I SA/Lu 343/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz (sprawozdawca), Sędziowie WSA Wojciech Kręcisz, NSA Anna Kwiatek, Protokolant Referent stażysta Julita Urbaś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 listopada 2008 r. sprawy ze skargi M. I.-D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...] II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz M. I.-D. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2008 r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej, na podstawie art. 138 § 1, pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (jednolity tekst: Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz w związku z art. 18 i art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst Dz. U. z 2005r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.), po rozpatrzeniu zażalenia M. D. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 29 lutego 2008r., nr [...]w sprawie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości 2.122,60 zł - utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że skarżąca we wniesionym zażaleniu zarzuciła naruszenie art. 64e § 1 i § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2005r., nr 229, poz. 1954) poprzez wadliwe przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki przemawiające za odmową umorzenia kosztów egzekucyjnych. W jego uzasadnieniu stwierdziła, że okoliczności faktyczne i materiał dowodowy zebrany w sprawie wykazały niemożność poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku: "sytuacji finansowej zobowiązanej", w sytuacji, gdy uzyskuje ona ze stosunku pracy wynagrodzenie w wysokości 3050 zł brutto, co stanowi ok. 2000 zł netto. Skarżąca wywodziła, iż jest jedyną "żywicielką" rodziny, a stałe koszty utrzymania znacznie przewyższają uzyskiwaną kwotę, co zagraża stabilizacji finansowej rodziny. Wśród stałych wydatków wskazała także pożyczkę z funduszu socjalnego, z której do zapłaty pozostało jeszcze 10.000 zł. Zestawienie przychodów i kosztów ewidentnie – w jej ocenie – wskazuje, iż opłaty przewyższają przychód, co nie pozwala na stwierdzenie, że zobowiązana po pokryciu stałych kosztów utrzymania dysponuje jakimikolwiek środkami pieniężnymi, a to z kolei powoduje konieczność korzystania z pomocy rodziców lub teściów. Poza tym wskazała, iż aby spłacić należność rozłożoną na raty, z uwagi na deficyt bieżącego budżetu dokonuje sukcesywnie sprzedaży posiadanego mienia, w tym samochodu osobowego [...] z 2004r., a uzyskaną z tej transakcji kwotą pokryła część rat - do października 2008r. Nie zgodziła się z twierdzeniem organu podatkowego, iż po spłaceniu rat sytuacja może ulec poprawie, bowiem zgodnie z harmonogramem spłat nastąpi to dopiero w 2009r., a do tego czasu będzie musiała radzić sobie z niedostatkiem i problemami egzystencjalnymi, zwłaszcza, że nadal pozostaje w słabej kondycji fizycznej i psychicznej po przebytym wypadku komunikacyjnym i konieczności stałej rehabilitacji. Dodatkowo podniosła, iż jej mąż uległ w grudniu 2007r. wypadkowi, a leczenie zwiększa koszty utrzymania i powoduje także zwłokę w podjęciu pracy. Reasumując, skarżąca stwierdziła, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, co wyczerpuje przesłankę art. 64e § i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor Izby Skarbowej w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdził w pierwszej kolejności, iż skarżąc pismem z dnia 11 grudnia 2007r. zgłosiła zarzuty do tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 21 listopada 2007r., wraz z wnioskiem o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia 11 stycznia 200Br. nr [...] uznał zarzuty za bezzasadne, które zostało zaskarżone do Dyrektora Izby Skarbowej, a który postanowieniem z dnia 27 lutego 200Br. nr [...]utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Jednocześnie Naczelnik Urzędu Skarbowego zaskarżonym postanowieniem odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 2.122,60 zł. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 64a § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ odwoławczy zauważył, że wyliczenie przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych zawarte w art. 64e § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest wyczerpujące. Organ egzekucyjny może umorzyć koszty egzekucyjne w przypadku stwierdzenia jednej z okoliczności w nim wskazanych, co skłania do stwierdzenia, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, a nie związany. Z tego też względu odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Wskazano dalej, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego, zaskarżonym postanowieniem wnikliwie rozpatrzył przedstawione przez skarżącą argumenty, wskazując jednocześnie przesłanki, jakimi kierował się odmawiając umorzenia kosztów egzekucyjnych. W toku postępowania organ podjął działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgromadził dowody w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek umorzenia. Prawidłowo ocenił istnienie przesłanek wymienionych w art. 64e § 2 ustawy egzekucyjnej. Co się tyczy stanu zdrowia skarżącej i jej małżonka, spowodowanych splotem nieszczęśliwych zdarzeń, organ II instancji zgodził się z tym, że pociągnęło to za sobą dodatkowe wydatki, jednak przynajmniej w części zostały one pokryte przyznaną jej rentą rehabilitacyjną, jaką podała pobieraną do m- ca marca 2008r. w wysokości 1000 zł miesięcznie. Dyrektor Izby Skarbowej zauważając, że niewątpliwie konieczność spłaty istniejącej zaległości podatkowej jest dla skarżącej poważnym obciążeniem, stwierdził jednocześnie, iż organ podatkowy w tej sprawie udzielił pomocy, rozkładając decyzją Dyrektora Izby Skarbowej nr [...] z dnia 18 stycznia 2008r. należność na dogodne raty. Oceniając tą część wyjaśnień, w których strona podniosła, iż sprzedała na pokrycie swoich zobowiązań samochód osobowy [...] z 2004r., a uzyskaną z tej transakcji kwotą pokryła część rat do października 2008r., organ II instancji podkreślił, że kwota uzyskana z tego tytułu wynosiła 25.000 zł, co oznacza, że powinna ona wystarczyć do uregulowania, poza pokryciem części rat, również naliczonych kosztów egzekucyjnych. Końcowo podkreślono, że słuszne było stanowisko organu egzekucyjnego I instancji, który uwzględniając całokształt okoliczności faktycznych sprawy, nie dopatrzył się takich, które uzasadniałyby zastosowanie ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych, zaznaczając, że koszty egzekucyjne powstały z powodu nieuregulowania przez skarżącą w ustawowych terminach należnego Skarbowi Państwa zryczałtowanego podatku dochodowego do niektórych przychodów za lata 2001- 2002. Od tego postanowienia M. D. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, a wnosząc o jego uchylenie, jak również i o uchylenie poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, zarzuciła naruszenie art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez wadliwe przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki, przemawiające za odmową umorzenia kosztów egzekucyjnych. Nie zgadzając się ze stanowiskiem organów podatkowych, skarżąca podniosła tą samą argumentację co w zażaleniu od postanowienia organu i instancji, nie podzielając nadto oceny organów podatkowych, iż pokrycie kosztów postępowania egzekucyjnego nie jest duże i nie stanowi zbytniego obciążenia w jej gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jego zgodności z prawem w oparciu o dyspozycję zawartą w przepisie art. 1§ 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 / oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dzu. U. Nr 153, poz. 1270 z póżn. zm. / - stwierdzić na wstępie trzeba, że z mocy art. 134 §1 tej ostatniej - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższe oznacza, że Sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów prawa materialnego i procesowego, jeśli mogły mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Spór pomiędzy stronami dotyczy spełnienia przez skarżącą przesłanek, które muszą zaistnieć przy umorzeniu kosztów postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z przepisem art. 64e § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst Dz. U. z 2005r. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.), organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Przepis ten w § 2 przewiduje możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, jeżeli: stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1); za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2); ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (pkt 3). Zarzucając organom podatkowym naruszenie tej regulacji, strona skarżąca podtrzymała tą samą argumentację, którą wskazała w zażaleniu od postanowienia organu I instancji. Wywodziła zatem, że okoliczności faktyczne i materiał dowodowy zebrany w sprawie wykazały niemożność poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku, w sytuacji, gdy uzyskuje ona ze stosunku pracy wynagrodzenie w wysokości 3050 zł brutto, co stanowi ok. 2000 zł netto. Podkreślała dalej, iż: - jest jedyną "żywicielką" rodziny, - stałe koszty utrzymania znacznie przewyższają uzyskiwaną kwotę, - zestawienie przychodów i kosztów ewidentnie wskazuje, iż opłaty przewyższają przychód, - korzysta z pomocy rodziców lub teściów, - ma do spłacenia pożyczkę z funduszu socjalnego, z której do zapłaty pozostało jeszcze 10.000 zł, - aby spłacić należność rozłożoną na raty, z uwagi na deficyt bieżącego budżetu dokonuje sukcesywnie sprzedaży posiadanego mienia, w tym samochodu osobowego [...] z 2004r., - jej sytuacja nie może ulec poprawie po spłaceniu rat, bowiem zgodnie z harmonogramem spłat nastąpi to dopiero w 2009r., a do tego czasu będzie musiała radzić sobie z niedostatkiem i problemami egzystencjalnymi, - nadal pozostaje w słabej kondycji fizycznej i psychicznej po przebytym wypadku komunikacyjnym i wymaga stałej rehabilitacji, - jej mąż uległ w grudniu 2007r. wypadkowi, a leczenie zwiększa koszty utrzymania i powoduje także zwłokę w podjęciu pracy. Oceny zatem wymaga, czy w przytoczonych okolicznościach faktycznych, organy obu instancji zasadnie odmówiły skarżącej umorzenia kosztów egzekucyjnych. Regulacja powołanego przepisu art. 64e §1 i §2 ustawy egzekucyjnej, co do zasady, jest oparta na konstrukcji uznania administracyjnego, którego istotą jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania. W ocenie Sądu uznaniowy charakter rozstrzygnięć w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na wymienione wyżej przesłanki nie budzi wątpliwości. W świetle zaś ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi, umorzyć te koszty. Należy podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (wyrok: WSA w Warszawie z dnia 4 sierpnia 2005 r., III SA/Wa 646/05, LEX nr 190818 oraz wyrok NSA dnia 13 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 1811/96; LEX nr 31877). Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, albowiem jest to wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie postanowienia poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności, sprawiedliwości, czy też subiektywnego punktu widzenia zobowiązanego. Sąd w rozpoznawanej sprawie stwierdził jednak, że jakkolwiek w toku postępowania organ egzekucyjny I instancji podjął działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy gromadząc dowody w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek umorzenia, to jednak powołując jako podstawę prawną przepis art. 64e §2 ustawy egzekucyjnej ustalony stan faktyczny ocenił jedynie z punktu widzenia przesłanki określonej w punkcie nie ocenił go z punktu widzenia pozostałych dwóch przesłanek określonych w punkcie 1), czyli wykazania przez zobowiązanego, że nie jest on w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Stwierdzić należy natomiast, że ani organ I, ani II instancji nie podjął się analizy pozostałych dwóch przesłanek zawartych w punkcie 2 i 3 omawianego przepisu art. 64e §2 ustawy egzekucyjnej. Nie ulega wątpliwości, że każda z wymienionych w nim podstaw do umorzenia kosztów egzekucyjnych może zaistnieć samodzielnie, stąd organy egzekucyjne, powołując jako podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia przepis 64e §2 ustawy egzekucyjnej, były zobligowane do wyrażenia poglądu również co do przesłanki "ważnego interesu publicznego" / pkt.2 /, jak i przesłanki z punktu 3, określonej jako sytuacja, w której ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Brak stanowiska w powyższym zakresie prowadzi do wniosku, iż zaskarżone postanowienie, jak również i postanowienie organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. art. 7, 77 i 80 kpa w zw. z art. 18 ustawy egzekucyjnej, co obliguje Sąd do jego uchylenia na podstawie przepisu art. 145§1 pkt.1 lit.c powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 w/w ustawy.