (ESU), w rozumieniu decyzji 85/377/EWG z dnia 7 czerwca 1985 r. ustanawiającej wspólnotową typologię gospodarstw rolnych (Dz. Urz. WE L 220 z 17.08.1985, z późno zm.) ; 4) zobowiąże się do: a) realizacji przedsięwzięć mających na celu restrukturyzację gospodarstwa niskotowarowego: dotyczących prowadzenia działalności rolniczej lub pozarolniczej działalności gospodarczej, zgodnie z planem rozwoju gospodarstwa niskotowarowego, b) nieprzenoszenia własności gospodarstwa niskotowarowego przez okres 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego.
W tym kontekście organ odwoławczy podkreślał, że W. P. we wniosku o pomoc finansową na działanie wspieranie gospodarstw niskotowarowych (sekcja XI Oświadczenia i Zobowiązania) oświadczył, że znane są mu zasady przyznawania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego oraz zobowiązał się do nieprzenoszenia własności gospodarstwa niskotowarowego przez okres 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego.
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, uznając, że wnioskodawca spełnia warunki uzasadniające przyznanie pomocy finansowej na działanie wspieranie gospodarstw niskotowarowych, w dniu [...]., wydał decyzję Nr [...] o przyznaniu W. P. płatności dla gospodarstwa niskotowarowego.
Aktem notarialny (umowa darowizny) z dnia 13 maja 2008 r. (Rep. A Nr [..]) W. P. przekazał własność gospodarstwa niskotowarowego na rzecz syna A. P.
W tym kontekście Dyrektor [...] Oddziały ARiMR podnosił, że z § 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U z 2004 r. Nr 286, poz. 2870, z późn. zm.), jednoznacznie wynika, iż zobowiązanie, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 4 lit. b, nie dotyczy przeniesienia własności gospodarstwa niskotowarowego na rzecz następcy producenta rolnego o którym mowa w ust. 1, któremu przyznano rentę strukturalną. Przepis § 11 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi zaś, że w przypadku gdy w okresie 5 lat od dnia przyznania płatności nastąpi przeniesienie własności gospodarstwa niskotowarowego na rzecz następcy producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną, płatność dla gospodarstwa niskotowarowego przysługuje temu następcy, jeżeli w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności tego gospodarstwa złożył oświadczenie, w którym zobowiąże się do: 1) realizacji planu rozwoju gospodarstwa niskotowarowego oraz 2) nieprzenoszenia własności tego gospodarstwa.
Organ odwoławczy argumentował w tym zakresie, że za rentę strukturalną należy rozumieć rentę przyznaną na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. z 2007 r., nr 109, poz. 750, z późn. zm.). Przez następcę producenta rolnego, rozumie się osobę fizyczną, która rozpoczyna działalność rolniczą po raz pierwszy z dniem przejęcia gospodarstwa rolnego od producenta rolnego ubiegającego się o rentę strukturalną i nie ukończyła 40 roku życia w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną - § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007.
W związku z tym argumentował, że zgodnie z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich przejęcie płatności dla gospodarstwa niskotowarowego w trakcie trwania zobowiązania możliwe jest tylko i wyłącznie przez następcę producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną. Ze dowodów zebranych w sprawie wynika zaś, że W. P. nie ubiegał się o przyznanie renty strukturalnej (nie składał wniosku o przyznanie renty strukturalnej) i tym samym nie jest producentem rolnym, któremu przyznano rentę strukturalną. W związku z tym, nie można uznać A. P. za następcę producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną.
Przejęcie płatności dla gospodarstwa niskotowarowego przez A. P. zgodnie z ww. przepisami prawa nie jest więc możliwe.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR argumentował, że regulacja odnosząca się możliwości przenoszenia zobowiązań, a zawarta w przepisie art. 44 ust. 1 Rozporządzenia Komisji WE Nr 1974/2006 jest kontynuacją przepisu art. 36 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. U. L 153, z dnia 30 kwietnia 2004 r. z późn. zm.). Komisja WE zwróciła uwagę na konieczność zapewnienia większej elastyczności w przypadku przekazywania przez rolnika gospodarstwa rolnego innej osobie zgodnie ze wstępnym zobowiązaniem agrośrodowiskowym, zapewniając jednocześnie utrzymanie korzyści dla środowiska naturalnego (wstęp do Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1360/2005). Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1360/2005 z dnia 18 sierpnia 2005 roku zmieniające rozporządzenie (WE) nr 817/2004 ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) wprowadziło przepis art. 36 o brzmieniu, na które powołuje się skarżący. Jednakże z analizy treści rozporządzenia nr 1360/2005 wynika, że intencją prawodawcy było dopuszczenie do przenoszenia zobowiązań agrośrodowiskowych.
Uwzględniając treść Rozporządzenia Rady (WE) nr 1783/2003 z dnia 29 września 2003 roku zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), zobowiązania agrośrodowiskowe to normy wynikające z prawodawstwa wspólnotowego dotyczące środowiska, zdrowia publicznego, zwierząt i roślin, warunków utrzymania zwierząt i bezpieczeństwa pracy. Normy te mogą nakładać na rolników nowe obowiązki, przyczyniając się do zmniejszenia ich dochodów lub ponoszenia dodatkowych kosztów. Wsparcie powiązane z przyjęciem zobowiązania agrośrodowiskowego jest przyznawane rolnikom, którzy zobowiążą się do stosowania praktyk agrośrodowiskowych lub związanych z warunkami utrzymania zwierząt przez okres, co najmniej pięciu lat i ma na celu wsparcie metod produkcji rolniczej służących ochronie środowiska i utrzymaniu terenów wiejskich.
Zobowiązania, jakie podejmuje rolnik "niskotowarowy" w związku z przyznaną pomocą nie mają charakteru zobowiązań agrośrodowiskowych, a zobowiązanie do nie przenoszenia własności gospodarstwa niskotowarowego przez okres 5 lat od dnia przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego wynika z rozłożenia na 5 rat płatności WGN i z tego, że okres ten przewidziany jest na osiągnięcie docelowej wielkości ekonomicznej gospodarstwa.
W tym kontekście organ odwoławczy podkreślał, że dwoma podstawowymi celami strategicznymi realizowanymi w ramach Planu PROW na lata 2004 - 2006 było wzrost konkurencyjności gospodarstw rolnych oraz zrównoważony rozwój obszarów wiejskich. W ramach pierwszego celu realizowano między innymi program rent strukturalnych oraz program wspierania gospodarstw niskotowarowych. Stąd przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich w § 11 przewidują możliwość przejęcia zobowiązania podjętego w ramach działania WGN w przypadku, gdy w okresie 5 lat od dnia przyznania płatności nastąpi przeniesienie własności gospodarstwa niskotowarowego przez następcę producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną. Ta wyjątkowa regulacja w stosunku do § 10 rozporządzenia jest jednak podyktowana tym samym celem strategicznym programu rent strukturalnych i programu wspierania gospodarstw niskotowarowych tj. poprawą konkurencyjności gospodarstw rolnych.
Podejmowanie zobowiązań agrośrodowiskowych związane było natomiast z realizacją 2 celu Programu PROW - zrównoważony rozwój obszarów wiejskich w ramach takich działań jak np. program rolnośrodowiskowy, wspieranie gospodarstw położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, program dostosowania gospodarstw wiejskich do standardów UE. W przypadku tych ostatnich działań, związanych ze zobowiązaniami agrośrodowiskowymi, prawodawca polski wprost reguluje w poszczególnych aktach prawnych możliwość przekazywania zobowiązań wraz z przenoszonym gospodarstwem. W związku z powyższym, brak stosownych regulacji umożliwiających przeniesienie zobowiązań w ramach działania WGN nie jest zaniechaniem prawotwórczym, lecz świadomym działaniem prawodawcy i powoływanie się bezpośrednio na wspólnotowy przepis art. 44 w omawianej sprawie nie znajduje uzasadnienia. Na uwagę zasługuje również fakt, że powoływany przez stronę art. 44 jak i poprzedzający go art. 36 zostały umiejscowione w tytule "Zasady wspólne dla większej ilości środków", w związku z czym nie jest to norma znajdująca zastosowanie do wszystkich działań PROW.
A. P. wystąpił ze skargą na tę decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie, wnosząc o jej uchylenie.
Zaskarżonej decyzji zarzucał naruszenie art. 134 w zw. z art. 40 § 2 i art. 129 § 2 k.p.a., oraz art. 44 ust. 1 Rozporządzenia Komisji Wspólnoty Europejskiej Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rade (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE. L z dnia 23 grudnia 2006 r.).
W uzasadnieniu skargi A. P. argumentował, że w jego ocenie, stanowisko Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR jest błędne i wydane zostało na skutek błędnej wykładni art. 44 ust. 1 Rozporządzenia Komisji Wspólnoty Europejskiej Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rade (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE. L z dnia 23 grudnia 2006 r.) polegającej na jego niezastosowaniu.
Skarżący podnosił, że zgodnie z dyspozycją art. 44 ust. 1 Rozporządzenia Komisji Wspólnoty Europejskiej Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE. L z dnia 23 grudnia 2006 r.) w przypadku gdy podczas okresu ważności zobowiązania podjętego jako warunek przyznania wsparcia beneficjent przekazuje całość lub część swojego gospodarstwa innej osobie, ta ostatnia może przejąć zobowiązanie na pozostały okres. Podnosił w tym względzie, że przepis ten w żaden sposób nie różnicuje sposobu przekazania na własności gospodarstwa rolnego, a tym bardziej nie ogranicza jego obowiązywania tylko i wyłącznie do przekazania gospodarstwa rolnego w przypadku przejścia beneficjenta na rentę strukturalną.
Kwestię możliwości przejęcia zobowiązania podjętego jako warunek przyznania wsparcia niskotowarowego przewidywał także art. 36 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 817/2004 z 29 kwietnia 2004 r. (Dz. U. UE L z 30 kwietnia 2004 r.) ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ze środków Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnych) w brzmieniu nadanym przez rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1360/2005 z 18 sierpnia 2005 r. (Dz.U UE L z 19 września 2005 r.). Powyższy przepis stanowi jednoznacznie, iż w przypadku gdy podczas okresu ważności zobowiązania podjętego jako warunek przyznania wsparcia beneficjent przekazuje całość lub część swojego gospodarstwa innej osobie, ta ostatnia może przejąć zobowiązanie na pozostały okres. Jeśli zobowiązanie nie jest przekazywane, beneficjent zwraca przyznane mu wsparcie.
W związku z tym skarżący podnosił, że w realiach niniejszej sprawy oświadczenie o przejęciu zobowiązania zostało złożone w dniu 9 czerwca 2008 r. niezwłocznie po uzyskaniu wpisu do rejestru producentów rolnych. Przyjęta przez organ orzekający wykładnia, iż uregulowane w powyższych przepisach przejęcie gospodarstwa rolnego odnosi się tylko i wyłącznie do sytuacji przejścia przez beneficjenta na rentę strukturalną, nie znajduje jednoznacznego uzasadnienia w treści powołanych przepisów, dlatego stosownie do art. 6 i art. 7 k.p.a. organy orzekające miały obowiązek, działając w granicach wyznaczonych przepisami prawa, uwzględnić słuszny interes strony skarżącej.
Skarżący kwestionował również zasadność stanowiska, że zakres normowania art. 44 ust. 1 Rozporządzenia Komisji Wspólnoty Europejskiej Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na Rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE. L z dnia 23 grudnia 2006 r.) ograniczony jest wyłącznie do zobowiązań agrośrodowiskowych. W tym kontekście podkreślał, że art. 44 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. usytuowany jest w sekcji 2 "Przepisy wspólne mające zastosowanie dla wielu środków". Jednym ze środków uregulowanym w przedmiotowym Rozporządzeniu jest także wspieranie gospodarstw niskotowarowych w fazie restrukturyzacji stosownie do treści pkt. 5.3.1.4.1. Załącznika II "Zawartość programu rozwoju obszarów wiejskich". Tym samym wbrew stanowisku organu odwoławczego art. 44 ust. 1 Rozporządzenia Komisji ma także zastosowanie do przeniesienia własności gospodarstwa rolnego na następcę przez beneficjenta wsparcia.
Skarżący podkreślał, iż wraz z wejściem Polski do Unii Europejskiej rozporządzenie Rady (WE) nr 1257/1999 z 17 maja 1999 r. stało się częścią polskiego porządku prawnego i obowiązuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez konieczności odrębnego ich wprowadzenia do wewnętrznego porządku prawnego w drodze ratyfikacji czy inkorporacji przez organ państwa członkowskiego. Wskazany § 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na Wspieranie Gospodarstw Niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich jest niezgodny z art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz z art. 92 ust. 1, art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. przez to, że ograniczył prawo do przejścia płatności na wspieranie gospodarstw niskotowarowych w sytuacji przeniesienia własności gospodarstwa rolnego wyłącznie na rzecz następcy producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną. Według skarżącego, przepis § 3 ust. 1 pkt 4 lit. b) oraz § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich został wydany z przekroczeniem upoważnienia ustawowego, a tym samym sprzeczny jest z art. 92 Konstytucji. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. Rada Ministrów została upoważniona do określenia szczegółowych warunków i trybu udzielania, wstrzymywania, zawieszania, zwracania i zmniejszania pomocy finansowej na działania objęte planem rozwoju obszarów wiejskich. Z tej delegacji nie wynika, aby Rada Ministrów została upoważniona do zawężenia kręgu podmiotów uprawnionych do skorzystania z pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych w sytuacji przeniesienia własności gospodarstwa rolnego wyłącznie do sytuacji przekazania gospodarstwa rolnego przez producenta rolnego, któremu przyznano rentę strukturalną. Skoro bowiem w ustawie określono krąg beneficjentów tej pomocy, tj. producenta rolnego w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji to należy przyjąć, że w części, w której akt wykonawczy, wprowadza ograniczenia podmiotowe do otrzymania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego wyłącznie dla następców producentów rolnych, którym przyznano rentę strukturalną, przekracza on granice upoważnienia ustawowego. Regulacja ta przez nieracjonalność zróżnicowania podmiotów, a także zróżnicowanie prowadzące do gorszej sytuacji prawnej następcy producenta rolnego, który na skutek długotrwałej niezdolności do pracy nie jest w stanie prowadzić gospodarstwa rolnego lecz nie ma uprawnień do ubiegania się o rentę strukturalną prowadzi do stwierdzenia jej niezgodności z art. 2 i art. 32 konstytucji.
Dyrektor[...] Odziały Regionalnego ARiMR, odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosił o oddalenie skargi.
Sąd zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, przeprowadzona zgodnie z zasadami wyrażonymi na gruncie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oraz ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) prowadzi do wniosku, iż wydane one zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego o istotnym wpływie na wynik sprawy.
W sprawie stanowiącej przedmiot orzekania Sądu, w niespornym stanie faktycznym, kwestią sporną pozostaje zagadnienie wykładni przepisów - wydanego na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej - rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu działania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych, w zakresie w jakim z § 3 ust. 1 pkt 4 lit. b w związku z ust. 3 w związku z § 11 ust. 1 tego rozporządzenia wynika, że w okresie trwania zobowiązania do realizacji przedsięwzięcia i nieprzenoszenia własności gospodarstwa niskotowarowego, warunkiem skutecznego prawnie przeniesienia jego własności i w rezultacie przejęcia płatności niskotowarowej przez następcę producenta rolnego, jest przyznanie temu producentowi rolnemu renty strukturalnej.
Osią sporu jest więc zakwestionowanie przez organy administracji publicznej, w efekcie podważenie zasadności żądania A.P. o przeniesienie na niego, w okresie trwania zobowiązania, płatności do gospodarstwa niskotowarowego przyznanej jego ojcu W.P., w związku z przeniesieniem na skarżącego, na podstawie umowy darowizny zawartej w formie aktu notarialnego, własności tegoż gospodarstwa. Z niespornych ustaleń stanu faktycznego sprawy wynika, że W. P. nie występował o przyznanie mu renty strukturalnej i renty tej nie posiadał.
Rozpatrując niniejszą sprawę podkreślić należy znaczenie art. 6 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z nim, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Są nimi, w jego rozumieniu, przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Ich katalog określony jest w Konstytucji RP. Z konstytucyjnego systemu źródeł prawa powszechnie obowiązującego bezspornie wynika, iż są nimi również przepisy prawa wspólnotowego, co jest konsekwencją ratyfikowania Traktatu o przystąpieniu Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej z dniem 1 maja 2004 r. (Dz.U. z 30 kwietnia 2004 r., Nr 90, poz. 846) i równoczesnej realizacji dyspozycji art. 90 ust. 1 konstytucji. W rezultacie system prawny RP jest systemem wieloskładnikowym (multicentrycznym), w którym, zgodnie z art. 91 ust. 3 ustawy zasadniczej prawo wspólnotowe jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami.
Poza sporem jest, iż adresatami wskazanego przepisu i wynikającej z niego reguły kolizyjnej, mającej zastosowanie w przypadku poziomej kolizji norm, są wszystkie podmioty kompetencji stosowania prawa, w tym również organy administracji publicznej, co jednoznacznie wynika z przepisów art. 8 ust. 1 i 2 i art. 7 ustawy zasadniczej. Zobowiązane są one do jej uwzględniania w procesie stosowania prawa i w rezultacie ustalania wobec adresata rozstrzygnięcia, konsekwencji prawnych faktów na podstawie adekwatnych przepisów obowiązującego prawa. Organy administracji publicznej zobowiązane są więc z urzędu rozważać tzw. kwestie "wspólnotowe", w tym oceniać, czy przepis prawa wspólnotowego jest przepisem bezpośrednio skutecznym, czy przepis prawa krajowego jest z nim zgodny i w konsekwencji stwierdzenia kolizji między nimi - zgodnie z zasadą bezpośredniej skuteczności prawa wspólnotowego i jego pierwszeństwa przed prawem krajowym - rozstrzygnąć ją zgodnie ze wskazaną regułą kolizyjną. Wyrazić się to więc powinno, w odmowie zastosowania przepisu prawa krajowego i wskazania, jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia sprawy, konkretnego i adekwatnego, bezpośrednio skutecznego przepisu prawa wspólnotowego. Podkreślić przy tym należy, iż jakiekolwiek niejasności i wątpliwości, co do treści przepisu prawa stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, nie mogą być interpretowane na niekorzyść strony (por. np. wyroki NSA: z 6 maja 1999 r., sygn. akt IV SA 27/97; z 6 marca 1996 r., sygn. akt SA/Bk 95/95).
Konsekwencją obowiązywania powyższej reguły jest - co w sprawie ma najistotniejsze znaczenie - również prawny nakaz dokonywania wykładni przepisów prawa krajowego zgodnie z prawem wspólnotowym. Jej stosowanie zmierza bowiem do efektu uzupełniającego w stosunku do bezpośredniej skuteczności norm prawa wspólnotowego. Adresatem tego obowiązku są podmioty stosujące prawo. Nakaz jego realizacji zaś, potwierdzany wielokrotnie w orzecznictwie ETS, wynika z art. 10 Traktatu, który jako ratyfikowana umowa międzynarodowa, w rozumieniu art. 87 ust. 1 konstytucji, stanowi źródło prawa powszechnie obowiązującego. Prowadzi to do wniosku o obowiązku dokonywania tzw. wykładni proumownej, co znajduje swoje odzwierciedlenie także w art. 9 ustawy zasadniczej. Znaczenie i doniosłość metody wykładni prowspólnotowej, wielokrotnie podkreślał również w swoim orzecznictwie, tak przed jak i po akcesyjnym, Trybunał Konstytucyjny (por. zwłaszcza wyrok z dnia 11 maja 2005 r. w sprawie sygn. akt K 18/04, OTK ZU nr 5/A/2005, poz. 49). W
Nakaz uwzględniania w procesie stosowania prawa wskazanego kierunku wykładni, jako konsekwencja integracji europejskiej, skutkuje istotną zmianą sytuacji interpretacyjnej podmiotu stosującego prawo. Jest on bowiem zobowiązany do ustalania konsekwencji prawnych stwierdzonych faktów, w pierwszej kolejności, w szczególności przez pryzmat celu (celów) regulacji prawnej oraz funkcji jej adekwatnych przepisów stanowiących podstawę prawną wydawanego w sprawie rozstrzygnięcia. W analizowanej sytuacji, uzasadnia to twierdzenie o ograniczonej (nikłej) przydatności metody wykładni językowej. Jej rezultat bowiem, rozmijając się z rezultatem wykładni celowościowej i funkcjonalnej, a więc tak, jak w sprawie stanowiącej przedmiot orzekania Sądu, nie może być uznany za wystarczający. Odzwierciedlony w treści aktu stosowania prawa nie daje podstaw do formułowania oceny o zgodności z prawem wydawanego w sprawie rozstrzygnięcia, albowiem nie uwzględnia celów i funkcji przepisów stanowiących podstawę prawną jego wydania.
Konfrontując przywołane argumenty, z treścią uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa materialnego, w zakresie w którym w swoich rozstrzygnięciach organy administracji publicznej pominęły fakt wieloskładnikowej struktury systemu prawnego obowiązującego w Polsce po akcesji, obowiązywania w nim przepisów prawa wspólnotowego, a w tym kontekście nakaz prowspólnotowej wykładni przepisów prawa krajowego.
W związku z powyższym, przepis § 3 ust. 1 pkt 4 lit. b i ust. 3 w związku z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich w zakresie, w jakim - w okresie trwania zobowiązania (do realizacji przedsięwzięcia i do nieprzenoszenia własności gospodarstwa niskotowarowego) – uzależnia przeniesienie płatności niskotowarowej na rzecz następcy producenta rolnego od warunku przyznania renty strukturalnej, powinien być interpretowany w sposób uwzględniający istotę i cel regulacji prawnej wyznaczającej ramy rozbudowanego systemu, szeroko rozumianych, prawnych i ekonomicznych instrumentów (środków) pomocowych dla sektora rolnictwa, w ramach wspólnej polityki rolnej.
Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 grudnia 2004 r. wydane zostało na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Według Sądu, w kontekście prezentowanego kierunku argumentacji, już więc z tytułu ustawy, na podstawie której wydane zostało to rozporządzenie można było i należało wnioskować o celu przedmiotowej regulacji krajowej, którym jest i był cel wspierania rozwoju obszarów wiejskich realizowany, jak wynika z art. 1 ustawy, poprzez szczegółowo wymienione w nim zadania określone - jak stanowi ustawodawca krajowy – przepisami Unii Europejskiej oraz postanowieniami Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Poza sporem jest więc, co wymaga szczególnego podkreślenia, że zarówno wskazana ustawa, jak i wydane na podstawie i w celu jej wykonania rozporządzenie, są bezpośrednią konsekwencją i refleksem konkretnych aktów prawa wspólnotowego, pierwotnego i wspólnego. W tym więc kontekście podkreślenia wymaga, że wydanie stosownych aktów prawnych przez prawodawcę krajowego nie zwalnia podmiotu stosującego prawo z obowiązku konfrontowania ich, zgodnie ze wskazaną wyżej regułą kolizyjną oraz nakazem dokonywania wykładni proumownej i prowspólnotowej, z aktami prawa wspólnotowego. Skoro tak, to adekwatne akty prawa wspólnotowego powinny stanowić pierwszy i podstawowy punkt odniesienia dla wykładni wskazanych przepisów prawa krajowego.
W sprawie stanowiącej przedmiot orzekania Sądu, aktami prawa wspólnotowego istotnymi z punktu widzenia określenia i zdefiniowania celu regulacji nakierowanej na wspieranie rozwoju obszarów wiejskich, "pierwotnymi" w stosunku do regulacji krajowej, były i są rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów wiejskich (EFFROW) oraz wydane w jego wykonaniu rozporządzenie Komisji (WE) nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 16/98 w sprawie wsparcia obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów wiejskich (EFFROW).
Ze wstępu do Rozporządzenia Rady jednoznacznie wynika, iż ustalenie wspólnej polityki rolnej i specjalnych środków służących jej realizacji następuje zgodnie z Traktatem ustanawiającym wspólnotę Europejską i uwzględnia szczególny charakter gospodarki rolnej, wynikający ze struktury społecznej rolnictwa oraz z różnic strukturalnych i przyrodniczych między poszczególnymi obszarami wiejskimi (pkt 1), a działania podejmowane przez Wspólnotę i Państwa Członkowskie powinny mieć charakter komplementarny (pkt 2). W tym względzie poza sporem jest więc, że komplementarność wskazanych działań gwarantowana być może tylko i wyłącznie poprzez ich zgodność i spójność w zakresie odnoszącym się do konkretnych celów i strategii działań podejmowanych dla ich realizacji (art. 5 Rozporządzenia Rady). Cele szczegółowe, na które należy wskazać w kontekście sprawy stanowiącej przedmiot orzekania Sądu, to: zapewnienie zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich, poprawa konkurencyjności sektora rolnictwa, wykorzystanie potencjału ludzkiego, preferencje dla młodych rolników, zmiany strukturalne gospodarstw rolnych realizowane poprzez system wcześniejszych emerytur w rolnictwie i system wsparcia dla młodych rolników przejmujących gospodarstwa, modernizacja gospodarstw rolnych w celu poprawy ich sytuacji ekonomicznej. Na gruncie przedmiotowego Rozporządzenia, zgodnie z definicjami, którymi operuje prawodawca wspólnotowy "osią" jest spójna grupa środków, których wdrożenie prowadzi bezpośrednio do osiągnięcia szczegółowych celów i przyczynia się do realizacji jednego lub więcej z nich, zaś "środek" to zespół operacji przyczyniających się do wykonania osi (art. 2). W ramach Osi 1 realizowany jest cel poprawy konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa poprzez wspieranie restrukturyzacji, rozwoju i innowacji (art. 4ust. 1 lit. a w związku z art. 20 w związku z art. 34 Rozporządzenia Rady). Wsparcie udzielane w jej ramach dotyczy środków, których celem jest między innymi upowszechnianie wiedzy i poprawa potencjału ludzkiego poprzez podejmowanie działalności przez młodych rolników oraz wcześniejsze emerytury rolnicze, jak również w odniesieniu między innymi do Polski - co ma znaczenie z punktu widzenia oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji - środków przejściowych dotyczących wspierania gospodarstw niskotowarowych w fazie restrukturyzacji, uregulowanych odpowiednio w art. 20 w związku z art. 22 i art. 23 Rozporządzenia oraz w jego art. 34. W tym zakresie, determinowanym treścią wskazanych przepisów Rozporządzenia Rady podkreślenia więc wymaga, że jednym ze środków realizacji Osi 1, rozumianej, jako spójny i funkcjonalnie ze sobą powiązany system środków bezpośrednio prowadzących do realizacji szczegółowych celów, w tym przypadku poprawy konkurencyjności sektora rolnego, jest środek przejściowy wspierania gospodarstw rolnych niskotowarowych w fazie restrukturyzacji. W osi tej, co jest nie mniej istotne, i na co wyżej wskazano, znajdują się również inne wskazane wyżej środki. Realizacja warunku ich spójności, komplementarności, a co za tym idzie również i efektywności determinowana jest więc określonymi zasadami operowania tymi środkami. Zasady te muszą więc mieć swoistego rodzaju "wspólny mianownik". Stąd też, prawodawca wspólnotowy we wstępie do Rozporządzenia Komisji (WE) 1974/2006 wydanego w wykonaniu Rozporządzenia Rady z 20 września 2005 r. podkreślił, że dla niektórych środków ustanowić należy wspólne regulacje, w tym w szczególności, między innymi, dla środków dotyczących przekazania gospodarstwa w okresie, w którym zobowiązanie stanowi warunek otrzymania pomocy. Z art. 44 Rozporządzenia Komisji zawartego w Sekcji 2 – "Przepisy wspólne mające zastosowanie dla wielu środków" - Rozdziału III - "Środki na rzecz rozwoju obszarów wiejskich" – wynika, że w przypadku, gdy podczas trwania zobowiązania, podjętego jako warunek przyznania wsparcia beneficjent przekaże całość lub część swojego gospodarstwa innej osobie, ta ostatnia może przejąć zobowiązanie na pozostały okres.
Według Sądu, wskazane postanowienia Rozporządzenia Rady i Rozporządzenia Komisji powinny stanowić więc podstawowy punkt odniesienia dla wykładni, wskazanych wyżej przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 7 grudnia 2004 r. Tym bardziej, że jak wynika z art. 5 ust. 7 Rozporządzenia Rady nr 1698/2005 Państwa Członkowskie zobowiązane są zapewnić zgodność operacji finansowanych przez EFFROW z Traktatem i wszelkimi aktami przyjętymi na jego podstawie. Konfrontując w tym kontekście, normatywną treść przepisu § 3 ust. 4 lit. b w związku z ust. 3 w związku z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 grudnia 2004 r. z przywołanymi przepisami Rozporządzenia Rady i Rozporządzenia Komisji, w tym uwzględniając wspólne regulacje (wspólne zasady) dla niektórych środków, także środków realizowanych w ramach jednej osi, stwierdzić należy, że brak jest podstaw, aby uznać, że determinowanie na gruncie prawa krajowego dopuszczalności przenoszenia - w okresie trwania zobowiązania - własności gospodarstwa niskotowarowego i skuteczności przeniesienia płatności niskotowarowej na rzecz następcy producenta rolnego, warunkiem przyznania temu producentowi renty strukturalnej, wskazaną zgodność gwarantuje. Warunku tego rodzaju nie ustanawia bowiem przepis art. 44 ust. 1 Rozporządzenia Komisji, który ma zastosowanie do wielu środków. Przeciwnie, stwierdzić należy, że na jego gruncie obowiązuje, mająca szerokie zastosowanie, fakultatywna reguła dopuszczająca, w okresie trwania zobowiązania, nie dość, że przekazanie własności gospodarstwa rolnego, to również w jego konsekwencji przejęcie przez następcę płatności oraz zobowiązań na pozostały okres. Z przepisu tego in fine wynika ponadto, że w analizowanej sferze, sankcjonowana obowiązkiem zwrotu przyznanego wsparcia (przyznanej płatności) jest tylko i wyłącznie sytuacja nieprzejęcia przez następcę producenta rolnego wraz z przekazanym mu gospodarstwem rolnym dalszej realizacji pierwotnie deklarowanego przedsięwzięcia. Uwzględniając treść wstępu do Rozporządzenia Komisji, jego systematykę oraz treść zasady formułowanej na gruncie art. 44, za niezasadny uznać należy również argument o ograniczeniu zakresu normowania i stosowania tego przepisu wyłącznie do zobowiązań agrośrodowiskowych.
Według Sądu, brak jest przy tym podstaw, aby uznać, że nieprzyznanie producentowi rolnemu renty strukturalnej, jako warunku przeniesienia płatności niskotowarowej na następcę w związku z przekazaniem mu gospodarstwa rolnego, utrudnia w jakikolwiek sposób, czy też wręcz niweczy realizację - w ramach Osi 1 - celu poprawy konkurencyjności rolnictwa poprzez wspieranie restrukturyzacji, rozwoju i innowacji. Wspieranie gospodarstw niskotowarowych w fazie restrukturyzacji jest jednym ze środków wsparcie w ramach tej osi. W tym też kontekście zwrócić należy uwagę na to, że jak wynika z celów i strategii określonych w przywołanych aktach wspólnotowych, system wspierania gospodarstw niskotowarowych oparty został na założeniu, że fundusze udzielne w ramach tego wsparcia, jako środka przejściowego i przygotowawczego, umożliwią gospodarstwom o niskim potencjalne ekonomicznym restrukturyzację i dostosowanie do warunków i reguł rynkowych. Istota płatności niskotowarowej wyraża się więc w związaniu jej z niskotowarowym gospodarstwem rolnym. Celem jej przyznawana, jest - zgodnie z Osią 1 – zmodernizowanie gospodarstwa rolnego, poprawa jego rentowności i tym samym konkurencyjności. Płatność niskotowarowa - w okresie trwania zobowiązania jako warunku przyznawanego wsparcia - ze swej istoty idzie więc w ślad za gospodarstwem rolnym przekazywanym następcy, który w pozostałym okresie trwania zobowiązania przejmuje ją, realizując pierwotnie deklarowane w planie rozwoju przedsięwzięcie. W odniesieniu do przedmiotowych płatności wskazany ich charakter, abstrahując od już przedstawionych argumentów, potwierdza również i to, że ich przyznawanie warunkowane jest konkretnym planem rozwoju gospodarstwa niskotowarowego, wdrażanym i realizowanym przez okres 5 lat, w okresie tym monitorowanym, a w 3 roku jego wykonywania kontrolowanym, co wynika z § 8 rozporządzenia z 7 grudnia 2004 r. oraz z art. 34 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w związku z art. 23 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006.
Stwierdzić więc należy, że renta strukturalna (jej przyznanie) stanowić może więc tylko i wyłącznie dodatkowy czynnik (środek) motywowania producenta rolnego do zaprzestania działalności rolniczej, nie zaś konieczny i niezbędny warunek przejęcia przez następcę producenta rolnego - w okresie trwania zobowiązania - własności gospodarstwa i płatności niskotowarowej, w tym również warunek dalszej realizacji deklarowanego przedsięwzięcia. Zaprzestanie – w okresie trwania zobowiązania – prowadzenia działalności rolniczej i przekazanie gospodarstwa rolnego następcy, może nastąpić bowiem równie dobrze, bez przyznania w zamian renty strukturalnej (np. w związku z niespełnianiem wszystkich przesłanek jej uzyskania) i jednocześnie może, równie dobrze, w równie wysokim stopniu i równie skutecznie gwarantować realizację celu poprawy konkurencyjności sektora rolnego poprzez ułatwienie podejmowania działalności przez młodych rolników. Prowadzi to do wniosku, że uprawnienie do przejęcia płatności niskotowarowej nie jest i nie może być determinowane warunkiem przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę strukturalną, albowiem z punktu widzenia celu poprawy konkurencyjności sektora rolnego, nie zachodzi między nimi tego typu relacja, która wyrażałaby się, przy niespełnieniu wskazanego warunku, brakiem możliwości realizacji i osiągnięcia celu szczegółowego.
W związku z tym stwierdzić należy, że wskazany brak korespondencji regulacji prawa krajowego z prawem wspólnotowym, w kontekście już na wstępie przywołanej reguły kolizyjnej oraz zwłaszcza nakazu wykładni prowspólnotowej, powinien być usunięty przez odwołanie się do argumentów celów i funkcji przedmiotowej regulacji, jasno i wyraźnie określonych w szczegółowych postanowieniach przywołanych aktów wspólnotowych.
W tym też kontekście podkreślenia wymaga, że z okoliczności stanu faktycznego sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący jest producentem rolnym w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji Gwarancji Rolnej i przepisów, do których ona odsyła.
Niezależnie od powyższego zwrócić należy również uwagę na inny aspekt sprawy stanowiący argument posiłkowo wspierający prezentowane stanowisko. Skoro bowiem, w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej i przepisów do których ona odsyła, producentem rolnym - a więc podmiotem uprawnionym do przyznania płatności niskotowarowej - jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego, albo rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z 29 września 2003 r., albo posiadaczem zwierzęcia, to wydane na podstawie i w celu jej wykonania rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. ograniczające możliwość przeniesienia płatności niskotowarowej na następcę producenta rolnego, tylko i wyłącznie do sytuacji przekazania własności gospodarstwa rolnego w zamian za rentę strukturalną, budzi wątpliwości z punktu widzenia dopuszczalności wkraczania w ten sposób w zdeterminowany ustawowo - zgodnie z zasadą zupełności i wyłączności ustawy w sferze wolności, praw i obowiązków jej adresatów - podmiotowy zakres pomocy ze środków wspólnotowych, adresowanej do producentów rolnych i realizowanej w ramach zadań określonych w art. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji Gwarancji Rolnej.
Powyższe, w okolicznościach stanu faktycznego sprawy, uzasadnia więc stanowisko o konieczności przyjęcia takiego kierunku wykładni wskazanych przepisów rozporządzenia, który gwarantowałby jego treściową korespondencję z podmiotowym zakresem ustawy, na podstawie której zostało ono wydane. Tym samym wspiera również stanowisko o zasadności odwołania się do argumentów celów i funkcji przedmiotowej regulacji, jasno i wyraźnie określonych w szczegółowych postanowieniach przywołanych aktów wspólnotowych.
W związku z powyższym, skargę A. P., jako zasadną należało uwzględnić, i w konsekwencji uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, jako wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego.
Ponownie orzekając w sprawie, organy administracji publicznej, w zakresie odnoszącym się do naruszenia przepisów prawa materialnego, uwzględnią wskazany kierunek interpretacji przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji Gwarancji Rolnej oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu działania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych, determinowany nakazem dokonywania wykładni prowspólnotowej, z wszystkimi tego konsekwencjami, a mianowicie, że uzależnienie, na gruncie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r., dopuszczalności przenoszenia - w okresie trwania zobowiązania - własności gospodarstwa niskotowarowego i skuteczności przeniesienia płatności niskotowarowej na rzecz następcy producenta rolnego, od spełnienia warunku przyznania temu producentowi renty strukturalnej, nie koresponduje z regulacją prawa wspólnotowego.
W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 w związku z art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak na wstępie. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 tej ustawy.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło