I SA/Lu 346/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Marcin Małek po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Spółdzielni Pracy A. w Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi Spółdzielni Pracy A. w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej dotacji p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 6927 zł, strona skarżąca wniosła o zwolnienie jej z tego obowiązku z uwagi na trudną sytuację finansową. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że zatrudnia 104 pracowników, przez co zmuszona jest co miesiąc uiszczać należności w postaci wynagrodzeń oraz należności publicznoprawnych (podatki, składki ubezpieczeniowe). Ponadto ponosi szereg innych kosztów funkcjonowania (zakup paliwa, podatki, serwisowanie aut, wynajem miejsc postojowych). Dodała, że posiada rozliczne i wielotysięczne zadłużenie u szeregu wierzycieli, co uniemożliwia wygospodarowanie środków na uiszczenie wpisu sadowego. Stan rachunków bankowych to 93,57 zł. W dalszej części wniosku strona wykazała, że kapitał zakładowy wynosi: własny – [...] zł, podstawowy – [...] zł i zapasowy [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, zaś strata z działalności gospodarczej za 2013 r. wyniosła [...] zł. Do wniosku skarżąca dołączyła: orzeczenia sądowego określające zobowiązania spółdzielni, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, deklaracje na podatek dochodowy od nieruchomości i środków transportu, dokumenty określające bieżące koszty prowadzenia działalności gospodarczej (faktury, rachunki zestawienia sald i obrotów), ugody zawarte z dłużnikami dotyczące ulg w spłacie zaległości oraz inne dokumenty dotyczące zobowiązań spółki. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.) - powoływana dalej jako "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednym z wyjątków od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, oznaczająca w istocie przerzucenie kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. Dlatego też instytucja ta może być stosowana jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy to strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w p.p.s.a. Zgodnie natomiast z art. 1 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (t.j. Dz. U. z 2013r. poz. 1443), spółdzielnia jest dobrowolnym zrzeszeniem nieograniczonej liczby osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą. Z powyższego wynika, że spółdzielnia jest podmiotem gospodarczym i w zakresie prowadzonej przez siebie działalności ukierunkowanej na szeroko pojęte osiąganie zysków musi być traktowana tak samo, jak inni przedsiębiorcy. W stosunku zaś do takich podmiotów p.p.s.a. określa, że przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym dopuszczalne jest gdy wykażą, że nie mją dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Dodania przy tym wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a taką jest spółdzielnia, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu (por. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego B. Dauter, wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2011 r. s. 736-737). Oceniając w tym kontekście sytuację materialną strony w oparciu o dostępne dokumenty i oświadczenia należało dojść do wniosku, że nie jest to sytuacja dobra. Nie można jednak było przyjąć, że uzasadnia ona zwolnienie strony z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Jak wskazano na wstępie skarżąca jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą od wielu lat. W dniu 5 listopada 2001 r. spółdzielnia została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. Z przedłożonej informacji z KRS z dnia 15 stycznia 2015 r. nie wynika, iżby wobec spółdzielni było prowadzone postępowanie upadłościowe, układowe, czy likwidacyjne. Ponadto z przedłożonych dokumentów wynika, że spółdzielnia nadal osiąga przychody oraz posiada majątek znacznej wartości. Mianowicie, jak wynika z akt sprawy (stan na 31 grudnia 2013 r.) strona posiadała aktywa trwałe o wartości [....] zł i aktywa obrotowe o wartości [...] zł w tym zapasy na kwotę [...] zł oraz należności krótkoterminowe na kwotę [...] zł. Nie można również pominąć, że przychód netto strony za rok 2013 wyniósł [...] zł. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że bez znaczenia jest, że bilans za ten rok wskazał stratę w kwocie [...] zł. Zaznaczyć bowiem należy, że dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, czy strata, a osiągnięty przychód z tej działalności. Zauważyć bowiem trzeba, że dochód lub strata jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Potwierdza to ukształtowana w tym zakresie linia orzecznicza (w szczególności w zakresie straty), według której strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci m.in. zwolnienia z kosztów (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I GZ 260/08, LEX nr 479125). Już samo to nie pozwala przyjąć, że spółdzielnia nie ma możliwość opłacenia wymaganych na obecnym etapie postępowania kosztów sądowych. Spółdzielnia jako podmiot zawiązany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na wszczynanie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Poza tym niedopuszczalnym jest by koszty sądowe były stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Wystąpienie kosztów sądowych wchodzi w zakres ryzyka prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzyko niepowodzenia takiej działalności nie powinno zaś obciążać dochodów budżetowych państwa związanych z działalnością sądów. W przeciwnym razie, to budżet, a w konsekwencji całe społeczeństwo musiałoby kredytować działania podmiotu gospodarczego polegające na kwestionowaniu na drodze sądowej rozstrzygnięć organów podatkowych. Z podanych względów również brak środków na rachunkach bankowych w momencie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może stanowić jedynej przyczyny dla przyznania stronie wnioskowanego zwolnienia. Zerowy bądź ujemny stan konta bankowego, jak również brak wystarczających środków pieniężnych w kasie w dniu składania wniosku nie obrazuje nigdy bowiem w pełni realnej sytuacji finansowej spółki. Co więcej, jak wynika z akt sprawy rachunek bankowy spółdzielni został zwolniony spod egzekucji. Strona zawarła również ugody dotyczące ulg w spłacie zobowiązań publicznoprawnych. Konkludując, z przedstawionych powyżej danych jednoznacznie wynika, że strona osiąga przychody, które jednocześnie posiadają cechę regularności. To zaś pozwoliło na negatywną ocenę jej działań zmierzających do przeniesienia ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, a w ostatecznym rozrachunku na innych obywateli, w sytuacji, gdy posiadane przez stronę środki są w stanie zabezpieczyć rzeczone należności budżetowe. Należy ich poszukiwać przede wszystkim w przychodach z prowadzonej działalności gospodarczej, jak również w posiadanych środkach trwałych i aktywach obrotowych. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.