I SA/Lu 346/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie Przewodniczący sędzia WSA Wiesława Achrymowicz po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Spółdzielni "A" w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu dotacji w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu od skargi postanawia odmówić Spółdzielni "A" w Z. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy i zwolnienie jej od części kosztów sądowych, obejmujących wpis od skargi - 6.927 zł. W uzasadnieniu tego wniosku podała, że według bilansu na koniec 2013 r. kapitał własny to kwota rzędu 325.000 zł, kapitał podstawowy 372.000 zł, kapitał zapasowy 1.180 zł, wartość środków trwałych 1.648.000 zł, zysk 16.600 zł, strata 449.000 zł. Na koncie ma 93 zł. Posiada rozliczne i wielotysięczne zadłużenia wobec szeregu wierzycieli. Zatrudnia 104 pracowników i każdego miesiąca musi wygospodarować środki na stosowne wynagrodzenia oraz na związane z nimi należności publicznoprawne. Ponadto zmuszona jest ponosić systematyczne wydatki na paliwo do autobusów i ich ubezpieczenie, serwisowanie, na podatki i opłaty za środowisko, na wynajem miejsc postojowych dla autobusów. Są to wydatki konieczne dla utrzymania bieżącej działalności. Autobusy są przedmiotem zastawu z tytułu wierzytelności wobec ZUS w łącznej wysokości na poziomie 458.000 zł. Skarżąca jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości i jest to zasadniczy składnik jej majątku, przy czym szereg wierzycieli ustanowiło na nim hipoteki. Wobec skarżącej toczą się także inne postępowania sądowe. Dodatkowo wykonywana jest decyzja zaskarżona w tej sprawie, w związku z czym zajęto jej rachunek bankowy. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, a w złożonym sprzeciwie skarżąca podtrzymała twierdzenie, że w powyższej sytuacji materialnej nie dysponuje środkami na pokrycie wpisu od skargi. W odpowiedzi na wezwanie sądowe, skarżąca przedstawiła deklaracje VAT za okresy rozliczeniowe od listopada 2014 r. do kwietnia 2015 r., sprawozdanie finansowe za 2014 r., bilans na dzień 30 kwietnia 2015 r., zestawienia sald i obrotów odnośnie 2014 r. i 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Wynikającą z przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), w szczególności z jej art. 199, zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Celem instytucji prawa pomocy jest zaś zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna uniemożliwia poniesienie takich kosztów. Zgodnie z art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W tym miejscu zauważyć należy, że skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od części kosztów sądowych. Skoro skarżąca jest osobą prawną, która wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przypomnieć trzeba, że art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, iż osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powołanego przepisu wynika, że osoba prawna żądająca przyznania prawa pomocy (w zakresie częściowym) obowiązana jest wykazać, że nie ma środków na pokrycie niektórych kosztów postępowania oraz że ocena zasadności wniosku pozostawiona została uznaniu sądu. Ponadto wymaga podkreślenia, że przez pojęcie "środki" należy rozumieć wszelkie środki finansowe, nie tylko gromadzone na rachunkach bankowych, ale także ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym oraz wysokość kapitału zakładowego. Rzeczywiste możliwości płatnicze skarżącej nie mogą więc być oceniane przez pryzmat np. wyłącznie kwoty wolnych środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Jednocześnie nie można pomijać jaki skarżąca uzyskiwała przychód i jakie miała realne, obiektywne możliwości, aby z tych zasobów majątkowych wygospodarować środki, pozwalające w nieodległej przyszłości na prowadzenie postępowań sądowych i na wywiązanie się z obowiązku zapłaty kosztów sądowych. Należy mieć na względzie, że ponoszenie kosztów sądowych jest ustawowym obowiązkiem strony skarżącej i do obowiązku ponoszenia tej daniny publicznej należy w pełni stosować zasady powszechności i równości, a wszelkie odstępstwa od tych zasad muszą mieć obiektywne uzasadnienie w sytuacji majątkowej skarżącej oraz w sposobie jej postępowania. W okolicznościach rozpatrywanego wniosku wymaga odnotowania, że najdalej z początkiem 2012 r. skarżąca wiedziała, że powstał spór co do obowiązku zwrotu dotacji. W styczniu 2012 r. skarżąca złożyła zastrzeżenia w związku z ustaleniami dokonanymi w toku kontroli. W tym czasie prowadziła ona działalność gospodarczą, a więc uzyskiwała przychód. Zaskarżona decyzja została jej doręczona w grudniu 2014 r. Natomiast według rachunku zysków i strat przychód skarżącej ze sprzedaży za 2014 r. to kwota rzędu 6.299.000 zł, a na koniec kwietnia 2015 r. rzędu 2.089.000 zł. Stosownie do CIT-8 skarżącej za 2014 r. jej przychód to kwota ponad 6.900.000 zł. W styczniu 2015 r. skarżąca nabyła towary i usługi za kwotę na poziomie 214.000 zł, w lutym 2015 r. 236.000 zł, w marcu 2015 r. 304.000 zł, w kwietniu 2015 r. 101.000 zł - zgodnie z deklaracjami VAT. Aktywa trwałe skarżącej na koniec 2014 r. miały wartość na poziomie 1.622.000 zł, a na koniec kwietnia 2015 r. rzędu 1.584.000 zł. W powyższej sytuacji, w jakiej znajduje się skarżąca - zdaniem sądu - nie ma żadnych podstaw do tego, aby przyznać jej prawo pomocy i zwolnić od obowiązku zapłaty wpisu od skargi. Ponosząc wydatki na zakupy w ramach działalności gospodarczej, skarżąca zupełnie pomijała obowiązek ponoszenia kosztów sądowych związanych z nin. sprawą. Skarga do sądu została złożona w styczniu 2015 r. Podkreślić należy, że skarżąca, jako podmiot gospodarczy, planując wydatki, powinna uwzględnić także potrzebę gromadzenia środków na koszty związane z udziałem w ewentualnych postępowaniach sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia takich kosztów. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami jakie wynikają z prowadzenia działalności gospodarczej, a ich wystąpienie wchodzi w zakres ryzyka funkcjonowania w obrocie gospodarczym. W ocenie sądu, racjonalnie oceniając sytuację materialną skarżącej, nie można zasadnie przyjąć, że przychód jaki uzyskała ona w 2014 r. i majątek jaki posiadała nie pozwalał na zgromadzenie niezbędnych środków w celu uiszczenia wpisu od skargi w tej sprawie. Nie można podzielić zapatrywania skarżącej, aby obowiązek ponoszenia kosztów sądowych miał jej nie dotyczyć dlatego, że swoje przychody, mienie, wielokroć wyższe od kosztów sądowych, przeznaczyła na inne cele, bez uwzględnienia, że prowadzone postępowanie w sprawie zwrotu dotacji w realnej perspektywie może spowodować konieczność wystąpienia na drogę sądową, co wiąże się z kosztami. Takie postępowanie skarżącej, w ocenie sądu, nie uzasadnia przerzucenia ciężaru kosztów sądowych na współobywateli, a tym samym uprzywilejowanego traktowania skarżącej, która przy ponoszonych wydatkach i przy rozporządzaniu mieniem konsekwentnie pomijała obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, by następnie twierdzić, że nie może ich aktualnie ponieść, bo nie ma do dyspozycji ani środków finansowych, ani majątku. Prawo pomocy należy postrzegać w kategoriach przywileju przyznawanego stronie skarżącej. Jednak brak środków z powodu dokonywania wydatków w związku z działalnością gospodarczą (por. deklaracje VAT, o których wyżej) nie jest argumentem, przemawiającym za przyznaniem tego przywileju. Dodać trzeba, że w bilansie na koniec kwietnia 2015 r. skarżąca wykazała środki pieniężne w kasie i na rachunkach na poziomie 102.000 zł, aktywa obrotowe 897.000 zł i aktywa trwałe 1.584.000 zł. Razem aktywa na koniec kwietnia 2015 r. miały wartość rzędu 2.481.000 zł. Przedsiębiorca w przedstawionej wyżej sytuacji nie jest uprawniony do korzystania z wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy. Dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie nie jest bez znaczenia jakim mieniem i środkami skarżąca dysponowała wcześniej i jak nimi rozporządzała wiedząc, że pozostaje w sporze z organem, który może znaleźć finał przed sądem. Skarżąca pomija, że z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotny jest, z jednej strony, brak środków, na którym wyłącznie koncentruje się skarżąca. Z drugiej strony ważne jest wykazanie, że pomimo podjęcia niezbędnych działań, skarżąca w sposób obiektywny nie była w stanie zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów sądowych, co z kolei skarżąca pozostawia poza zakresem swojej uwagi. Skarżąca pomija, że w istocie dysponowała środkami pozwalającymi na zapłatę wpisu od skargi, przy czym przeznaczyła je na inne cele, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. W takiej sytuacji nie ma żadnych podstaw do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, wobec braku przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art.260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.